Lek na owsiki dla dzieci i dorosłych. Jak leczyć owsicę?

Leki na owsiki (zawiesina, tabletki)

• Pyrantelum OWIX
• Vermox
• Zentel

Czym są owsiki?

Owsiki (łac. Enterobius vermicularis) to małe, białe pasożyty należące do robaków obłych, które bytują głównie w jelicie grubym człowieka. Do zakażenia jelit najczęściej dochodzi drogą fekalno-oralną. Inwazja zaczyna się od połknięcia jaj, które mogą znajdować się na brudnych rękach, w kurzu domowym lub na jedzeniu.

Larwy dojrzewają do dorosłych postaci w ciągu 2-4 tygodni (do 1 miesiąca). Następnie zapłodnione samice wędrują w nocy do okolicy odbytu. Tam składają nawet do 17 000 jaj, które zostają przeniesione z okolic odbytu (np. na ręce), a następnie do ust. Taki cykl sprzyja samozakażeniu – oraz łatwemu rozprzestrzenianiu się w rodzinach, przedszkolach i żłobkach.

Możliwa jest również retroinwazja, gdy larwy wracają do jelita grubego przez odbyt, oraz zarażenie drogą wziewną poprzez wdychanie jaj unoszących się w powietrzu wraz z kurzem.

Jak rozpoznać owsicę?

Choroba występuje w każdym wieku, jednak objawy obserwuje się głównie u dzieci. Bardzo często są głównymi nosicielami. Mogą zarażać się w miejscach, w których bawią się i przebywają: żłobki, przedszkola, w piaskownicach. Następnie bardzo łatwo dochodzi do zakażenia pozostałych członków rodziny i osób wspólnie zamieszkujących.

Objawy owsicy – w tych przypadkach należy skontaktować się z lekarzem:

• intensywny świąd okolic odbytu (nasilający się w nocy);
• zaburzenia snu;
• niepokój i drażliwość;
• zgrzytanie zębami;
• moczenie nocne u dzieci;
• widoczne pasożyty przy odbycie lub na powierzchni kału;
• zapalenia sromu i pochwy (swędzenie, pieczenie i białe upławy).

Metodą diagnostyczną z wyboru jest badanie mikroskopowe wymazu z okolicy odbytu (test taśmy celofanowej). Materiał do badania należy pobrać rano, zaraz po przebudzeniu, przed umyciem i wypróżnieniem.

Powtarzanie testu zwiększa jego czułość:

• jedno badanie wykrywa około 50% zakażeń,
• trzy badania – ponad 90%,
• pięć badań – blisko 99%.

Aby całkowicie wykluczyć zakażenie, należy otrzymać siedmiokrotnie ujemny wynik.

Badanie kału jest nieużyteczne. Owsiki w kale znajdowane są tylko u około 15% nosicieli. Przypominają cienkie nitki z białej waty. Choć dorosłe samice osiągają do 10 mm długości, pojedyncze owsiki trudno zauważyć, zwłaszcza na wczesnym etapie zakażenia. Jedynie w przypadku bardzo masywnej inwazji w kale wyraźnie widać białe, żywe, ruszające się niteczki owsików. Badania krwi są również zazwyczaj mało przydatne.

Jakie stosuje się leki na owsiki dla dzieci i dorosłych?

W leczeniu owsicy stosuje się przede wszystkim doustne leki przeciwpasożytnicze. Do najczęściej stosowanych substancji czynnych na owsiki należą:

• embonian pyrantelu,
• mebendazol,
• albendazol.

Leki te są zazwyczaj podawane w jednorazowej dawce, którą zaleca się powtórzyć w odpowiednim czasie. Leczenie obejmuje jednocześnie wszystkich domowników i osoby pozostające w bliskim kontakcie z zarażoną osobą. Jest to niezbędne dla przerwania łańcucha zakażenia.

Niezależnie od ceny i opinii znalezionych w internecie, każdy lek należy stosować ściśle według zaleceń producenta i lekarza.

Embonian pyrantelu (lek Pyrantelum OWIX)

Lek Pyrantelum OWIX jest przeznaczony dla dzieci w wieku od 6 lat i dorosłych (tabletki) oraz dla dzieci od 2 lat i dorosłych o masie ciała od 11 kg (zawiesina). Lek pyrantelum, w postaci tabletek i zawiesiny, jest lekiem bez recepty.

Pyrantelum OWIX:

• lek w tabletkach 250 mg: okrągłe, obustronnie płaskie, barwy piaskowożółtej tabletki na owsiki, które można podzielić na równe dawki. Przed połknięciem tabletkę należy bardzo dokładnie rozgryźć lub rozkruszyć;
• lek w zawiesinie doustnej: lek na owsiki dla dzieci w zawiesinie -15 ml o smaku morelowym. W 5 ml zawiesiny doustnej znajduje się 250 mg pyrantelu w postaci embonianu pyrantelu. Do opakowania dołączona jest miarka z podziałką.

Pyrantel nie podrażnia jelit ani nie wywołuje przemieszczania się robaków. Lek ten działa na mięśnie pasożytów jelitowych (robaków obłych) poprzez zablokowanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego. Uniemożliwia im przemieszczanie się. Unieruchomione pasożyty zostają usunięte z jelita wskutek ruchów perystaltycznych jelit. Pyrantelum OWIX działa na formy dojrzałe i pasożyty we wczesnym stadium rozwoju, ale nie działa na larwy.

Dawkowanie Pyrantelum OWIX – jak stosować doustnie i w postaci zawiesiny?

Dawkowanie Pyrantelum OWIX jest zależne od masy ciała – 11 mg/kg mc./ jednorazowo. Dawkę pyrantelum należy powtórzyć po dwóch lub trzech tygodniach.
 Przykładowe dawkowanie:

• zawiesina Pyrantelum: 5 ml zawiesiny doustnej zawiera dawkę dla osoby o masie ciała 17-28 kg; 10 ml dla 40-50 kg; 15 ml dla 63-75 kg;
• Pyrantelum OWIX tabletki: 1 tabletka dla masy ciała 17-28 kg; 2 tabletki dla 40-50 kg; 3 tabletki dla 63-75 kg.

Pyrantelum Medana jest lekiem, który obecnie można kupić pod zmienioną nazwą – Pyrantelum OWIX. Z perspektywy farmakologicznej, klinicznej i bezpieczeństwa stosowania, oba produkty są tożsame. Substancja czynna, jej stężenie, mechanizm działania, skład, zalecenia dotyczące dawkowania oraz profil bezpieczeństwa pozostały niezmienione.

Mebendazol (Vermox) na owsicę

Vermox jest lekiem przeciwpasożytniczym, którego substancją czynną jest mebendazol. Stosuje się go w leczeniu zakażeń (pojedynczym endopasożytem lub mieszanych) przewodu pokarmowego, w tym owsicy. Lek jest dostępny na receptę.

Preparat występuje w formie prawie białych, płaskich tabletek 100 mg w kształcie dysku, z napisem „VERMOX” po jednej stronie. Tabletkę można rozgryzać lub połykać w całości, ale w przypadku małych dzieci należy ją rozkruszyć.

Vermox działa miejscowo, lek nie podrażnia jelit. Powoduje zmiany degeneracyjne komórek pasożytów, blokuje pobór glukozy i prowadzi do samostrawienia pasożyta.

Vermox na receptę – jak dawkować?

W leczeniu owsicy u dorosłych i dzieci od 2 lat stosuje się 100 mg (1 tabletka) jednorazowo. Ze względu na bardzo częste ponowne zakażenia owsikiem ludzkim, zaleca się zastosowanie kolejnej dawki leku po upływie 2. i 4. tygodni. Stosowanie leku Vermox u dzieci w wieku od 1 do 2 lat jest możliwe tylko, gdy potencjalna korzyść uzasadnia ryzyko.

• Leczenie owsicy u dzieci w wieku poniżej 1 roku życia wymaga szczególnej uwagi ze względu na ograniczone dane i potencjalne ryzyko. 

Albendazol (Zentel) na owsiki dla dzieci i dorosłych

Zentel jest środkiem leczniczym z grupy pochodnych benzimidazolu o właściwościach przeciwrobaczych. Jego substancją czynną jest albendazol. Lek należy przyjmować w leczeniu różnych chorób pasożytniczych, w tym owsicy. Jest dostępny na receptę.

Zentel jest dostępny w dwóch formach do podania doustnego:

• tabletki do rozgryzania i żucia 400 mg: bladopomarańczowe, podłużne, o owocowym zapachu. Tabletki można rozkruszyć, rozgryźć lub żuć, popijając wodą;
• zawiesina doustna 400 mg/20 ml: zawiesina do podawania doustnego. Przed użyciem należy wstrząsnąć butelką.

Albendazol działa na jaja, larwy i postaci dorosłe pasożytów jelitowych. Podobnie jak powyżej opisywany lek uniemożliwia parazytom przyswajanie glukozy. W konsekwencji zaburzenia te prowadzą do ich śmierci.

Jak dawkować Zentel?

Zalecana dawka u dorosłych i dzieci w wieku od 2 lat jest jednakowa – 400 mg (jedna tabletka lub 20 ml zawiesiny). Specjalista może zdecydować o ponownym przyjęciu leku po upływie trzech tygodni.

Możliwe działania niepożądane leku przeciwpasożytniczego

Leki przeciwpasożytnicze są zazwyczaj dobrze tolerowane, a ewentualne działania niepożądane są łagodne i krótkotrwałe.

Podczas kuracji mogą wystąpić:

• objawy żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, skurcze, wzdęcia);
• objawy neurologiczne (ból głowy, bezsenność, zawroty głowy);
• podwyższone transaminazy (przy stosowaniu pyrantelum);
• hepatotoksyczność (albendazol – przy długotrwałym i wysokodawkowym podawaniu).

Dla bezpieczeństwa lek należy przechowywać w oryginalnym opakowaniu – w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci.

Jakie są przeciwskazania do stosowania leków na owsiki?

FAQ – lek na owsiki dla dzieci i dorosłych

Jak szybko działają leki na owsiki?

Doustne środki na owsiki działają na dorosłe formy stosunkowo szybko, prowadząc do ich porażenia lub uniemożliwiając im wchłanianie glukozy. Należy jednak pamiętać, że nie zawsze leki zabijają wszystkie pasożyty, zwłaszcza we wczesnym stadium rozwoju (np. lek Pyrantelum OWIX, Pyrantelum Medana).

Co jest mocniejsze – Vermox czy Zentel?

Zarówno Vermox, jak i Zentel, są skutecznymi doustnymi środkami w leczeniu owsicy, osiągając wskaźniki wyleczeń powyżej 90%. Działanie leku Vermox koncentruje się w jelicie i wiąże się z mniejszą liczbą działań ubocznych. Zentel ma szersze zastosowanie i jest uważany za lepszy lek od mebendazolu w przypadku infekcji pozajelitowych, ze względu na swoje działanie systemowe, ale może też wiązać się z większym ryzykiem działań niepożądanych.

Ile dni należy brać Pyrantelum?

Lek Pyrantelum (zawiesina i tabletki) przyjmuje się w jednorazowej dawce. Leczenie zakażenia jelitowego owsikami nie jest kilkudniowe. Preparat nie zabija jaj, dlatego należy powtórzyć dawkę leku po 2-4 tygodniach. Jest to niezbędne, aby wyeliminować formy dojrzałe i pasożyty we wczesnym stadium rozwoju, które wylęgły się z jaj po podaniu pierwszej dawki.

Czy Pyrantelum można przyjmować profilaktycznie?

Zastosowanie leku Pyrantelum OWIX (Pyrantelum Medana) powinno być przeprowadzane u dzieci i dorosłych w leczeniu zakażenia jelitowego owsikami. Skuteczne zapobieganie endopasożytom to m.in. dokładne i częste mycie rąk przed każdym przygotowaniem lub spożyciem posiłku i po wyjściu z toalety, a rutynowe stosowanie leku należy rozważyć tylko w grupach ryzyka, w przypadku potwierdzonej owsicy. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania dla pacjenta lub według zaleceń lekarza.

Bibliografia

1. Własienko A, Kuchar E. Diagnosis, treatment and prevention of the most common parasitic diseases in children: current problems of the pediatrician and family doctor. Lekarz POZ. 2017;3(2):154-160.
2. Jolanta Popielska, Magdalena Marczyńska, Zarażenia pasożytnicze przewodu pokarmowego, Standardy Medyczne/Pediatria 2013 T. 10, s. 474-479.
3. De Kostha YBNS, Pathirana SL, Handunnetti SM, Gunawardena S. Characterization of antigens of Enterobius vermicularis (pinworm) eggs. Sci Rep. 2022 Aug 24;12(1):14414. doi: 10.1038/s41598-022-18303-8. PMID: 36002555; PMCID: PMC9402560.
4. Hsiao et al., Is pinworm infection still a public health concern among children in resource-rich regions? Trends in pinworm infection prevalence and associated factors among children in Hualien County, Taiwan: a retrospective cross-sectional study, BMC Public Health (2022) 22:2200 https://doi.org/10.1186/s12889-022-14641-4.
5. Wendt S, Trawinski H, Schubert S, Rodloff AC, Mössner J, Lübbert C: The diagnosis and treatment of pinworm infection. Dtsch Arztebl Int 2019; 116: 213–9. DOI: 10.3238/arztebl.2019.0213.
6. Jolanta Popielska, Magdalena Marczyńska, Najczęstsze zarażenia pasożytnicze w Polsce, Pediatr Dypl. 2012;16(5):33-41.
7. Pei-Chun Chao, Wu-Chien Chien, Chi-Hsiang Chung, Ching-Wen Chu, Chin-Bin Yeh, Hsin-An Chang, Yu-Chen Kao, Hui-Wen Yeh, Wei-Shan Chiang, Nian-Sheng Tzeng, Pinworm infections and psychiatric disorders, Comprehensive Psychiatry 93 (2019) 14–19, https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2019.02.002 0010-440X/© 2019 Published by Elsevier Inc.
8. https://pharmindex.pl/listalekow# [Pyrantelum Owix, Zentel, Vermox].
9. Szostakowska B, Żarnowska-Prymek H, Kosik-Bogacka D, Matowicka-Karna J, Kołodziej P, Sałamatin R, Wesołowska M, Żelazowska-Rutkowska B, Bartosik M, Kaczmarek A, Kłyś A, Rudzińska M, Wesołowski R, Pawełczyk A. 2025 Guidelines of the Polish Society of Laboratory Diagnostics and the Polish Society of Parasitology on laboratory activities in medical parasitology. Diagn Lab. 2025; 61(1): 1–20.
10. Szostakowska B, Żarnowska-Prymek H, Wesołowski R. Basic direct testing methods used in laboratory medical parasitology. Diagn Lab. 2025; 61(1): 43–63.