Lek na wzdęcia i gazy – jaki preparat wybrać?

Czym są gazy i co może być przyczyną wzdęcia brzucha?

„Wzdęcia” – jedno słowo może określać odczuwalny nadmiar gazów w jelitach, powiększenie obwodu brzucha, uczucie pełności, odbijanie czy wydalanie zwiększonej ilości gazów z przewodu pokarmowego. W sytuacji, w której pacjent zgłasza „wzdęcia”, lekarz zawsze musi dopytać o dokładniejszy opis dolegliwości, by faktycznie poznać charakter problemów.

Szacowaną objętość gazów w przewodzie pokarmowym u zdrowego pacjenta określa się na około 200 ml. Ich większa część to azot. Pozostałą stanowi tlen, dwutlenek węgla, wodór i metan.

Gazy pojawiają się w wyniku:

• połykania powietrza podczas jedzenia, picia napojów, rozmowy przy posiłku czy żucia gumy;
• pracy bakterii jelitowych – w jelicie grubym bakterie fermentują niestrawione resztki pokarmowe. Szczególnie łatwo dochodzi do tego po spożyciu węglowodanów słabo wchłanianych w jelicie cienkim. W trakcie fermentacji powstają wodór, dwutlenek węgla, metan, a także związki siarki, które odpowiadają za intensywny zapach części gazów.

W jakich przypadkach mogą nastąpić zaburzenia w tym obszarze? Przyczyny wzdęcia brzucha można podzielić na kilka grup. Pacjenci mogą doświadczać dyskomfortu, kiedy występuje u nich:

• zwiększona produkcja gazów w układzie pokarmowym pod wpływem fermentacji niestrawionych węglowodanów,
• zatrzymanie gazu z powodu zaburzonej motoryki jelit,
• zaburzenia percepcji (nadwrażliwość trzewna przy prawidłowej ilości gazów),
• choroba przewodu pokarmowego, która utrudnia przesuwanie treści jelitowej.

O wzdęciach mówi się wtedy, gdy oddawanie gazów lub poczucie ich gromadzenia staje się wyraźnie częstsze i zaczyna przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu. Do objawów towarzyszących nadmiernej ilości gazów należą między innymi bóle brzucha, burczenie w jamie brzusznej, nudności oraz zaparcia.

Czym jest mikrobiom i jak wpływa na pojawianie się uporczywych wzdęć i gazów?

W jelitach żyje ogromna liczba bakterii – nazywamy je mikrobiotą jelitową. Mikrobiom to pojęcie, które opisuje materiał genetyczny tych drobnoustrojów oraz ich środowisko. Naturalna mikroflora uczestniczy w trawieniu resztek pokarmowych, bierze udział w produkcji części witamin i wzmacnia barierę ochronną przewodu pokarmowego. Bakterie rozkładają włókno pokarmowe oraz inne składniki, a niewielka objętość gazu przemieszcza się w dół jelita i zostaje wydalona.

Czy wiesz, że nie ma jednego „zdrowego mikrobiomu”? Czasami dokładny skład flory bakteryjnej porównuje się do odcisku linii papilarnych. U każdego człowieka będzie inny.

Równowaga mikrobiomu może zostać zaburzona. Przyczyną bywają częste antybiotykoterapie, dieta bardzo uboga w błonnik, nadmiar produktów wysokoprzetworzonych w diecie, przewlekły stres albo przebyte infekcje przewodu pokarmowego. Mikroflora zmienia skład, przybywa szczepów wytwarzających większą ilość gazów, a objawy w postaci wzdęć, przelewania oraz uczucia rozpierania w brzuchu narastają.

Sposoby na wzdęcia – rola probiotyków

Na początku drogi do zwalczenia wzdęć, w pierwszej kolejności zawsze należy spojrzeć na codzienne nawyki. U wielu pacjentów do uzyskania poprawy w samopoczuciu wystarcza:

• spokojniejsze jedzenie,
• ograniczenie napojów gazowanych,
• zmniejszenie porcji lub częstotliwości jedzenia produktów typowo wzdymających (warzyw kapustnych, roślin strączkowych i słodzików),
• redukcja produktów bardzo bogatych w łatwo fermentujące węglowodany (FODMAP),
• wprowadzenie większej ilości błonnika (dobrze tolerowanego).

Do zmian nawyków żywieniowych możemy zaliczyć także suplementowanie probiotyków. W uproszczeniu można powiedzieć, że są to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wspierają równowagę flory jelitowej. W literaturze opisuje się ich wpływ na barierę jelitową, odpowiedź immunologiczną oraz zahamowanie rozrostu bakterii chorobotwórczych w świetle jelita grubego.

Trzeba mieć świadomość, że nie wszystkie probiotyki działają w taki sam sposób. Każdy szczep ma własne cechy, dlatego efekt terapii zależy od konkretnego drobnoustroju, dawki oraz czasu stosowania. By suplementacja przynosiła korzyści w łagodzeniu dolegliwości, musi być ukierunkowana na ich przyczynę.

Mimo pewnych ograniczeń wiemy, że część szczepów ma udokumentowane działanie. W kontekście wzdęć najczęściej zwraca się uwagę na szczepy wywierające korzystny efekt w IBS i przy zaparciach.

Czy symetykon (popularny Espumisan) to najskuteczniejszy lek na wzdęcia?

Symetykon należy do leków stosowanych objawowo – nie ogranicza wytwarzania gazów, ale zmienia sposób ich zachowania w przewodzie pokarmowym. Jest dostępny bez recepty, występuje w postaci kapsułek, tabletek oraz płynu. Często wchodzi w skład preparatów złożonych.

W świetle jelita zmniejsza napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu. Mniejsze napięcie powoduje to, że drobne pęcherzyki łączą się w większe. Jednocześnie zawartość gazu rozprasza się w masach pokarmowych, a pasaż jelitowy może przebiegać łagodniej i bez dyskomfortu. Pacjent odczuwa wtedy mniejsze rozpieranie i zmniejszone uczucie ciężkości w jamie brzusznej.

Symetykon nie wpływa na produkowaną ilość gazów w jelitach, ale ułatwia ich usuwanie. Lek działa wyłącznie miejscowo w przewodzie pokarmowym. Nie wchłania się do krwi, a organizm wydala go z kałem w niezmienionej postaci. Z tego powodu opisuje się bardzo niewiele objawów niepożądanych. Substancje stosuje się u dorosłych, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u dzieci i niemowląt, między innymi przy kolce.

Tabletki na wzdęcia i gazy dostępne bez recepty, które mają w składzie symetykon:

• Espumisan,
• Ulgasim,
• Simetigast Forte,
• Ulgix Wzdęcia,
• Manti (symetykon + glin + magnez) – lek na zgagę (zobojętniający sok żołądkowy) i wzdęcia.

Symetykon wykorzystuje się także w lekach przepisywanych w leczeniu niektórych chorób przewodu pokarmowego. Takie preparaty na gazy wykazują silniejsze i bardziej złożone działanie (najczęściej są dostępne tylko na receptę).

Na przykład w zespole jelita drażliwego stosuje się lek Meteospasmyl, który w swoim składzie ma symetykon i alwerynę. Preparat jest wykorzystywany w leczeniu problemów, których przyczyną są zaburzenia perystaltyki jelit i skurcze mięśni gładkich przewodu pokarmowego.

Czy stosuje się inne leki na gazy?

Symetykon nie jest jedynym lekiem, który może zmniejszyć dolegliwości związane ze wzdęciami. Przy problemie nadmiernej ilości gazów w jelitach wykorzystuje się także:

• enzymy trawienne,
• adsorbenty,
• preparaty na bazie ziół (leki, suplementy diety, napary).

Enzymy trawienne na dyskomfort jelitowy – kiedy ich stosowanie jest uzasadnione?

Enzymy trawienne odpowiadają za rozkład składników pokarmowych na mniejsze cząsteczki, które organizm może wchłonąć. Wytwarzają je głównie ślinianki, żołądek, trzustka i błona śluzowa jelita cienkiego. Ich ilość i aktywność są zwykle wystarczające, by poradzić sobie nawet z cięższym posiłkiem.

Przyjmowanie enzymów ma uzasadnienie tylko wtedy, gdy ich produkcja jest rzeczywiście zaburzona. Tak dzieje się w przypadku nietolerancji pokarmowych, których przyczyną jest niedobór lub ograniczona produkcja danego enzymu, przy niewydolności trzustki, uszkodzeniu błony śluzowej jelita, chorobach wątroby lub zaburzeniach wydzielania żółci. W takich sytuacjach enzymy podaje się jako lek, po wcześniejszej diagnostyce i pod kontrolą lekarza.

Książkowym przykładem jest tutaj nietolerancja laktozy. W tym przypadku organizm nie produkuje wystarczających ilości laktazy – czyli enzymu trawiennego, który rozkłada laktozę (cukier mleczny). Laktaza znajduje się na powierzchni komórek jelita cienkiego. Jej zadanie polega na rozcięciu cząsteczki laktozy na dwa prostsze cukry – glukozę i galaktozę. W takiej postaci cukier może zostać wchłonięty z jelita do krwi.

Jeżeli laktazy jest za mało, laktoza nie ulega pełnemu trawieniu w jelicie cienkim. Przechodzi dalej, do jelita grubego. Tam staje się pożywką dla bakterii. W trakcie fermentacji powstają gazy oraz substancje, które przyciągają wodę do światła jelita. U pacjenta pojawiają się wzdęcia, przelewanie, ból brzucha oraz biegunka.

Jednym z najskuteczniejszych sposobów na to, by złagodzić dolegliwości związane z nietolerancją, jest stosowanie diety eliminacyjnej. Są jednak pacjenci, którzy z różnych przyczyn, nie są w stanie wprowadzać żywieniowych ograniczeń. W takiej sytuacji można rozważyć preparaty z laktazą. Kapsułkę przyjmuje się razem z posiłkiem zawierającym mleko lub jego przetwory.

Krople, kapsułki i tabletki stosowane w nietolerancji laktozy to:

• Delicol,
• LactoControl,
• Mamalac,
• Kolzym,
• Lactaza Tabs.

U osób bez rozpoznanej choroby przewodu pokarmowego wzdęcia nie stanowią wskazania do samodzielnego sięgania po preparaty enzymatyczne.

Kapsułki z węglem aktywnym

Węgiel aktywowany zalicza się do adsorbentów. Wiąże gazy i produkty fermentacji w jelitach. Dzięki temu zmniejsza uczucie rozdęcia i pełności w brzuchu. Nie wpływa jednak na przyczynę powstawania gazów, dlatego traktuje się go jako wsparcie doraźne. Może przynieść ulgę po ciężkostrawnym posiłku lub w czasie okresowego dyskomfortu.

Nie należy stosować go codziennie i przez dłuższy czas, ponieważ może zaburzać wchłanianie innych leków oraz składników odżywczych. Jeśli wzdęcia utrzymują się mimo takiej pomocy, trzeba skonsultować się z lekarzem.

Krople na wzdęcia

Krople to forma leku, która ułatwia dawkowanie – szczególnie u dzieci i niemowląt. Zawierają zazwyczaj symetykon, więc działają w ten sam sposób co kapsułki – ułatwiają usuwanie gazów i łagodzą napięcie w brzuchu. U dorosłych krople także można stosować w łagodnych, okresowych dolegliwościach.

Czy ziołowa herbatka może zastąpić tabletki na wzdęcia bez recepty?

Zioła o działaniu wiatropędnym i rozkurczowym – mięta, koper włoski, kminek czy rumianek – łagodzą wzdęcia i ułatwiają trawienie. Napary z tych roślin wspierają naturalną pracę jelit. Co jednak z lekami i suplementami diety, w których substancjami czynnymi są właśnie ekstrakty z tych ziół?

• Zioła w postaci naparów działają łagodnie, głównie miejscowo w przewodzie pokarmowym. Zawarte w nich olejki eteryczne rozkurczają mięśnie jelit, ułatwiają przesuwanie gazów i zmniejszają napięcie brzucha. Dodatkowo gorycze roślinne pobudzają wydzielanie soków trawiennych, więc do jelita grubego trafia mniej niestrawionych resztek, z których powstają gazy. Efekt, jaki możemy uzyskać po wypiciu tak przygotowanego naparu, jest krótkotrwały i mocno zależy od sposobu zaparzenia oraz stężenia składników.
• Leki roślinne różnią się od herbatek tym, że zawierają dokładnie określone, standaryzowane ekstrakty. Działają silniej, ale mogą podrażniać układ pokarmowy. Chociaż faktycznie mogą pomóc w łagodzeniu niestrawności, to ich nieuzasadnione przyjmowanie wiąże się z większym ryzykiem niż przy piciu naparów – nawet jeśli wybieramy te same zioła.

Bibliografia

1. Lewandowski, K., Kaniewska, M., Świątek, A., & Rydzewska, G. (2021). Symetykon–możliwe zastosowania w praktyce klinicznej i samoleczeniu. Lekarz POZ, 7(3).
2. Nowicka-Zuchowska, A. (2024). Zioła wspomagające pracę układu pokarmowego. Lek w Polsce, 397(6), 35-40.
3. Droś, M. (2025). Zespół jelita drażliwego–algorytm diagnostyki i leczenia. Lekarz POZ, 11(3), 143-149.
4. Balwierz, R. J., Jasiński, K., Osowski, M., Grela, K., Karpęcka-Gałka, E., Kusakiewicz-Dawid, A., & Kotnicka-Graca, U. (2021). Rola diety i metod leczenia żywieniowego w ograniczeniu dolegliwości zespołu jelita drażliwego. Farm Pol, 77(5), 329-336.
5. Gulbicka, P., & Grzymisławski, M. (2016). Wzdęcia brzucha–najczęstsze przyczyny i postępowanie. Piel. Zdr. Publ. 2016, 6, 1, 69-76.
6. Wilkinson, J. M., Cozine, E. W., & Loftus, C. G. (2019). Gas, bloating, and belching: approach to evaluation and management. American family physician, 99(5), 301-309.
7. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (2024). Wzdęcia i nadmierne gazy jelitowe – zalecenia żywieniowe. Pobrane z: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/wzdecia-i-nadmierne-gazy-jelitowe-zalecenia-zywieniowe/
8. Modesto, A., Cameron, N. R., Varghese, C., Peters, N., Stokes, B., Phillips, A., … & O’Grady, G. (2022). Meta-analysis of the composition of human intestinal gases. Digestive Diseases and Sciences, 67(8), 3842-3859.
   Malagelada, J. R., Accarino, A., & Azpiroz, F. (2017). Bloating and abdominal distension: old misconceptions and current knowledge. Official journal of the American College of Gastroenterology| ACG, 112(8), 1221-1231.
9. Szaniawska, J., & Nowak, J. (2023, March). Nietolerancja laktozy–żywieniowe ryzyko niedoboru wapnia?. In Family Medicine Forum/Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 17, No. 2).