Rwa kulszowa: ile L4? Zwolnienie lekarskie na ból pleców, leczenie rwy kulszowej

Czym jest rwa kulszowa i jakie są jej główne objawy rwy kulszowej?

Rwa kulszowa, często potocznie nazywana „atakiem korzonków”, to nie choroba sama w sobie, a zespół objawów neurologicznych. Jego przyczyną jest podrażnienie lub ucisk na nerw kulszowy – największy nerw w ludzkim ciele, który biegnie od kręgosłupa lędźwiowego, przez pośladek, aż do stopy.

Główny objaw schorzenia to przeszywający, silny ból, który najczęściej zaczyna się w dolnej części pleców lub w pośladku. Często promieniuje wzdłuż nogi – przez udo, łydkę, aż do stopy.

Inne, równie ważne objawy ataku rwy kulszowej, to:

• mrowienia i drętwienia w nodze lub stopie;
• osłabienie siły mięśniowej, co może utrudniać chodzenie lub stanie na palcach;
• zaburzenia czucia na skórze w obszarze unerwianym przez nerw kulszowy;
• nasilenie bólu podczas kaszlu, kichania czy nawet śmiechu.

Każdy z powyższych objawów jest sygnałem, że nerw jest w jakiś sposób uciśnięty, a kręgosłup potrzebuje uwagi specjalisty.

Jak długo zazwyczaj trwa rwa kulszowa i od czego zależy czas rekonwalescencji?

Czas trwania rwy kulszowej jest bardzo indywidualny. W fazie ostrej, kiedy dominuje ostry ból, dolegliwości mogą utrzymywać się od kilku dni do 2-3 tygodni. Pełna rekonwalescencja i powrót do sprawności to proces, który może zająć od 4 do nawet 12 tygodni.

Zależy to od różnych czynników:

• przyczyny ucisku: problem wynikający z napięcia mięśni leczy się inaczej niż gdy powodem jest duża przepuklina dysku międzykręgowego;
• szybkości podjęcia leczenia: im szybciej pacjent zgłosi się do lekarza i rozpocznie leczenie oraz fizjoterapię, tym lepsze rokowania;
• ogólnego stanu zdrowia i wieku pacjenta;
• stosowania się do zaleceń: regularne ćwiczenia i unikanie przeciążeń znacząco skracają czas powrotu do zdrowia.

Ostry ból ustępuje u połowy chorych w ciągu 2 tygodni, u kolejnych 25% po 4 tygodniach, a tylko u 10% trwa dłużej niż 3 miesiące, przechodząc w ból przewlekły.

Ile zwolnienia lekarskiego L4 można otrzymać na rwę kulszową?

Długość zwolnienia L4 z powodu rwy kulszowej jest zawsze ustalana indywidualnie. Lekarz, oceniając stan pacjenta, bierze pod uwagę przede wszystkim dwa czynniki: intensywności bólu i charakter wykonywanej pracy. Pracownik fizyczny, który na co dzień dźwiga ciężary, będzie potrzebował dłuższego zwolnienia niż osoba pracująca zdalnie przy biurku.

Zazwyczaj lekarz rodzinny lub specjalista może wystawić wstępne zwolnienie lekarskie na 7 do 14 dni. Po tym czasie konieczna jest ponowna ocena stanu zdrowia. Jeśli ból kręgosłupa i inne objawy nie ustępują, a pacjent wciąż nie jest zdolny do pracy, może zostać przedłużone. Gdy dolegliwości bólowe trwają dłużej niż 3 miesiące (pomimo leczenia), diagnozuje się przewlekłą rwę kulszową.

W skrajnych przypadkach długotrwałego leczenia, zwolnienie na rwę kulszową może trwać kilka miesięcy.

Czy w przypadku rwy kulszowej lepiej leżeć, czy chodzić?

To jedno z najczęstszych pytań, jakie zadają pacjenci: „lepiej leżeć, czy chodzić?”. Przekonanie, że przy silnym bólu pleców najlepszym rozwiązaniem jest całkowite unieruchomienie, wciąż pokutuje w świadomości wielu osób – i bywa szkodliwe. Rzeczywiście, w pierwszych dniach ostrego bólu, gdy poruszanie się jest wyjątkowo trudne, krótki odpoczynek w pozycji odciążającej kręgosłup (maksymalnie 1-2 dni) może zmniejszyć objawy tej choroby.

Jednak długotrwałe leżenie jest niewskazane. Powoduje ono osłabienie mięśni pleców i mięśni głębokich, które stabilizują kręgosłup. Zamiast tego, po ustąpieniu pierwszego szoku bólowego, zaleca się delikatną aktywność. Należy zacząć chodzić na krótkie spacery i wprowadzić łagodne ćwiczenia rozciągające zalecone przez fizjoterapeutę. Ruch pomaga zmniejszyć stan zapalny, poprawia krążenie i zapobiega sztywności.

Na czym polega leczenie rwy kulszowej i jakie są metody leczenia?

Celem leczenia rwy kulszowej jest nie tylko uśmierzenie bólu, ale przede wszystkim zlikwidowanie jego przyczyny, czyli ucisku.

Wieloetapowy i kompleksowy proces powinien obejmować:

• leczenie farmakologiczne: w ostrej fazie stosuje się leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Czasem lekarz może zalecić leki rozluźniające mięśnie lub w cięższych przypadkach sterydowe zastrzyki nadoponowe, które działają silnie przeciwzapalnie bezpośrednio w miejscu problemu;
• fizjoterapia: fundament leczenia, obejmuje terapię manualną, masaże, a także nowoczesne zabiegi jak laseroterapia czy terapia ultradźwiękowa;
• kinezyterapia (leczenie ruchem): indywidualnie dobrane ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców i brzucha oraz stabilizujące kręgosłup;
• edukacja pacjenta: nauczanie prawidłowych wzorców ruchowych, ergonomii pracy i unikania czynników ryzyka.

Każda metoda leczenia jest dobierana indywidualnie do potrzeb i stanu zdrowia pacjenta.

Leki na rwę kulszową

Przykładowe leki na rwę kulszową dostępne na receptę:

• Aceklik,
• Aclexa,
• Aglan®,
• Anapran®,
• Anapran® EC,
• Apo-Napro,
• ApoNapro ACTIVE,
• Aspicam®,
• Auxilen,
• Biofenac,
• Bi-Profenid®,
• Cataflam®,
• Celebrex™,
• Dexak®,
• Diclac®,
• Digavar,
• Dicloberl® retard,
• DicloDuo,
• DicloDuo Combi,
• Dicloreum,
• Dicloreum retard,
• Elecoxel,
• Emoxen,
• Fastum®,
• Febrofen®,
• Ketokaps Med,
• Ketonal®,
• Ketonal® forte,
• Ketonal® DUO,
• Ketonal® Fast,
• Ketonal® Forte SR,
• Ketoprofen LGO,
• Ketoprofen-SF,
• Ketoprofen Ziaja,
• Ketospray Forte,
• Majamil® PPH,
• Majamil® prolongatum,
• Mel Forte,
• Mel Med,
• Metindol® Retard,
• Movalis®,
• Nabuton VP,
• Naklofen Duo,
• Nalgesin,
• Nalgesin Forte,
• Napritum,
• Naproxen 250 Hasco,
• Naproxen Polfarmex,
• Olfen®,
• Olfen® UNO,
• Opokan-forte,
• Opokan-keto,
• Profenid®,
• Opokan fast,
• Rantudil Forte,
• Rantudil Retard,
• Refastin®,
• Remolexam,
• Seractil®,
• Skudexa,
• Trosicam,
• Voltaren®,
• Voltaren® SR,
• Xefo Rapid.

Czy rehabilitacja i fizjoterapia są kluczowe w leczeniu rwy kulszowej?

Fizjoterapia jest ważnym elementem skutecznego leczenia rwy kulszowej. O ile leki przeciwbólowe działają objawowo, o tyle fizjoterapia celuje w przyczynę problemu. Doświadczony fizjoterapeuta za pomocą terapii manualnej jest w stanie rozluźnić napięte tkanki i przywrócić prawidłową ruchomość w obrębie kręgosłupa.

Ćwiczenia budują fundament, który chroni kręgosłup przed nawrotami tej bolesnej dolegliwości. Terapia manualna ma na celu poprawę ogólnej biomechaniki i funkcji mięśni.

Nawrotowy ból krzyża pojawia się aż u 75% pacjentów z rwą kulszową w różnym okresie życia.

Jakie są przyczyny i objawy rwy kulszowej oraz innych odcinków kręgosłupa?

Najczęstszą przyczyną (w ponad 90% przypadków) jest przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, potocznie znana jako dyskopatia. Wysunięty dysk powoduje mechaniczny ucisk na korzeń nerwowy.

Inne możliwe przyczyny to:

• zmiany zwyrodnieniowe i zwężenie kanału kręgowego (stenoza);
• kręgozmyk (przesunięcie kręgów względem siebie);
• zespół mięśnia gruszkowatego, gdzie to napięty mięsień uciska nerw kulszowy;
• stany zapalne, guzy lub urazy kręgosłupa (rzadziej).

Każdy objaw jest kluczową wskazówką diagnostyczną. Podobny mechanizm, czyli ucisk na nerw, może dotyczyć innych części kręgosłupa, powodując np. rwę barkową (ból promieniujący do ręki) czy rwę udową.

Czy zawsze potrzebne jest zwolnienie lekarskie na rwę kulszową?

Jeśli rwa kulszowa ma łagodny przebieg, a ból pleców jest umiarkowany i nie ogranicza znacząco funkcjonowania, zwolnienie lekarskie może nie być konieczne. Dotyczy to zwłaszcza osób wykonujących lekką pracę biurową, które mogą dostosować swoje stanowisko pracy.

Decyzję o konieczności wystawienia L4 zawsze podejmuje lekarz w porozumieniu z pacjentem, po ocenie nasilenia objawów i charakteru pracy.

Jakie są różnice między rwą kulszową a rwą barkową?

Choć obie dolegliwości mają w nazwie „rwa”, dotyczą zupełnie innych obszarów ciała.

Różnica leży w lokalizacji problemu w obrębie kręgosłupa:

• rwa kulszowa dotyczy kręgosłupa lędźwiowego. Ucisk na korzeń nerwowy w dolnej części pleców powoduje ból, który promieniuje do nogi;
• rwa barkowa (ramienna) – problem zlokalizowany jest w odcinku szyjnym kręgosłupa. Ucisk na nerw w tej okolicy powoduje ból promieniujący do barku, ramienia, a nawet dłoni.

Mechanizm jest podobny – ucisk na nerw – ale miejsce i objawy są zupełnie inne.

Jakie są sposoby na profilaktykę rwy kulszowej i bólów pleców?

Aby uniknąć ataku rwy i cieszyć się zdrowym kręgosłupem, warto wdrożyć kilka zdrowych nawyków:

• regularna aktywność fizyczna: wzmacnianie mięśni brzucha i pleców. Dobrym wyborem jest pływanie, pilates lub joga;
• prawidłowa postawa: unikaj garbienia się, dbaj o ergonomię w pracy, zwłaszcza jeśli prowadzisz siedzący tryb życia;
• technika podnoszenia: zawsze podnoś ciężary z ugiętych kolan, z prostymi plecami;
• utrzymanie prawidłowej masy ciała: każdy dodatkowy kilogram to dodatkowe obciążenie dla kręgosłupa;
• unikanie długotrwałego siedzenia: warto robić regularne przerwy na krótki spacer lub rozciąganie.

FAQ – najczęściej zadawane pytania przez pacjentów

Czy stres może wywołać rwę kulszową?

Stres nie wywołuje bezpośredniego ucisku na nerw, ale długotrwałe napięcie psychiczne może prowadzić do wzmożonego napięcia mięśni, zwłaszcza w okolicy kręgosłupa. Taki stan może nasilać już istniejące dolegliwości, zwiększać odczuwanie bólu i sprzyjać wystąpieniu ataku rwy kulszowej.

Jakie ćwiczenia są bezpieczne przy rwie kulszowej?

W ostrej fazie należy unikać ćwiczeń na własną rękę. Bezpieczne będą jedynie delikatne pozycje odciążające. Gdy ból zelżeje, pod okiem fizjoterapeuty można wprowadzać łagodne ćwiczenia rozciągające (np. przyciąganie kolana do klatki piersiowej) i wzmacniające mięśnie głębokie.

Czy rwa kulszowa może być objawem poważniejszej choroby?

W przeważającej liczbie przypadków rwa kulszowa ma podłoże mechaniczne – najczęściej jest efektem przepukliny krążka międzykręgowego. Zdarza się jednak, że podobne objawy mogą być związane z poważniejszymi schorzeniami, takimi jak nowotwór, zakażenie czy ropień w obrębie kręgosłupa. Dlatego najważniejszą rolę odgrywa precyzyjna diagnostyka, często oparta na badaniach obrazowych. Rezonans magnetyczny (MRI) jest uznawany za najbardziej użyteczne badanie neuroobrazowe do oceny struktur kręgosłupa i tkanek miękkich. 

Czy rwa kulszowa może nawracać?

Niestety tak. Jeśli pierwotna przyczyna, np. osłabione mięśnie czy zła postawa, nie zostanie wyeliminowana, istnieje duże ryzyko nawrotów. Dlatego kluczową rolę odgrywa regularna profilaktyka i stosowanie się do zaleceń fizjoterapeuty nawet po ustąpieniu dolegliwości bólowych.

Czy operacja to jedyna metoda leczenia w ciężkich przypadkach rwy kulszowej?

Operacja jest ostatecznością. Rozważa się ją, gdy kompleksowe leczenie zachowawcze (farmakologia, intensywna fizjoterapia) przez okres 3-6 miesięcy nie przynosi poprawy, lub gdy pojawiają się bardzo poważne objawy neurologiczne, takie jak postępujące osłabienie mięśni czy zaburzenia kontroli zwieraczy. Wystąpienie objawów neurologicznych jest wskazaniem do pilnej operacji, niezależnie od nasilenia bólu.

Leczenie operacyjne jest konieczne u około 2–10% pacjentów z rwą kulszową. 

Bibliografia

1. Teofan M. Domżał, Bóle krzyża – rozpoznawanie i leczenie, Medycyna po Dyplomie 2011(20); 12(189): 34-45 – dostęp 18.06.2025
2. Aravinda Swami, A Review of Etiology Pathogenesis, Treatment of Sciatica, International Journal of Science and Research (IJSR), ISSN (Online): 2319-7064, DOI: 10.21275/ART20179682 – dostęp 18.06.2025 
3. Lei Zhou, Yong Tang, Jihong Jiang, Yangsheng Wang, Changwei Chen, Inflammatory mechanisms as a potential cause of sciatica in lumbar disc herniation, Medical Hypotheses 192 (2024) 111485, https://doi.org/10.1016/j.mehy.2024.111485 – dostęp 18.06.2025
4. Raymond WJG Ostelo, Physiotherapy management of sciatica, Journal of Physiotherapy 66 (2020) 83–8, https://doi.org/10.1016/j.jphys.2020.03.005 1836-9553/ – dostęp 18.06.2025
5. Muhammad Alrwaily, Mohammed Almutiri, Michael Schneider, Assessment of variability in traction interventions for patients with low back pain: a systematic review, https://doi.org/10.1186/s12998-018-0205-z – dostęp 18.06.2025
6. Jensen, R. K., Kongsted, A., Kjaer, P., & Koes, B. (2019). Diagnosis and treatment of sciatica. The BMJ, 367, Article l6273. https://doi.org/10.1136/bmj.l6273 – dostęp 18.06.2025
7. Raymond WJG Ostelo, Physiotherapy management of sciatica, Journal of Physiotherapy
   Volume 66, Issue 2, April 2020, Pages 83-88, https://doi.org/10.1016/j.jphys.2020.03.005 – dostęp 18.06.2025
8. red. Krystyna Klimaszewska, Elżbieta Krajewska-Kułak, WSPÓŁCZESNE WYZWANIA W OCHRONIE ZDROWIA Tom 11, ISBN XI tom 978-83-68268-21-8, Wydanie I Białystok 2024 – dostęp 18.06.2025
9. Kontowicz Marlena, Husejko Jakub, Porada Mateusz, Karło Aneta, Bursiewicz Wiktor, Lange Hubert, Zwolinski Adrian, Nawrocka Agnieszka, Łabędź Magdalena, Romaniuk Maciej, Zaborna Daria, Prylińska Monika, Kędziora – Kornatowska Kornelia, Sciatica – radiating pain affecting an increasing part of society. Journal of Education, Health and Sport. 2019;9(7):57-66. eISNN 2391-8306. DOI http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.3265482 –dostęp 18.06.2025