Zapalenie krtani – objawy, leczenie. Jaki antybiotyk na zapalenie krtani?

Czym jest zapalenie krtani i jakie są jego główne przyczyny?

Choroba dotyka najczęściej osoby narażone na zmienne temperatury, spadek odporności lub przewlekły kontakt z substancjami drażniącymi błonę śluzową krtani.

• Palacze, osoby pracujące w zanieczyszczonym środowisku, nauczyciele czy śpiewacy bywają szczególnie podatni na przewlekłe stany zapalne. Nawracający kaszel oraz nawykowe „chrząkanie” podrażniają struktury dróg oddechowych i prowadzą do przebudowy błony śluzowej.

W etiologii przewlekłych przypadków wskazuje się także wpływ refluksu żołądkowo-przełykowego. Zarzucanie kwaśnej treści pokarmowej do przełyku powoduje stan zapalny błony śluzowej krtani, jej obrzęk, kaszel oraz chrypkę.

• Skutki refluksu sprzyjają powstawaniu przewlekłego zapalenia krtani i zwiększają podatność błony śluzowej na infekcje – stanowią czynnik drażniący, lecz same z siebie nie prowadzą do nadkażeń. 

Zapalenie krtani u dzieci najczęściej rozwija się w wyniku zakażenia wirusami paragrypy. Charakterystyczny jest napadowy, szczekający kaszel oraz duszność nasilająca się nocą. Natomiast u dorosłych najczęściej obserwuje się zakażenia rinowirusami, adenowirusami, koronawirusami, wirusem grypy oraz innymi wirusami układu oddechowego.

Przypadki bakteryjnego zapalenia krtani diagnozuje się rzadziej, jednak ich przebieg jest znacznie cięższy. Najczęściej dotyczy osób z przewlekłymi zmianami w obrębie krtani (np. po intubacji, w immunosupresji, po urazie lub z istotnymi czynnikami ryzyka zakażeń).

Czynnikami etiologicznymi, które odpowiadają za ostre infekcje bakteryjne krtani, są: 

• Staphylococcus aureus,
• Streptococcus pyogenes,
• Streptococcus pneumoniae,
• Mycoplasma pneumoniae,
• Haemophilus influenzae.

Jakie są różnice między wirusowym a bakteryjnym zapaleniem krtani?

Infekcje wirusowe odpowiadają za zdecydowaną większość przypadków zapalenia krtani. Wirusy atakują błonę śluzową krtani oraz górnych dróg oddechowych.

• Wywołują obrzęk, zaczerwienienie i utrudniony przepływ powietrza.
• W przebiegu wirusowego zapalenia krtani objawy narastają stopniowo, dominują chrypka, suchy kaszel, a także umiarkowany ból gardła.
• Gorączka występuje rzadziej lub utrzymuje się na umiarkowanym poziomie.
• Infekcja zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, a leczenie ogranicza się do terapii objawowej.
• Stosuje się leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe oraz zwiększające nawilżenie.

Bakteryjne zapalenie krtani diagnozuje się rzadziej, a jego przebieg bywa cięższy.

• Choroba rozwija się gwałtownie, prowadzi do wysokiej gorączki, silnego bólu gardła, trudności w połykaniu oraz narastającej duszności.
• W przeciwieństwie do wirusowego zapalenia krtani, objawy wywołane przez obecność bakterii szybko się nasilają i wymagają pilnej interwencji, niejednokrotnie hospitalizacji oraz dożylnego podania antybiotyku.
• Bakteryjne zapalenie krtani cechuje się bardziej nasilonym bólem, wyraźnym zaczerwienieniem błony śluzowej, ślinotokiem, obrzękiem krtani i dusznością, która może prowadzić do zagrożenia życia (zwłaszcza u dzieci).

Rodzaje zapalenia krtani u dzieci i dorosłych

Rozpoznaje się kilka głównych rodzajów zapaleń krtani.

Ostre zapalenie krtani:

• zazwyczaj przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie, dominują objawy infekcji wirusowej;

Ostre podgłośniowe zapalenie krtani:

• dotyczy dzieci w wieku od 6 miesięcy do 6 lat, z typowym napadem kaszlu i duszności. Objawy podgłośniowego zapalenia krtani najczęściej nasilają się w nocy, a największe ryzyko występuje w sezonie jesienno-zimowym;

Nadgłośniowe zapalenie krtani (potocznie: nagłośniowe zapalenie krtani):

• obejmuje ostre zapalenie nagłośni (chrząstki położonej w górnej części krtani, która chroni przed przedostaniem się pokarmu do tchawicy) i przylegających do niej struktur. Schorzenie prowadzi do gwałtownego narastania obrzęku, który może wywołać niedrożność dróg oddechowych. Towarzyszy mu ślinotok, trudności w połykaniu oraz charakterystyczna pozycja ciała, z głową wysuniętą do przodu w celu ułatwienia oddychania;

Ostre nieżytowe zapalenie krtani:

• przebiega łagodniej, występuje suchość śluzówki, chrypka i umiarkowany ból, zwykle na tle wirusowym;

Przewlekłe zapalenie krtani (m.in. refluksowe zapalenie krtani, alergiczne zapalenie krtani):

• rozwija się u osób dorosłych, może mieć związek z przewlekłą ekspozycją na dym tytoniowy, refluks żołądkowo-przełykowy czy alergię. Objawy utrzymują się powyżej 3 tygodni i przyjmują postać chrypki, uczucia ciała obcego w gardle oraz suchy kaszel;

Przerostowe zapalenie krtani, zanikowe zapalenie krtani i przerostowo-ziarniniakowe zapalenie krtani:

• postacie przewlekłego procesu dotyczą najczęściej osób starszych lub z przewlekłymi chorobami dróg oddechowych.

Wszystkie te typy zapalenia krtani mają wspólny mianownik w postaci stanu zapalnego błony śluzowej. Różnią się jednak przyczyną, przebiegiem oraz podejściem do leczenia. Właściwe rozpoznanie rodzaju infekcji górnych dróg oddechowych jest bardzo ważne dla doboru sposobu dalszego postępowania, a rozróżnienie etiologii wirusowej i bakteryjnej ma wpływ na decyzję o wdrożeniu antybiotyków.

Czy na zapalenie krtani zawsze potrzebny jest antybiotyk?

Wielu pacjentów zgłaszających się z objawami zapalenia krtani nie otrzymuje recepty na antybiotyk, ponieważ zdecydowana większość przypadków dotyczy infekcji wirusowych. Ich przebieg jest łagodny, a objawy choroby ograniczają się do chrypki, uczucia suchości i podrażnienia gardła, czasem niewielkiej gorączki. Organizm zwykle radzi sobie z zakażeniem w ciągu tygodnia, a postępowanie skupia się na leczeniu objawowym i przyjmowaniu leków bez recepty.

Wyjątkiem są przypadki o jednoznacznie bakteryjnym przebiegu. Wskazaniem do rozważenia antybiotykoterapii pozostaje:

• gwałtownie narastająca duszność,
• bardzo wysoka gorączka utrzymująca się powyżej 3 dni,
• pogorszenie stanu ogólnego mimo leczenia objawowego,
• silny ból gardła oraz dolegliwości sugerujące powikłania.

Ropna wydzielina z gardła lub przewlekłość objawów mogą sugerować inne infekcje (np. anginę), a nie klasyczne zapalenie krtani.

Specjalista ocenia stan pacjenta indywidualnie – bierze pod uwagę ogólny stan zdrowia, obecność chorób współistniejących, wyniki badania fizykalnego, a u dzieci szczególnie stopień nasilenia duszności. W przypadkach nietypowych, ciężkich lub przewlekłych lekarz może zlecić dodatkowe badania (np. wymaz z gardła lub laryngoskopię) – w typowych, ostrych infekcjach wirusowych nie są to rutynowo wykonywane czynności.

Decyzja o leczeniu zapalenia krtani i tchawicy z wykorzystaniem antybiotyku zawsze wymaga wykluczenia wirusowego charakteru infekcji. Nadmierne sięganie po leki z tej grupy prowadzi do narastania oporności bakterii oraz zwiększa ryzyko powikłań związanych z nieuzasadnionym leczeniem.

Kiedy lekarz przepisuje antybiotyk na zapalenie krtani?

Antybiotykoterapia w przebiegu ostrego zapalenia krtani pozostaje zarezerwowana wyłącznie dla sytuacji o jednoznacznie bakteryjnym charakterze infekcji – niemal wyłącznie w ostrych, ciężkich przypadkach.

Bez konsultacji z lekarzem nigdy nie należy sięgać po antybiotyki.

Jakie antybiotyki stosuje się na bakteryjne zapalenie krtani?

Lekarz wybiera lek zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Przepisanie konkretnego preparatu zawsze podyktowane jest rodzajem drobnoustroju (w diagnostyce zapalenia krtani o podłożu bakteryjnym wskazane jest wykonywanie wymazu i posiewu) oraz stanem zdrowia pacjenta, jego wiekiem i historią wcześniejszych terapii.

Jakie grupy antybiotyków są najczęściej stosowane?

Najczęściej na recepcie pojawia się penicylina – klasyczny antybiotyk beta-laktamowy, skuteczny wobec paciorkowców (Streptococcus pyogenes). Ten szczep odpowiada za większość ciężkich infekcji bakteryjnych gardła i krtani.

Alternatywę stanowią cefalosporyny pierwszej generacji – przykładem jest cefadroksyl. U osób z alergią na penicyliny stosuje się makrolidy, między innymi azytromycynę czy klarytromycynę. W przypadkach powikłanych lub przy podejrzeniu obecności mniej typowych bakterii lekarz może sięgnąć po klindamycynę, lub cefalosporyny wyższych generacji (np. cefuroksym).

Czy istnieją 3-dniowe antybiotyki na zapalenie krtani?

Lekarze coraz rzadziej sięgają po krótkie, 3-dniowe antybiotyki na zapalenie krtani. Preparatem, który bywa podawany przez krótki okres pozostaje azytromycyna (antybiotyk z grupy makrolidów). Warto wiedzieć, że nawet przy leczeniu tego rodzaju (kiedy przyjmowanie leków zwykle trwa od 3 do 5 dni) efekt bakteriobójczy utrzymuje się dłużej – dzięki właściwościom farmakokinetycznym leku.

W większości przypadków bakteryjnego zapalenia krtani zaleca się dłuższy czas leczenia (najczęściej od 7 do 10 dni). Skrócenie antybiotykoterapii lub stosowanie alternatywnych metod leczenia zapalenia krtani grozi nawrotem choroby, lub rozwojem oporności drobnoustrojów. Wybór schematu oraz długości kuracji zawsze pozostaje w gestii lekarza.

Jakie są przykładowe nazwy handlowe antybiotyków stosowanych na zapalenie krtani?

Na receptach najczęściej pojawiają się:

• Amotaks, Duomox (amoksycylina),
• Amoksiklav, Amylan Augmentin (amoksycylina z kwasem klawulanowym),
• Ospen (fenoksymetylopenicylina/penicylina fenoksymetylowa),
• Aprokam, Zinnat (cefuroksym),
• Sumamed (azytromycyna),
• Klacid (klarytromycyna),
• Dalacin C (klindamycyna),
• Duracef (cefadroksyl).

Każdy z tych leków wymaga recepty i ścisłego przestrzegania dawkowania. Pacjent otrzymuje wyraźne instrukcje co do długości terapii i zasad przyjmowania tabletek lub zawiesiny.

Jakie są inne metody leczenia zapalenia krtani?

Większość przypadków zapalenia krtani przebiega łagodnie i nie wymaga wdrożenia antybiotyku. Postępowanie terapeutyczne koncentruje się na łagodzeniu objawów i pośrednim przyspieszaniu powrotu do zdrowia. Lekarz zaleca preparaty dostępne bez recepty, które zmniejszają ból gardła, chrypkę i podrażnienie błony śluzowej.

W terapii objawowej zapalenia krtani stosuje się:

• leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (paracetamol, ibuprofen),
• syropy nawilżające śluzówkę gardła,
• aerozole lub tabletki do ssania łagodzące ból gardła,
• leki przeciwkaszlowe lub wykrztuśne (w zależności od charakteru kaszlu),
• inhalacje na zapalenie krtani (z soli fizjologicznej lub leków mukolitycznych).

W wybranych przypadkach, np. w ostrej duszności u dzieci, lekarz może zalecić krótki cykl sterydów doustnych lub wziewnych. Stosowanie leków steroidów zmniejsza obrzęk błony śluzowej krtani, poprawia drożność dróg oddechowych i ogranicza ryzyko powikłań.

W leczeniu przewlekłych stanów zapalnych krtani i gardła uwzględnia się modyfikację czynników ryzyka – eliminację ekspozycji na dym tytoniowy, unikanie alergenów czy wdrożenie leczenia refluksu żołądkowo-przełykowego.

Jakie są domowe sposoby na łagodzenie objawów zapalenia krtani?

W kategorii domowych sposobów na łagodzenie objawów zapalenia (infekcji bakteryjnych i wirusowych) największą skuteczność przynoszą:

• regularne nawilżanie powietrza,
• picie ciepłych (nie gorących) płynów,
• ograniczenie mówienia i unikanie szeptania,
• stosowanie inhalacji z soli fizjologicznej.

Wszelkie domowe sposoby na zapalenie krtani należy skonsultować z lekarzem. W internecie można znaleźć wiele „porad”, które mają rzekomo przyczyniać się do łagodzenia dolegliwości – do tego typu zaleceń warto zawsze podchodzić z dużym dystansem i w pierwszej kolejności zawsze przestrzegać wskazań specjalisty.

FAQ – najczęściej zadawane pytania przez pacjentów

Jak długo trwa leczenie zapalenia krtani antybiotykiem?

Większość kuracji trwa 7-10 dni. Przerwanie terapii bez zgody lekarza (nawet jeśli objawy ustąpią przed zakończeniem planowanego leczenia) niesie ryzyko nawrotu choroby.

Czy zapalenie krtani jest zaraźliwe?

Wirusowe zapalenie krtani przenosi się drogą kropelkową, dlatego łatwo dochodzi do zakażenia w otoczeniu osoby chorej. Bakteryjne postacie są mniej zakaźne, jednak mogą być groźne dla osób z obniżoną odpornością. Przewlekłe zapalenie krtani o podłożu alergicznym lub refluksowym nie przenosi się pomiędzy ludźmi.

Kiedy należy udać się do lekarza z zapaleniem krtani?

Każde uciążliwe objawy infekcji warto skonsultować z lekarzem. Po rozpoczęciu leczenia ponowna wizyta jest wskazana, jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 7 dni, narasta duszność, pojawiają się trudności w połykaniu, ślinotok lub wysoka gorączka.

Czy antybiotyki na zapalenie krtani mogą powodować skutki uboczne?

Każdy antybiotyk może powodować niepożądane reakcje – najczęściej są to biegunki, nudności, wysypki alergiczne. Rzadziej występują powikłania powiązane z florą bakteryjną jelit (dysbioza lub nadkażenia).

Bibliografia 

1. Albrecht, P. (2018). Antybiotykoterapia dla laryngologa. Otolaryngologia Polska, 72, 1-9.
2. Rogalska, M., & Misiołek, M. (2024). Zakażenia górnych dróg oddechowych–skojarzone leczenie objawowe i przyczynowe z perspektywy otorynolaryngologicznej. Lekarz POZ, 10(5).
3. Zielińska-Bliźniewska, H. M., & Olszewski, J. S. (2019). Ostre podgłośniowe i nadgłośniowe zapalenie krtani–przyczyny i postępowanie. Medycyna po Dyplomie, 28(12).
4. Babicki, M., & Pokorna-Kałwak, D. Antybiotykooporność–poszukiwanie nowych rozwiązań w leczeniu infekcji dróg oddechowych. Lekarz POZ, 8(1), 73-77.
5. Badełek-Izdebska, M., Raczkowska-Łabuda, K., & Zawadzka-Głos, L. (2021). Bakteryjne zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli jako jedna z przyczyn obturacji dróg oddechowych u starszych dzieci. New Medicine, 4, 112-126.
6. Paź, A., & Arcimowicz, M. (2018). Antybiotykoterapia ostrych zakażeń górnych dróg oddechowych i ucha środkowego u dorosłych. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 7(1), 1-7.
7. Mazurek, H., Bręborowicz, A., Doniec, Z., Emeryk, A., Krenke, K., Kulus, M., & Zielnik-Jurkiewicz, B. (2020). Ostre podgłośniowe zapalenie krtani. Etiologia, epidemiologia, patogeneza i obraz kliniczny. Pneumonologia Polska, 1(2), 117-126.
8. Emeryk, A. (2018). Ostre infekcje krtani, czyli jednostki chorobowe z kręgu zespołu krupu u dzieci (aktualizacja). Alergoprofil, 14(2), 45-49.
9. Ernest, S., & Khandhar, P. B. (2023). Laryngotracheobronchitis. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing.
10. Sybilski, A. J. (2022). Pseudokrup–ostre zapalenie krtani. Alergoprofil, 18(1), 8-13.