Tabletki na sen na receptę – przegląd leków nasennych, wskazania

Czym jest „jakość snu” i co ma wspólnego z układem nerwowym?

Sen nie przychodzi „na żądanie”. Jeśli zagłębimy się w fizjologię, możemy zdefiniować go jako bardzo złożony proces neurofizjologiczny, w który zaangażowany jest m.in. ośrodkowy układ nerwowy (mózg i rdzeń kręgowy). Jego funkcjonowanie reguluje cykl dobowy – rytm okołodobowy – zależny od naturalnie zachodzących procesów hormonalnych (m.in. wydzielania melatoniny) i czynników środowiskowych (np. światła, hałasu, temperatury).

Prawidłowy sen cechuje się odpowiednią długością, strukturą (fazy REM i NREM) oraz ciągłością. To właśnie jakość snu – nie jego czas trwania – decyduje o tym, czy pacjent będzie czuł się wypoczęty, czy od samego rana będzie zmagać się ze zmęczeniem.

Jakiekolwiek zakłócenia cyklu dobowego i przebiegu samego snu (w różnym tempie, ale zawsze) będą prowadzić do problemów z regeneracją organizmu, zaburzeń funkcji poznawczych i osłabienia odporności.

Jakie są najczęstsze przyczyny zaburzeń snu?

Bezsenność może być pierwotnym problemem zdrowotnym, ale znacznie częściej występuje jako skutek współistniejących zaburzeń  lub niewłaściwych nawyków.

Przyczyny dzieli się na:

• psychiczne (stany lękowe, depresja, przewlekły stres),
• somatyczne (np. bóle kręgosłupa, refluks żołądkowo-przełykowy, nadczynność tarczycy),
• środowiskowe (hałas, nieregularny rytm dnia, praca zmianowa, częste podróżowanie ze zmianą stref czasowych),
• farmakologiczne (przyjmowanie leków o działaniu pobudzającym – np. glikokortykosteroidów, niektórych leków przeciwdepresyjnych),
• związane z uzależnieniami (alkoholem, kofeiną, nikotyną, substancjami psychoaktywnymi),
• nieprawidłowe warunki snu (zbyt jasne pomieszczenie, niewygodne łóżko, przegrzanie ciała w nocy).

W zależności od przyczyny dobiera się odpowiedni sposób postępowania – od edukacji, naturalnych metod i terapii poznawczo-behawioralnej, po krótkotrwałe włączenie preparatów ziołowych lub mocnych tabletek nasennych pod kontrolą lekarza.

Wskazania do stosowania leków nasennych – kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Tabletki nasenne – na receptę i preparaty dostępne bez recepty – nie są rozwiązaniem na każdą trudność z zaśnięciem.

Farmakoterapię rozważa się wyłącznie wtedy, gdy pacjent obserwuje objawy przewlekłe, utrzymujące się przez ponad 3 miesiące:

• doświadcza trudności z zaśnięciem przez co najmniej 3 noce w tygodniu;
• budzi się wielokrotnie w nocy lub bardzo wcześnie rano;
• zmaga się z uczuciem odurzenia, zawrotami głowy i sennością w ciągu dnia;
• ma trudności z koncentracją lub obniżony nastrój w wyniku braku snu;
• nie zareagował na techniki niefarmakologiczne (zmiany środowiskowe, psychoterapię, ograniczenie ekspozycji na światło niebieskie, zmianę nawyków żywieniowych).

Zgodnie z zaleceniami decyzję o wdrożeniu farmakoterapii podejmuje specjalista na podstawie wywiadu medycznego i oceny nasilenia objawów. Leczenie jest krótkotrwałe i powinno być ściśle monitorowane – także pod kątem ryzyka uzależnienia i interakcji z innymi lekami.

Nie należy na własną rękę sięgać po preparaty dostępne bez recepty czy suplementy diety  – nawet jeśli na opakowaniu znajdują się zapewnienia o naturalnym pochodzeniu substancji czynnych. Ziołowe tabletki stosowane w nieodpowiedni i długotrwały sposób mogą nieść za sobą ryzyko działań niepożądanych.

Grupa leków na sen na receptę – preparaty zarejestrowane do leczenia bezsenności

W Polsce zarejestrowane leki nasenne to preparaty dostępne wyłącznie na receptę. Zalicza się do nich:

• pochodne benzodiazepin,
• niebenzodiazepinowe leki nasenne,
• melatoninę PR (w postaci o przedłużonym uwalnianiu).

Pochodne benzodiazepin

Do tej grupy leków należą substancje o silnych właściwościach uspokajających i nasennych. Wykazują także działanie przeciwlękowe. Wpływają na receptor GABA-A w ośrodkowym układzie nerwowym. Nasilają działanie GABA – neuroprzekaźnika, który hamuje aktywność neuronów

Przykłady substancji i leków:

Temazepam:

• Signopam,
• Teseda.

Nitrazepam:

• Nitrazepam GSK,
• Nomefren.

Estazolam:

• Estazolam TZF,
• Estazolam Polfarmex.

Tak silne leki nasenne na receptę zaleca się wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu bezsenności – najczęściej przez okres do 2-4 tygodni. Dłuższa terapia wiąże się z ryzykiem zbudowania tolerancji i uzależnienia.

Niebenzodiazepinowe leki nasenne

To również mocne leki nasenne, które oddziałują na receptory benzodiazepinowe, ale z innym profilem farmakodynamicznym. Charakteryzują się krótszym okresem półtrwania i mniejszym ryzykiem efektu porannego „zamroczenia”.

Przykłady substancji i leków:

Zaleplon:

• Morfeo,
• Zaleplon Richter.

Zolpidem:

• ApoZolpin,
• Hypnogen,
• Onirex.

Eszopiclone:

• Esogno.

Zopiclone:

• Dobroson,
• Imovane,
• Zopitin.

Niebenzodiazepinowe preparaty na sen charakteryzują się wysoką skutecznością przy niższym ryzyku nadużywania niż klasyczne benzodiazepiny. Wskazane są u pacjentów z problemem inicjacji snu (zasypiania) i krótkotrwałymi zaburzeniami rytmu dobowego.

Melatonina PR

Melatonina to hormon regulujący rytm snu i czuwania, naturalnie wydzielany przez szyszynkę. Dostępna jest w preparatach na receptę i bez recepty. W wersji terapeutycznej (nie w ramach suplementacji) wykorzystuje się melatoninę o kontrolowanym uwalnianiu (tabletki na sen bez recepty – Circadin), której najlepsze efekty obserwuje się u pacjentów po 55. roku życia, z obniżoną endogenną produkcją tego hormonu.

Leki na sen z melatoniną PR nie prowadzą do uzależnienia i są dobrze tolerowane. Działają korzystnie na strukturę zdrowego snu.

Tabletki na sen na receptę – wykorzystywane poza głównymi wskazaniami

Lekarze sięgają również po preparaty, które wpływają na sen, ale nie są pierwotnie zarejestrowane jako leki stosowane w leczeniu bezsenności. Takie postępowanie ma słuszność u pacjentów z chorobami psychicznymi czy silnym bólem, którzy w ich wyniku doświadczają zaburzeń snu.

Zgodnie z wiedzą medyczną i uzasadnioną praktyką kliniczną wykorzystuje się także: 

• leki przeciwdepresyjne,
• leki przeciwpsychotyczne,
• leki przeciwhistaminowe,
• gabapentynę – lek przeciwpadaczkowy,
• pregabalinę – lek przeciwlękowy.

Leki nasenne bez recepty – co na problemy z zasypianiem?

Leki nasenne bez recepty mogą być rozwiązaniem w przypadku łagodnych lub przejściowych zaburzeń snu. Ich skuteczność potwierdza się w przypadkach, gdy trudności z zasypianiem nie są objawem poważniejszych zaburzeń neurologicznych czy psychiatrycznych.

W aptekach dostępne są preparaty o różnych mechanizmach działania – od leków przeciwhistaminowych po tabletki ziołowe i preparaty zawierające melatoninę.

• Do leków syntetycznych bez recepty należą m.in. difenhydramina (Luminastil, Nodisen, Senolek) i doksylamina (Dorminox, Noctis, Senamina) – pochodne przeciwhistaminowe o działaniu uspokajającym.
• Wśród preparatów naturalnych najczęściej stosuje się melatoninę o natychmiastowym uwalnianiu, która ułatwia zasypianie i wspiera naturalny przebieg snu.
• Do najczęściej wybieranych roślinnych preparatów uspokajających zalicza się ekstrakty z kozłka lekarskiego (waleriany), melisy, passiflory i szyszek chmielu. Ziołowe tabletki działają łagodnie, stopniowo, a ich skuteczność zależy od odpowiedniego dawkowania oraz regularności stosowania. Choć są łatwo dostępne, także w formie suplementów diety, nie zastępują konsultacji z lekarzem – zwłaszcza w przypadku przewlekłych problemów ze snem lub równoczesnego stosowania innych preparatów działających na ośrodkowy układ nerwowy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o tabletki nasenne

Czym jest higiena snu i jak wpływa na trudności z zasypianiem?

To zespół nawyków wspierających rytm dobowy – zaburzenia higieny snu często prowadzą do przewlekłych problemów z zasypianiem i wybudzaniem.

Czy skuteczne tabletki na sen można kupić bez recepty?

Tak – dostępne są leki zawierające difenhydraminę, doksylaminę lub melatoninę. Mimo że są to tabletki nasenne bez recepty, to ich stosowanie wymaga ostrożności i wcześniejszej konsultacji ze specjalistą.

Czy leki nasenne na receptę powodują skutki uboczne?

W przypadku silnych leków na sen na receptę – zwłaszcza pochodnych benzodiazepiny – ryzyko skutków ubocznych i uzależnienia jest wyższe, dlatego terapię prowadzi się wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Co na trudności ze snem – ziołowe leki na dobry sen, melatonina dostępna bez recepty czy tabletki nasenne na receptę?

To zależy od nasilenia objawów, czasu ich trwania i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Decyzję powinien podejmować lekarz na podstawie pełnego wywiadu i potrzeb pacjenta.

Bibliografia

1. Wichniak, A., Iwański, M., & Salbert, J. (2023). Diagnoza i leczenie bezsenności u osób starszych. Lekarz POZ, 9(5), 272-278.
2. Wichniak, A., Bieńkowski, P., Dąbrowski, R., Mastalerz-Migas, A., & Rymaszewska, J. (2023). Leczenie bezsenności osób w starszym wieku. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Badań nad Snem, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego= Treatment of insomnia in older adults. Recommendations of the Polish Sleep Research Society, Polish Society of Family Medicine and the Polish Psychiatric Association. Psychiatria Polska, 57(3), 495-516.
3. Kolasa, G. (2024). Zopiklon vs inne leki nasenne w leczeniu bezsenności krótkotrwałej. Medycyna i Życie, 11(1-4), 1-8.
4. Knapik K., Onik, G. (2014). Leki nasenne i uspokajające, W: Farmakologia dla fizjoterapeutów. (red. K. Sieroń), s. 48-51. Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.
5. Janowska-Jaździk, M. (2021). Nowe leki w leczeniu bezsenności–eszopiklon. Gabinet Prywatny, 28(03), 5-10.
6. Wierzbiński, P. (2023). Zaburzenia snu u osób zdrowych, czyli co zrobić, żeby się wyspać. Kurier Medyczny, 3, 8-10.
7. Bieńkowski, P., Samochowiec, J., Sienkiewicz-Jarosz, H., Wichniak, A., & Mastalerz-Migas, A. (2019). Bezpieczne stosowanie benzodiazepin w podstawowej. Lekarz POZ. 3-4, 177-193.
8. Dermanowski, M., Wichniak, A., Kuczyńska, J., Zakrzewska, A., & Mierzejewski, P. (2018). Pharmacotherapy of circadian rhythm sleep-wake disorders.