Ostroga piętowa – diagnostyka, leczenie, powrót do zdrowia

Jak wygląda ostroga piętowa?

Ostroga piętowa to termin opisujący niewielką narośl kostną (osteofit) tworzącą się na kości piętowej (na jej podeszwowej powierzchni). Wbrew powszechnemu przekonaniu, to nie sama narośl jest bezpośrednią przyczyną bólu i dolegliwości stopy.

Ból zwykle wynika z przewlekłego stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego. To mocna, włóknista tkanka biegnąca od guza kości piętowej do palców stopy. Ta struktura, nazywana również powięzią podeszwową, odgrywa ważną rolę w utrzymaniu łuku podłużnego stopy i amortyzacji. Dlatego schorzenie bywa precyzyjniej określane jako zapalenie rozcięgna podeszwowego, które jest pewnego rodzaju kontynuacją mięśnia trójgłowego łydki i ścięgna Achillesa.

Ostroga piętowa – przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną powstawania ostrogi piętowej jest długotrwałe przeciążenie stopy, które prowadzi do mikrourazów i rozwoju przewlekłego stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego. Organizm próbuje naprawić uszkodzoną tkankę i zaczyna odkładać w tej okolicy złogi wapnia. To z czasem prowadzi do uformowania się zwyrodnienia – charakterystycznej narośli kostnej na kości piętowej.

Do istotnych czynników ryzyka przyczyniających się do rozwoju zwyrodnienia stopy w okolicy guza piętowego należą:

• wiek – elastyczność ścięgna maleje z wiekiem, zwiększa się podatność na urazy i zapalenie;
• styl życia – długotrwałe stanie lub chodzenie po twardych powierzchniach;
• nieodpowiednie obuwie – źle dobrane obuwie, zużyte lub pozbawione odpowiedniej amortyzacji stopy, buty na wysokim obcasie;
• nadwaga i otyłość – zwiększają obciążenie wywierane na stopę przy każdym kroku;
• wady postawy i budowy – płaskostopie lub stopa nadmiernie wydrążona zmieniają sposób stawiania stóp i prowadzą do przeciążenia rozcięgna;
• przykurcz mięśni łydki i ścięgna Achillesa – ogranicza ruchomość ścięgna w stawie skokowym, zwiększając napięcie powięzi;
• intensywna aktywność fizyczna – nagłe zwiększenie intensywności treningów, zwłaszcza biegowych, bez odpowiedniego przygotowania i rozgrzewki.

Objawy ostrogi piętowej

Charakterystycznym objawem ostrogi jest ostry, kłujący ból pięty w okolicy guza kości piętowej. Dolegliwości bólowe stopy są najsilniejsze rano, podczas pierwszych kroków po wstaniu z łóżka.

Ból podeszwowy stopy często zmniejsza się po „rozchodzeniu”, by ponownie nasilić się pod koniec dnia lub po długim okresie stania czy chodzenia.

Symptomy ostrogi piętowej – objawy dodatkowe często zgłaszane przez pacjentów:

• tkliwość uciskowa stopy w centralnej części pięty;
• niekiedy obrzęk lub zaczerwienienie w bolesnym miejscu stopy;
• ból promieniujący w kierunku podeszwowego łuku stopy;
• dyskomfort podeszwy stopy, ścięgna Achillesa lub mięśni łydki, nasilające się podczas chodzenia boso po twardym podłożu.

Pacjenci często opisują podeszwowy ból stopy „jakby chodzili bosą stopą po gwoździu lub kamieniu”.

Diagnostyka ostrogi piętowej – jak ortopeda stawia rozpoznanie?

Diagnostyka ostrogi rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego, podczas którego ortopeda ocenia charakter bólu stopy, jego dokładną lokalizację i czynniki nasilające.

Następnie przeprowadza badanie palpacyjne stopy – ocenia punkty podeszwowe o największej tkliwości, zakres ruchomości w stawie skokowym oraz analizuje budowę stopy i sposób chodu pacjenta.

Badania obrazowe kości piętowej i rozcięgna podeszwowego

Podstawowym badaniem obrazowym, które potwierdza diagnozę ostrogi, jest zdjęcie rentgenowskie – RTG stopy w projekcji bocznej. Na zdjęciu RTG zwyrodnienie wygląda jak haczykowata narośl kostna na guzie piętowym.

Sama ostroga nie oznacza stanu zapalnego. Lekarz rozpoznaje zapalenie rozcięgna podeszwowego na podstawie objawów oraz badania USG. Ultrasonografia pozwala na ocenę struktur rozcięgna podeszwowego oraz wykrycie innych nieprawidłowości tkanek stopy.

Rezonans magnetyczny zleca się pacjentom, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena tkanek. Badanie jest szczególnie przydatne w zapaleniu opornym na leczenie lub przy podejrzeniu innych schorzeń stopy

Ból pięty może być objawem wielu innych, niekiedy poważniejszych schorzeń niż ostroga, w tym chorób ogólnoustrojowych przebiegających z zapaleniem stawów.

Leczenie ostrogi piętowej – nowoczesne metody i domowe sposoby

Leczenie ostrogi piętowej jest procesem złożonym i w większości przypadków opiera się na metodach zachowawczych. Celem terapii jest zwalczenie stanu zapalnego, złagodzenie bólu podeszwowego i przywrócenie prawidłowej funkcji stopy.

Fizjoterapia i zabiegi fizykoterapeutyczne na zapalenie rozcięgna podeszwowego

Fizjoterapia odgrywa fundamentalną rolę w leczeniu zespołu przeciążeniowego rozcięgna podeszwowego. Każdy rodzaj zabiegu w leczeniu ostrogi kości piętowej i zapaleniu powięzi podeszwowej powinien zostać dobrany przez specjalistę, indywidualnie dla każdego pacjenta.

Stosowane zabiegi fizjoterapeutyczne to, m.in.:

• terapia falą uderzeniową – uważana za jedną z najskuteczniejszych metod – stymuluje procesy gojenia stopy, działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie;
• terapia manualna i masaż – terapia tkanek głębokich, masaż poprzeczny rozcięgna oraz mobilizacje stawów pomagają zmniejszyć napięcie i poprawić elastyczność.

Ćwiczenia na ostrogę piętową i rolowanie

Regularne ćwiczenia są ważnym elementem terapii ostrogi i rozcięgna.

Plan leczenia bólu podeszwowego może obejmować m.in.:

• ćwiczenia rozciągające – skupiające się na powięzi podeszwowej (np. przyciąganie palców stopy do siebie) oraz mięśniach łydki i ścięgnie Achillesa;
• automasaż – rolowanie podeszwy stopy małą, twardą piłeczką (np. kauczukową) przez kilka minut dziennie rozluźnia napiętą powięź podeszwową.

Domowe sposoby na ostrogi piętowe jako wsparcie w dolegliwościach

Jako uzupełnienie pacjent może stosować domowe sposoby na ostrogi piętowe, które przyczyniają się do łagodzenia bólu stopy:

• zimne okłady – lód lub zimne kompresy na okolicę pięty kilka razy dziennie redukują stan zapalny i obrzęk;
• odciążenie stopy – ograniczenie aktywności, które mogą być przyczyną ostrogi piętowej i zapalenia (np. bieganie, długie spacery);
• odpowiednie obuwie – wybór butów z amortyzacją dla kości piętowej i wsparciem dla łuku stopy. Pacjent powinien unikać chodzenia bez obuwia;
• wkładki ortopedyczne – dopasowana wkładka koryguje wady stopy, tworzy amortyzację dla kości piętowej i odciąża stopę.

Farmakoterapia – leczenie przeciwzapalne i łagodzenie bólu stopy

Leczenie bólu pięty często wspomagane jest przez doustne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które pomagają kontrolować ból stopy i stan zapalny. W zapaleniu powięzi miejscowo można stosować maści i żele o działaniu przeciwzapalnym. W przypadkach opornych na leczenie, lekarz może rozważyć miejscowe iniekcje z glikokortykosteroidów.

Osocze bogatopłytkowe skutecznie wspiera proces gojenia. Procedura polega na wstrzyknięciu osocza w przyczep rozcięgna, zazwyczaj pod kontrolą USG.

Farmakoterapia stanu zapalnego jest częścią szerszego planu, który może obejmować również fizjoterapię, ćwiczenia, odciążenie stopy i stosowanie odpowiedniego obuwia lub wkładek.

Operacja ostrogi – kiedy jest konieczna?

Chirurgiczne leczenie dolegliwości stopy związanych z zapaleniem rozcięgna podeszwowego lub ostrogą jest rozważane, gdy intensywne leczenie zachowawcze nie przyniosło żadnej poprawy po okresie 3-6 miesięcy.

Jak długo trwa leczenie ostrogi piętowej?

Czas powrotu do zdrowia w przypadku ostrogi piętowej zależy od wielu czynników, takich jak stopień zaawansowania schorzenia, wiek pacjenta, jego zaangażowanie w proces rehabilitacji oraz zastosowane metody leczenia.

U większości pacjentów, przy systematycznym odpowiednim leczeniu zachowawczym, znacząca poprawa i zmniejszenie dolegliwości bólowych stopy następuje w ciągu 6-12 tygodni.

Wyleczenie zapalenia rozcięgna może zająć od kilku miesięcy do nawet roku.

Czy przy ostrodze piętowej można dużo chodzić?

W ostrej fazie z nasilonym bólem zaleca się ograniczenie chodzenia i unikanie długotrwałego obciążania stopy, aby nie pogłębiać stanu zapalnego. Nie oznacza to jednak całkowitego unieruchomienia. Gdy ból stopy zacznie ustępować, można stopniowo wracać do aktywności, pamiętając o noszeniu odpowiedniego obuwia i ewentualnie wkładek. Ważne jest unikanie aktywności, które prowokują ból podeszwowy.

Czy można otrzymać L4 na ostrogę piętową?

Tak, pacjent może otrzymać zwolnienie lekarskie (L4) na ostrogę piętową, również zwolnienie lekarskie online. Decyzję podejmuje lekarz (zazwyczaj ortopeda) na podstawie oceny stanu zdrowia pacjenta i nasilenia objawów.

Jeśli silne dolegliwości bólowe stopy uniemożliwiają wykonywanie obowiązków zawodowych, zwłaszcza w pracy wymagającej przeciążenia (stania, chodzenia lub wysiłku fizycznego) wystawienie zwolnienia pacjentowi jest w pełni uzasadnione.

Ile L4 przysługuje na ostrogę piętową?

Długość L4 dla pacjenta jest kwestią indywidualną. Zależy od intensywności dolegliwości stopy, rodzaju wykonywanej pracy oraz postępów w leczeniu.

Zazwyczaj L4 na ostrogę jest wystawiane na okres od kilku dni do 2-3 tygodni, aby umożliwić odciążenie i wdrożenie intensywnego leczenia stanu zapalnego struktur stopy.

W uzasadnionych medycznie przypadkach, zwłaszcza gdy odpowiednie leczenie nie przynosi szybkich efektów, zwolnienie może zostać przedłużone.

Czy na ostrogi piętowe można dostać rentę?

Otrzymanie renty z powodu ostrogi kości pięty jest mało prawdopodobne. Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje w przypadku trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, który uniemożliwia pracę. Orzeczenie w tej sprawie wydaje lekarz orzecznik ZUS. Ostroga i ból pięty, mimo że bywają bolesne, są w ponad 90% uleczalne metodami zachowawczymi i rzadko prowadzą do nieodwracalnych dysfunkcji – praktycznie nigdy nie spełniają tych kryteriów. Istotna jest szybka diagnostyka, fizjoterapia i zmiana codziennych nawyków. Dzięki temu większość pacjentów odzyskuje sprawność.

Bibliografia

1. Kirkpatrick J, Yassaie O, Mirjalili SA. The plantar calcaneal spur: a review of anatomy, histology, etiology and key associations. J Anat. 2017 Jun;230(6):743-751. doi: 10.1111/joa.12607. Epub 2017 Mar 29. PMID: 28369929; PMCID: PMC5442149.
2. Morrissey D, Cotchett M, Said J’Bari A, Prior T, Griffiths IB, Rathleff MS, Gulle H, Vicenzino B, Barton CJ. Management of plantar heel pain: a best practice guide informed by a systematic review, expert clinical reasoning and patient values. Br J Sports Med. 2021 Oct;55(19):1106-1118. doi: 10.1136/bjsports-2019-101970. Epub 2021 Mar 30. PMID: 33785535; PMCID: PMC8458083.
3. Renta z tytułu niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia, Dostęp: https://www.zus.pl/renta-z-tytulu-niezdolnosci-do-pracy-z-ogolnego-stanu-zdrowia.
4. Møller S, Riel H, Wester J, Simony A, Viberg B, Jensen C. Surgical or non-surgical treatment of plantar fasciopathy (SOFT): study protocol for a randomized controlled trial. Trials. 2022 Oct 4;23(1):845. doi: 10.1186/s13063-022-06785-w. PMID: 36195936; PMCID: PMC9531425.
5. Khammas ASA, Mahmud R, Hassan HA, Ibrahim I, Mohammed SS. An assessment of plantar fascia with ultrasound findings in patients with plantar fasciitis: a systematic review. J Ultrasound. 2023 Mar;26(1):13-38. doi: 10.1007/s40477-022-00712-0. Epub 2022 Aug 30. PMID: 36040577; PMCID: PMC10063743.
6. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. 2011 nr 237 poz. 1412), Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20112371412.
7. Koc TA Jr, Bise CG, Neville C, Carreira D, Martin RL, McDonough CM. Heel Pain – Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther. 2023 Dec;53(12):CPG1-CPG39. doi: 10.2519/jospt.2023.0303. PMID: 38037331.
8. Wyrok sądu z dnia 12 kwietnia 2017 roku, Sygnatura akt VI U 89/16, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, Dostęp: https://www.saos.org.pl/judgments/288579.
9. Jiang L, Liu T, Li Z, Tang Z, Zhou X, Xiong B, Zhang L. Clinical Study of a Four-Step Program for the Treatment of Plantar Fasciitis with Bone Spurs. Orthop Surg. 2024 Jun;16(6):1374-1380. doi: 10.1111/os.14059. Epub 2024 May 1. PMID: 38693719; PMCID: PMC11144503.