Zapalenie i ból dziąseł w ciąży: przyczyny, objawy i skuteczne leczenia

Jakie leki można stosować na stan zapalny i ból dziąseł w ciąży?

Farmakoterapia bólu i stanu zapalnego w obrębie jamy ustnej podczas ciąży wymaga szczególnej ostrożności. W przypadku silnych dolegliwości podstawą jest konsultacja z dentystą, który oceni stan zdrowia jamy ustnej i dobierze bezpieczną terapię. Wybór leków opiera się na ocenie stosunku korzyści dla matki do potencjalnego ryzyka dla płodu.

• Corsodyl 0,2%;
• Orofar Max;
• Apap;
• Laboratoria PolfaŁódź PARACETAMOL;
• Amoksiklav;
• Augmentin;
• Amotaks;
• Taromentin;
• Emofix.

W leczeniu bólu lekiem pierwszego wyboru jest paracetamol, uznawany za bezpieczny na każdym etapie ciąży, pod warunkiem stosowania najniższej skutecznej dawki.

Gdy infekcja bakteryjna wymaga antybiotykoterapii, lekarz zaleca leki z grupy penicylin, tj. amoksycylina, która jest bezpieczna w ciąży.

Płukanki z chlorheksydyną mogą być zalecone do krótkotrwałego stosowania w celu kontroli płytki bakteryjnej.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) stosowane w łagodzeniu bólu i zapalenia, powinny być przyjmowane w wyjątkowych przypadkach, na wyraźne zalecenie lekarza. Stosowanie w ciąży wiąże się z ryzykiem poważnych problemów u płodu.

Dlaczego ból i zapalenie dziąseł są częste w ciąży?

Zapalenie dziąseł to problem wywoływany przez płytkę nazębną. Dodatkowo przebieg choroby jest znacznie modyfikowany przez zmiany zachodzące w organizmie ciężarnej.

Według różnych badań ciążowe zapalenie dziąseł dotyka około 35 -100% kobiet w ciąży.

Przyczyny ciążowego zapalenia dziąseł są złożone i wynikają ze współdziałania trzech głównych grup czynników: hormonalnych, mikrobiologicznych i behawioralnych.

Zapalenie dziąseł w ciąży – przyczyny:

• zmiany hormonalne – wzrost poziomu hormonów płciowych, a konkretnie estrogenu i progesteronu, jest głównym czynnikiem. Estrogen i progesteron zwiększają przepuszczalność naczyń krwionośnych w tkankach dziąsła. Prowadzi to do większej skłonności do obrzęków, zaczerwienienia i krwawienia w odpowiedzi na nawet niewielką ilość płytki nazębnej, która gromadzi się głównie poniżej linii dziąseł;
• mikrobiologiczne zmiany w składzie śliny – w czasie ciąży obserwuje się obniżenie pH śliny (staje się bardziej kwaśna) oraz spadek jej zdolności do neutralizowania kwasów wytwarzanych przez bakterie płytki nazębnej. Dodatkowo wzrost stężenia białek ślinowych sprzyja przyleganiu bakterii do powierzchni zębów, co przyspiesza formowanie się płytki;
• czynniki behawioralne (zmiany dietetyczne) – zwiększone łaknienie, szczególnie na produkty bogate w węglowodany proste (np. słodycze), oraz podjadanie między posiłkami stwarzają idealne warunki dla rozwoju mikroorganizmów chorobotwórczych; Bakterie metabolizują cukry, produkując kwasy i toksyny, które bezpośrednio prowadzą do rozwoju stanu zapalnego dziąseł.

W okresie ciąży dochodzi również do zmian w składzie mikroflory jamy ustnej. Zwiększa się obecność bakterii, tj. Prevotella intermedia, które dobrze rozwijają się w środowisku o wysokim stężeniu progesteronu i estrogenów.

Czym jest „guz ciążowy” i dlaczego się pojawia?

„Guz ciążowy”, fachowo nazywany nadziąślakiem (epulis gravidarum), to łagodna, niezłośliwa zmiana rozrostowa na dziąśle. Ma postać ruchomej, żywoczerwonej, łatwo krwawiącej narośli. Gdy się pojawi, warto jak najszybciej skonsultować się ze stomatologiem, który potwierdzi diagnozę i zaleci odpowiednie postępowanie.

Rozwój narośli jest wyolbrzymioną odpowiedzią zapalną tkanek dziąsła na miejscowe czynniki drażniące. Nadmierna reakcja układu immunologicznego stymulowana jest przez wysoki poziom hormonów ciążowych.

Około 1-5% kobiet w ciąży może mieć „guz ciążowy”, który pojawia się zazwyczaj pod koniec pierwszego lub w drugim trymestrze. Wwiększości przypadków zmiana zanika samoistnie w ciągu kilku tygodni po porodzie.

Jakie są najczęstsze objawy zapalenia dziąseł w ciąży?

Objawy ciążowego zapalenia dziąseł mogą mieć różne nasilenie, od łagodnego dyskomfortu po znaczne dolegliwości. Pojawiają się już w pierwszym okresie, a ich intensywność narasta w kolejnych miesiącach ciąży.

Najczęstsze symptomy zapalenia dziąseł w ciąży to:

• skłonność do krwawień – szczególnie krwawienie podczas szczotkowania zębów;
• zaczerwienienie i zmiana koloru – dziąsła stają się intensywnie czerwone lub sinoczerwone;
• uporczywe, samoistne krwawienie z dziąseł;
• obrzęk i rozpulchnienie dziąseł;
• ból dziąseł o różnym nasileniu.

W zaawansowanych przypadkach pojawia się ropna wydzielina z kieszonek dziąsłowych, co wymaga natychmiastowej konsultacji u dentysty.

Objawy zapalenia dziąseł w ciąży:

• silny, pulsujący ból zęba lub dziąsła;
• opuchnięte dziąsła, obrzęk policzka lub twarzy;
• uporczywe, samoistne krwawienie z dziąseł, niezwiązane z czyszczeniem zębów;
• ropna wydzieliny w okolicy dziąsła;
• ruchoma, krwawiąca narośl na dziąśle (podejrzenie guza ciążowego).

Jakie są skuteczne i bezpieczne metody leczenia bólu dziąseł w ciąży?

Leczenie ciążowego zapalenia dziąseł i związanego z nim bólu opiera się przede wszystkim na eliminacji głównej przyczyny – płytki bakteryjnej. Podstawą jest profesjonalna higienizacja (skaling i piaskowanie), która jest zalecana i bezpieczna w każdym trymestrze ciąży. Zabieg polega na usunięciu złogów kamienia i płytki nazębnej, jest podstawą leczenia i zapobiegania zapaleniom dziąseł.

Jest to proces bezpieczny dla kobiety ciężarnej i rozwijającego się płodu. Co więcej, jest konieczny dla utrzymania zdrowia matki i prawidłowego przebiegu ciąży.

Ryzyko związane z nieleczoną infekcją i stanem zapalnym znacznie przewyższa minimalne, teoretyczne ryzyko związane z leczeniem.

Jakie domowe sposoby na ból dziąseł można stosować?

Domowe sposoby na ból zęba lub dziąsła, mogą przynieść tymczasową ulgę w dolegliwościach, ale nie zastąpią profesjonalnego leczenia. Działają doraźnie objawowo i nie eliminują przyczyny.

Domowe sposoby na zapalenie dziąseł to:

• płukanki z wody z solą – płukanie jamy ustnej roztworem ciepłej wody z solą (pół łyżeczki na szklankę wody) pomaga zmniejszyć obrzęk i przynosi chwilową ulgę. Sól działa łagodnie antyseptycznie;
• zimne okłady – zimny kompres na policzek po stronie bolesnego dziąsła pomaga zredukować obrzęk i dolegliwość bólową.

Jak prawidłowo dbać o higienę jamy ustnej w ciąży?

Skrupulatna higiena jest podstawą zdrowia zębów i dziąseł w ciąży i sposobem na wyleczenie stanu zapalnego dziąseł.

Aby prawidłowo dbać o higienę jamy ustnej, należy:

• często i dokładnie szczotkować zęby – mycie zębów po każdym posiłku, co najmniej dwa razy dziennie, przez minimum 2-3 minuty, pastą z fluorem oraz miękką szczoteczką, aby nie podrażniać wrażliwych dziąseł;
• dbać o higienę przestrzeni międzyzębowych – w tych miejscach gromadzi się najwięcej płytki;
• stosować płukanki – np. na bazie chlorheksydyny, hamują tworzenie się płytki nazębnej, ich użycie powinno być skonsultowane ze stomatologiem;
• dbać o dietę – graniczenie spożycia cukrów prostych i unikanie podjadania między posiłkami znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju bakterii;
• używać płynu do płukania po wymiotach – nie należy szczotkować zębów bezpośrednio po epizodzie wymiotów.

Kwaśna treść żołądkowa rozmiękcza szkliwo, a szczotkowanie mogłoby doprowadzić do erozji. Najlepiej przepłukać usta wodą lub roztworem sody oczyszczonej w celu zneutralizowania kwasów, a ze szczotkowaniem odczekać co najmniej 30-60 minut.

Kiedy konieczna jest wizyta u dentysty?

Wizyty kontrolne u stomatologa są zalecane na każdym etapie ciąży, nawet przy braku jakichkolwiek dolegliwości. Pozwala to na wczesne wykrycie problemów i wdrożenie odpowiedniej profilaktyki. Natychmiastowa konsultacja jest jednak niezbędna, gdy ciężarna zaobserwuje u siebie niepokojące objawy.

Czy leczenie stomatologiczne w ciąży jest bezpieczne?

Współczesna stomatologia dysponuje metodami, które sprawiają, że leczenie w okresie ciąży jest bezpieczne. Wytyczne kliniczne, oparte na dowodach naukowych, jednoznacznie wskazują, że większość procedur jest nie tylko bezpieczna, ale i konieczna dla zdrowia matki i dziecka.

Nieleczony stan zapalny dziąseł stanowi znacznie większe zagrożenie (np. ryzyko przedwczesnego porodu). Profesjonalna higienizacja, leczenie próchnicy czy leczenie kanałowe są zabiegami bezpiecznymi i uzasadnionymi.

Odkłada się natomiast procedury czysto estetyczne (np. wybielanie), wszczepianie implantów oraz długie i skomplikowane zabiegi planowe.

Jakie są wskazania do konsultacji dentystycznej?

Każda kobieta ciężarna powinna odbyć wizytę kontrolną u stomatologa. Istnieją jednak sygnały alarmowe, które powinny skłonić do natychmiastowej wizyty, ponieważ mogą świadczyć o rozwijającym się, poważnym stanie zapalnym.

Objawy zapalenia dziąseł w ciąży:

• silny, pulsujący ból zęba lub dziąsła;
• 
opuchnięte dziąsła, obrzęk policzka lub twarzy;
• 
uporczywe, samoistne krwawienie z dziąseł, niezwiązane z czyszczeniem zębów;
• 
ropna wydzieliny w okolicy dziąsła;
• ruchoma, krwawiąca narośl na dziąśle (podejrzenie guza ciążowego).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania dotyczące bólu dziąseł w ciąży

Czy zapalenie dziąseł w ciąży może zaszkodzić dziecku?

Tak, podczas stanu zapalnego dziąseł w ciąży mediatory stanu zapalnego z chorego przyzębia mogą przedostać się do krwiobiegu matki. To zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego, niskiej masy urodzeniowej dziecka oraz stanu przedrzucawkowego. Leczenie przed 28. tygodniem ciąży może znacząco zredukować ryzyko.

W którym trymestrze ciąży ból dziąseł jest najbardziej nasilony?

Przeważnie nasilenie dolegliwości występuje w okresie ciąży, w którym zwiększony poziom hormonów osiąga szczyt, czyli między 14. a 30. tygodniem ciąży.

Czy ból i krwawienie dziąseł ustąpią po porodzie?

Objawy po porodzie zazwyczaj ulegają złagodzeniu np. krwawienie przyzębia. Jednak, osłabiona kondycja dziąseł wywołana jest przez płytkę bakteryjną, która nie zniknie samoistnie. Bez leczenia u dentysty i utrzymania higieny jamy ustnej w domu, problem będzie powracać.

Czy częste wymioty w ciąży wpływają na zdrowie dziąseł?

Częste wymioty mają negatywny wpływ na stan zębów i dziąseł z powodu kwaśnej treści żołądka. Dodatkowo mdłości często utrudniają dokładną higienę jamy ustnej (mycie zębów szczoteczką), co prowadzi do gromadzenia się płytki bakteryjnej.

Jakie pasty do zębów i płukanki są polecane dla kobiet w ciąży?

Zalecane są pasty do zębów z dodatkiem fluoru, który wzmacnia szkliwo i chroni przed próchnicą. Przy nasilonych dolegliwościach, można krótkotrwałe stosować płukanki antyseptyczne.

Bibliografia

1. Arbildo-Vega, H. I., Padilla-Cáceres, T., Caballero-Apaza, L., Cruzado-Oliva, F. H., Mamani-Cori, V., Cervantes-Alagón, S., Vásquez-Rodrigo, H., Coronel-Zubiate, F. T., Aguirre-Ipenza, R., Meza-Málaga, J. M., Luján-Valencia, S. A., Castillo-Cornock, T. B., & Serquen-Olano, K. (2024). Effect of Treating Periodontal Disease in Pregnant Women to Reduce the Risk of Preterm Birth and Low Birth Weight: An Umbrella Review. Medicina, 60(6), 943. https://doi.org/10.3390/medicina60060943
2. Chatzopoulos, G. S., Karakostas, P., Kavakloglou, S., Assimopoulou, A., Barmpalexis, P., & Tsalikis, L. (2022). Clinical Effectiveness of Herbal Oral Care Products in Periodontitis Patients: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(16), 10061. https://doi.org/10.3390/ijerph191610061
3. Katarzyńska-Konwa, M., & Obersztyn, I. (2016). Zmiany w obrębie jamy ustnej u ciężarnych kobiet. Stomatologia po Dyplomie, (3). Pobrane z https://podyplomie.pl/stomatologia/21469,zmiany-w-obrebie-jamy-ustnej-u-ciezarnych-kobiet
4. Le, Q. A., Eslick, G. D., Coulton, K. M., Akhter, R., Condous, G., Eberhard, J., & Nanan, R. (2021). Does Treatment of Gingivitis During Pregnancy Improve Pregnancy Outcomes? A Systematic Review and Meta-Analysis. Oral Health & Preventive Dentistry, 19(1), 565–572. https://doi.org/10.3290/j.ohpd.b2183059
5. Oralkhan, Z., Walia, G. S., Zhurabekova, G., Berdalinova, A., Abdelazim, I., Kabi, E. M., & Umbetzhanova, L. (2023). The impact of periodontitis on the risk of preterm birth: Systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Medicine of Kazakhstan, 20(3), 56–62. https://doi.org/10.23950/jcmk/13322
6. Pecci-Lloret, M. P., Linares-Pérez, C., Pecci-Lloret, M. R., Rodríguez-Lozano, F. J., & Oñate-Sánchez, R. E. (2024). Oral Manifestations in Pregnant Women: A Systematic Review. Journal of Clinical Medicine, 13(3), 707. https://doi.org/10.3390/jcm13030707
7. Tsikouras, P., Oikonomou, E., Nikolettos, K., Andreou, S., Kyriakou, D., Damaskos, C., Garmpis, N., Monastiridou, V., Nalmpanti, T., Bothou, A., Iatrakis, G., & Nikolettos, N. (2024). The Impact of Periodontal Disease on Preterm Birth and Preeclampsia. Journal of Personalized Medicine, 14(4), 345. https://doi.org/10.3390/jpm14040345
8. Waligóra, J., Chomyszyn-Gajewska, M., & Pytko-Polończyk, J. (2020). Zapalenie przyzębia u kobiet ciężarnych z cukrzycą i jego kliniczne implikacje – problem wielodyscyplinarny. Przegląd piśmiennictwa. Nowa Stomatologia, 25(1), 10-14. https://doi.org/10.25121/NS.2020.25.1.10
9. Wu, J., Wu, J., Tang, B., Zhang, Z., Wei, F., Yu, D., Li, L., Zhao, Y., Wang, B., Wu, W., & Hong, X. (2024). Effects of different periodontal interventions on the risk of adverse pregnancy outcomes in pregnant women: a systematic review and network meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Public Health, 12, 1373691. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1373691
10. https://pharmindex.pl/listalekow# [Corsodyl 0,2%, Orofar® Max, Apap®, Laboratoria PolfaŁódź PARACETAMOL, Amoksiklav®, Augmentin, Amotaks®, Taromentin®, Emofix®]