Leczenie dny moczanowej – jakie leki stosować?

Dna moczanowa – jakie leki stosuje się w leczeniu?

Dna moczanowa (artretyzm, skaza moczanowa) to choroba zapalna, której istotą jest odkładanie się kryształów moczanu sodu w tkankach, głównie w obrębie stawów. Jest skutkiem przewlekle podwyższonego stężenia kwasu moczowego we krwi (hiperurykemii). Chociaż najczęściej kojarzona jest z bolesnym zapaleniem stawu palucha (podagra), może atakować również inne stawy i prowadzić do poważnych powikłań.

Gdy dochodzi do rozwoju dny moczanowej, konieczne jest wdrożenie złożonej terapii prowadzonej na dwóch uzupełniających się płaszczyznach. Pierwsza to doraźne i szybkie przerywanie ostrych napadów zapalenia stawów lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi. Druga to leczenie przewlekłe – stosowanie leków znoszących hiperurykemię.

Wybór odpowiedniego leku zależy od fazy choroby, nasilenia objawów, chorób współistniejących oraz ewentualnych przeciwwskazań.

Popularne leki stosowane w leczeniu dny:

• Anapran,
• Nalgesin,
• Coxydyna,
• Doloxib,
• Auricid,
• Febuxostat Krka,
• Colchican,
• Allupol,
• Milurit,
• Adenuric.

Na czym polega leczenie dny moczanowej?

Leczenie dny moczanowej obejmuje farmakoterapię oraz zmiany w diecie i stylu życia. Każdy chory wymaga indywidualnego planu terapeutycznego, który uwzględnia nasilenie objawów, częstość ataków, poziomu kwasu moczowego. Odpowiednia strategia obejmuje również leczenie chorób współistniejących, wykluczenie lub modyfikację leków, np. leki moczopędne (diuretyki) są znanymi czynnikami ryzyka rozwoju hiperurykemii.

Nieleczona dna moczanowa może prowadzić do szeregu poważnych powikłań i postępującego pogorszenia stanu zdrowia, wpływając na stawy, nerki, układ sercowo-naczyniowy oraz inne narządy.

Jakie są główne cele farmakoterapii dny moczanowej?

Dna moczanowa – leczenie ma na celu:

• przerwanie stanu ostrego – szybkie złagodzenie objawów takich jak silne dolegliwości bólowe, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie zajętego stawu;
• zapobieganie napadom – utrzymywanie ilości kwasu moczowego poniżej progu krystalizacji tj. <6 mg/dl, a u pacjentów z zaawansowaną postacią choroby (np. z guzkami dnawymi) – poniżej 5 mg/dl;
• rozpuszczanie złogów – długotrwałe obniżenie poziomu kwasu moczowego we krwi prowadzi do rozpuszczania kryształków, które zdążyły się już odkładać w płynie stawowym i innych tkankach;
• terapia powikłań – zapobieganie i terapia uszkodzeń stawów, powstawania guzków oraz innych chorób (np. kamicy moczanowej).

Jakie leki stosuje się w leczeniu ostrego napadu dny moczanowej?

Postępowanie podczas ostrego napadu dny moczanowej polega na jak najszybszym opanowaniu stanu zapalnego. Podstawą są tutaj trzy grupy preparatów, często dostępnych wyłącznie na receptę.

Środki stosowane podczas ataków dny:

• kolchicyna,
• niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
• glikokortykosteroidy (GKS).

Dobór zależy od czasu od wystąpienia objawów, nasilenia dolegliwości oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Jakie leki przeciwzapalne są stosowane w ostrym napadzie dny moczanowej?

W leczeniu ostrego napadu dny najczęściej stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Hamują produkcję substancji odpowiedzialnych za rozwój zapalenia, gorączkę i stan zapalny w obrębie stawu. Lekarz może przepisać na receptę preparaty takie jak ketoprofen, diklofenak, etorykoksyb czy naproksen. Zazwyczaj przyjmowane są w maksymalnych dawkach, aby szybko zakończyć napad dny. 
Preparaty z grupy NLPZ (z wyjątkiem niektórych leków np. salicylanów) wykazują porównywalną skuteczność.

Aspiryna jest ogólnie przeciwwskazanym środkiem – w małych dawkach może powodować wzrost stężenia kwasu moczowego.

Terapia trwa do momentu ustąpienia objawów. U pacjentów z ryzykiem powikłań żołądkowo-jelitowych, leczenie NLPZ łączy się z lekiem osłonowym (inhibitorem pompy protonowej).

Przykładowe leki:

• Diclac 100,
• Bi-Profenid,
• Ketokaps Med.

Leki są dostępne w wielu postaciach, co pozwala dostosować terapię do potrzeb pacjenta. Najpopularniejsze są tabletki i kapsułki do przyjmowania doustnego. Istnieją również roztwory do wstrzykiwań domięśniowych, czopki, a także preparaty do stosowania miejscowego – żele, kremy, aerozole i plastry lecznicze, które aplikuje się bezpośrednio na bolący staw, są to np.:

• Diclac LipoGel (żel)
• Dicloberl 100 mg (czopki doodbytnicze)
• Dicloberl 75 mg/3 ml (roztwór do wstrzykiwań)
• Traumon (aerozol na skórę)
• Itami (plaster leczniczy)

Kiedy stosuje się kolchicynę w leczeniu dny moczanowej?

Kolchicyna to lek z wyboru w terapii ostrych objawów, a jej skuteczność jest największa, gdy zostanie podana w ciągu pierwszych 12-24 godzin od wystąpienia objawów.

Ten lek na receptę 
ma unikalny sposób działania. Nie jest typowym lekiem przeciwbólowym. Hamuje aktywność białych krwinek, uniemożliwiając im pochłanianie kryształów, co przerywa napad dny, ale nie wpływa bezpośrednio na podwyższony poziom kwasu moczowego.

Preparaty z kolchicyną:

• Colchicine Genoptim,
• Colchicum dispert.

Dawkowanie musi być precyzyjne, ponieważ jest to lek o wąskim indeksie terapeutycznym. Zazwyczaj stosuje się dawkę nasycającą 1 mg, a następnie 0,5 mg po godzinie. W kolejnych dniach podawane są mniejsze dawki. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych oraz u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby.

Czy glikokortykosteroidy są skuteczne w ostrym napadzie dny moczanowej?

Glikokortykosteroidy działają silnie przeciwzapalnie. Stanowią alternatywę dla pacjentów, u których istnieją przeciwwskazania do stosowania NLPZ lub kolchicyny.

Są szczególnie przydatne w przebiegu dny moczanowej:

• u pacjentów z chorobami nerek, przewodu pokarmowego i po przeszczepach narządów;
• gdy atak jest bardzo ciężki i obejmuje wiele stawów;
• jako środki wspomagające, gdy inny preparat nie przynosi oczekiwanej poprawy.

W przypadku dny moczanowej glikokortykosteroidy można przyjmować na dwa sposoby:

• w przypadku zapalenia stawów obejmującego wiele miejsc lub gdy atak jest bardzo ciężki, stosuje się je ogólnoustrojowo (doustnie lub w formie zastrzyków) przez krótki okres (3-5 dni);
• jeśli stan zapalny dotyczy jednego, łatwo dostępnego stawu (np. kolana), bardzo skuteczną i bezpieczną metodą jest podanie bezpośrednio do jamy stawowej w formie wstrzyknięcia.

Przykładowe nazwy leków:

• Encortolon,
• Polcortolon.

Jakie leki stosuje się w przewlekłym leczeniu dny moczanowej (obniżające poziom kwasu moczowego)?

Dna moczanowa to przewlekła choroba, w której celem długoterminowego leczenia jest utrzymanie stężenia kwasu moczowego we krwi poniżej progu krystalizacji.

Jakie są główne grupy leków obniżających stężenie kwasu moczowego?

Wyróżniamy dwie główne strategie farmakologiczne dotyczące zwiększonego stężenia kwasu moczowego: leki zmniejszające produkcję oraz leki zwiększające wydalanie.

Pierwszą grupą są inhibitory oksydazy ksantynowej (takie jak allopurynol i febuksostat) – hamują enzym odpowiedzialny za produkcję kwasu moczowego. Allopurynol to najdłużej i najczęściej stosowany lek w tej grupie. Febuksostat jest nowszą alternatywą, często wybieraną w przypadku nietolerancji allopurynolu lub u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek. Skuteczniej zmniejsza poziom kwasu moczowego, ale wymaga większej ostrożności u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Podczas rozpoczęcia przyjmowania allopurynolu lub febuksostatu często stosuje się profilaktycznie kolchicynę lub NLPZ, aby zapobiec atakowi dny wywołanemu nagłą zmianą stężenia kwasu moczowego we krwi.

W drugiej znajdują się leki urykozuryczne (np. probenecyd, benzbromaron), które zwiększają wydalanie kwasu moczowego z moczem. Stosuje się je rzadziej, zwykle w terapii skojarzonej z inhibitorami oksydazy ksantynowej, gdy monoterapia jest niewystarczająca.

Substancje czynne takie jak peglotykaza to enzymy rozkładające kryształy kwasu moczowego do łatwo rozpuszczalnej i wydalanej substancji. Są przeznaczone dla najcięższych, opornych na standardową terapię postaci z licznymi objawami tj. guzkami dnawymi. Jest to terapia zarezerwowana dla wyspecjalizowanych ośrodków.

Czy istnieją inne metody leczenia w przypadku przeciwwskazań do standardowych leków?

Gdy standardowa terapia jest niemożliwa lub nieskuteczna, medycyna oferuje nowoczesne leki biologiczne. Są to inhibitory interleukiny-1, które blokują cząsteczki prozapalne. Ze względu na wysoki koszt są stosowane w wyjątkowo trudnych przypadkach klinicznych.

Jaką rolę odgrywa dieta i styl życia w leczeniu dny moczanowej?

Dna moczanowa to choroba metaboliczna, dieta i styl życia są nieodłącznym elementem terapii i prewencji.

Ogólne zalecenia dla pacjentów z dną moczanową:

• redukcja wagi – u osób z nadwagą i otyłością jest jednym z najskuteczniejszych sposobów na zmniejszenie poziomu kwasu moczowego;
• ograniczenie alkoholu – piwo i mocne alkohole znacząco podnoszą ilość kwasu moczowego i mogą nasilać stan zapalny;
• aktywność fizyczna – regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny pomaga kontrolować masę ciała i poprawia ogólny metabolizm;
• dieta – należy unikać diety bogatej w puryny, które organizm przekształca w kwas moczowy (np. czerwone mięso, podroby, niektóre ryby oraz owoce morza). Należy ograniczyć produkty bogate we fruktozę (np. słodzone napoje i soki);
• nawodnienie – picie co najmniej 2 litrów płynów dziennie, głównie wody, wspomaga wydalanie i zmniejsza ryzyko kamicy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania przez pacjentów

Czy mogę przestać brać leki na dnę moczanową, gdy objawy ustąpią?

Nie należy przerywać farmakoterapii po ustąpieniu objawów, dna moczanowa jest chorobą przewlekłą, a głównym celem terapii jest utrzymywanie niskiego stężenia kwasu moczowego. Nieleczona może prowadzić do powrotu bolesnych dolegliwości i powstania powikłań.

Czy dieta wystarczy, aby wyleczyć dnę moczanową?

Sama dieta przy dnie moczanowej rzadko jest wystarczająca do pełnej kontroli choroby. Choć zmiana stylu życia jest istotnym elementem wspierającym terapię, większość pacjentów wymaga przyjmowania środków farmakologicznych.

Jak często powinienem kontrolować poziom kwasu moczowego?

Częstotliwość badań ustala lekarz, jednak po osiągnięciu docelowych wyników zaleca się badanie kontrolne co najmniej dwa razy w roku. Regularne monitorowanie pozwala upewnić się, że terapia jest skuteczna.

Czy mogę pić alkohol, jeśli mam dnę moczanową?

Choremu zaleca się znaczne ograniczenie lub całkowitą rezygnację z alkoholu, zwłaszcza piwa i alkoholi wysokoprocentowych. Alkohol, a w szczególności piwo, zawiera dużo puryn i może powodować nadmiar kwasu moczowego.

Co zrobić w przypadku nagłego ataku dny moczanowej?

W przypadku nagłego napadu dny należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, który przepisze odpowiedni lek na receptę. Doraźnie można zastosować NLPZ, zimny okład na bolący staw, odciążyć go i unikać ruchu. Jeśli już przyjmujesz lek obniżający poziom kwasu moczowego (np. allopurynol), nie przerywaj jego stosowania.

Czy maści na dnę moczanową są skuteczne?

Maści i żele zawierające NLPZ mogą przynieść miejscową ulgę. Działają wspomagająco i uzupełniająco, ale nie mają wpływu na przyczyny dny moczanowej (występowanie kwasu moczowego w tkankach). Nie zastąpią doustnych lub podawanych w zastrzykach preparatów na receptę, które mogą być niezbędne do opanowania silnego stanu zapalnego.

Bibliografia

1. Łukasz Pilarski, Paweł Bogdański, Gout: an ancient disease still problematic in the XXI century, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2012, tom 3, nr 4, 160–166, 2012 Via Medica ISSN 2081–2450.
2. Zbigniew Zdrojewski, Hyperuricemia and gout in kidney transplant recipients, Forum Nefrologiczne 2013, vol. 6, no 2, 97–104
3. Anna Wójcik-Maciejewicz, Dominik Samotij, Adam Reich, Gout as the cause of necrotic cutaneous lesions of the hands, Forum Derm. 2015; 1: 1, 21–27.
4. Santosh Kumar Sinha, Vinay Krishna, Abhishekh Aggarwal, Kumar Himanshu, Lokendra Rekwaal, Diuretic-induced hyperuricemia presenting as malignant gout in a 19 year-old male with moderate rheumatic mitral stenosis, Folia Cardiologica 2019 tom 14, nr 4, strony 401–403, DOI: 10.5603/FC.a2019.0071 Copyright © 2019 Via Medica.
5. Wioleta Stolarek, Damian Stolarek, Hiperurykemia w chorobach układu sercowo-naczyniowego, Forum Medycyny Rodzinnej 2019, tom 13, nr 3, 116–124.
6. Claudio Borghi, Andrzej Tykarski, Krystyna Widecka, Krzysztof J. Filipiak, Justyna Domienik-Karłowicz, Katarzyna Kostka-Jeziorny, Albert Varga, Miłosz Jaguszewski, Krzysztof Narkiewicz, Giuseppe Mancia, Konsensus ekspertów dotyczący diagnozowania i leczenia pacjentów z hiperurykemią oraz wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, Varia Medica 2018 tom 2, nr 6, strony 495–515, Copyright © 2018 Via Medica ISSN 2544-4212,  DOI: 10.5603/CJ.2018.0116.
7. Marcin Barylski, Bogdan Batko, Krzysztof J. Filipiak, Artur Mamcarz, Maria Rell-Bakalarska, Włodzimierz Samborski, Piotr Wiland, Kardiologiczno-reumatologiczne stanowisko ekspertów dotyczące leczenia bezobjawowej hiperurykemii u pacjentów obciążonych wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, Varia Medica 2022 tom 6, nr 1, strony 32–48, Copyright © 2022 Via Medica ISSN 2544-4212, e-ISSN 2544-7890, doi: 10.5603/RF.2022.0007.
8. Timsans, J.; Palomäki, A., Kauppi, M. Gout and Hyperuricemia: A Narrative Review of Their
   Comorbidities and Clinical Implications. J. Clin. Med. 2024, 13, 7616. https://doi.org/10.3390/jcm13247616.