L4 na opiekę nad rodzicem – jakie są zasady tego zwolnienia lekarskiego?

Jak dostać L4 na opiekę nad rodzicem?

Aby uzyskać zwolnienie lekarskie na sprawowanie opieki nad chorym rodzicem lub innym członkiem rodziny, konieczne jest spełnienie określonych warunków formalnych i medycznych. Procedura przyznania L4 na opiekę rozpoczyna się od oceny stanu zdrowia rodzica, w trakcie której lekarz ocenia, czy istnieje konieczność opieki ze strony bliskich.

Komu przysługuje zwolnienie lekarskie na opiekę nad chorym członkiem rodziny?

Prawo do zwolnienia lekarskiego z tytułu opieki nad innym chorym członkiem rodziny przysługuje osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Oznacza to, że ze zwolnienia lekarskiego na opiekę mogą skorzystać m.in.: 

• pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę;
• wykonujące pracę nakładczą;
• członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych;
• osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług;
• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą;
• osoby duchowne.

Katalog osób, nad którymi można sprawować opiekę, jest zdefiniowany w ustawie i obejmuje nie tylko rodzica, ale także małżonka, rodziców dziecka, teściów, dziadków, wnuki oraz rodzeństwo.

Aby pracownik mógł dostać L4 na opiekę nad rodzicem (zwolnienie lekarskie) i zasiłek, muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

• podleganie ubezpieczeniu chorobowemu – podstawowy warunek formalny;
• konieczność sprawowania osobistej opieki – lekarz musi stwierdzić, że stan zdrowia rodzica wymaga stałej opieki drugiej osoby, co uniemożliwia mu samodzielną egzystencję;
• brak innego domownika mogącego zapewnić opiekę – zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli są inne osoby, mogące zapewnić opiekę choremu. Nie dotyczy to jednak opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.

Czy pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym jest konieczne do uzyskania L4?

Przepisy wymagają, aby chory pozostawał z osobą opiekującą się chorym w tym samym gospodarstwie domowym. Warunek ten jest spełniony także wtedy, gdy pracownik na czas potrzebnej pomocy przenosi się do mieszkania rodzica. Liczy się faktyczne prowadzenie tego gospodarstwa w okresie choroby, a nie stan sprzed jej wystąpienia.

Pojęcie to budziło wiele wątpliwości, jednak orzecznictwo sądowe ukształtowało jego szeroką interpretację. Nie chodzi tu wyłącznie o wspólny adres, ale o ścisłą więź i współpracę w zaspokajaniu wspólnych potrzeb życiowych.

Który lekarz wystawia zwolnienie na opiekę nad członkiem rodziny?

Zwolnienie lekarskie na dziecko i opiekę nad członkiem rodziny (np. rodzicem) może wystawić każdy lekarz, uprawniony do wystawiania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy. Może to być zarówno lekarz rodzinny, jak i lekarz specjalista leczący określony rodzaj chorób.

Procedura uzyskania L4 – od wizyty do e-ZLA

Proces uzyskania L4 na opiekę jest obecnie w pełni cyfrowy:

• lekarz po zbadaniu chorego rodzica i stwierdzeniu konieczności wystawia elektroniczne zaświadczenie lekarskie (e-ZLA) z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki;
• w e-ZLA lekarz podaje dane chorego oraz dane osoby, która będzie opiekować się chorym członkiem rodziny;
• dokument jest automatycznie przesyłany na Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS;
• ZUS udostępnia e-ZLA pracodawcy (płatnikowi składek) nie później niż w dniu następującym po dniu jego otrzymania;
• pracownik, zgodnie z kodeksem pracy, jest zobowiązany do poinformowania pracodawcy o otrzymaniu i przewidywanym okresie zwolnienia od wykonywania pracy.

Wystawienie e-ZLA przez lekarza nie jest równoznaczne ze złożeniem wniosku o zasiłek i nie uruchamia automatycznie jego wypłaty.

Aby otrzymać świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z wykonywania pracy z powodu konieczności, osobistego sprawowania opieki, należy złożyć u swojego płatnika składek (lub bezpośrednio w ZUS, jeśli płatnik zatrudnia do 20 osób) odrębny wniosek o zasiłek opiekuńczy na formularzu ZUS Z-15B (w przypadku opieki nad innym chorym niż dziecko).

W ramach teleporady lekarz może przeprowadzić wywiad medyczny dotyczący stanu zdrowia rodzica i na tej podstawie ocenić zasadność wolnego od pracy z tytułu udzielania opieki. Jeśli uzna, że konieczność sprawowania opieki jest uzasadniona, może wystawić zwolnienie lekarskie online – bez konieczności fizycznej wizyty chorego w gabinecie.

Ile dni wolnego przysługuje na opiekę nad rodzicem w 2025 roku?

Wymiar zasiłku z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny jest limitowany w skali roku kalendarzowego. Limity te są niezależne od liczby osób uprawnionych w rodzinie i dotyczą wszystkich łącznie.

L4  na opiekę nad bliskim (powyżej 14. roku życia) przysługuje łącznie nie dłużej niż przez 14 dni w roku kalendarzowym. Ten limit jest niezależny od liczby bliskich wymagających wparcia w danym roku. Łączna liczba dni, na które zasiłek opiekuńczy przysługuje, nie może przekroczyć 60 dni w roku.

Okresy L4 na opiekę sumują się – w skład tego limitu L4 na opiekę wchodzą:

• okres 14 dni – rodzic lub inna osoba z rodziny;
• 60 dni – dziecko do lat 14;
• 14 dni – dziecko w wieku 14-18 lat (30 dni – jeśli jest niepełnosprawne);
• 60 dni opieki nad dzieckiem zdrowym do 8 lat (w określonych przypadkach, np. zamknięcia placówki).

Przykład wykorzystania limitu L4 na rodzica:

• siostra opiekuje się rodzicem przez 10 dni zwolnienia – wykorzystuje część limitu;
• brat może w tym samym roku skorzystać już tylko z 4 dni L4 na tę samą osobę.

Roczny limit jest wspólny dla wszystkich opiekunów, a okresy zwolnień na opiekę się sumują. Niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok. Limit 60 dni w roku kalendarzowym odnawia się z początkiem każdego nowego roku.

Czy na opiece na rodzica można wychodzić z domu?

Jedną z najczęstszych wątpliwości jest kwestia możliwości opuszczania miejsca zamieszkania podczas opieki nad chorym rodzicem. Zasady w tym zakresie są inne niż przy zwolnieniu z powodu własnej choroby.

Celem L4 na rodzica jest czasowe zwolnienie pracownika z obowiązku pracy, by mógł on zapewniać aktywną opiekę. W związku z tym, ubezpieczony może, a nawet powinien, opuszczać miejsce pobytu, jeśli jest to podyktowane realizacją tego celu.

Oznacza to, że głównym obowiązkiem w tym czasie jest zapewnienie wszelkiej niezbędnej pomocy (podawanie leków, przygotowywanie posiłków, pomoc w higienie) oraz towarzystwa. Wszystkie czynności podejmowane poza domem powinny być bezpośrednio związane z realizacją tego celu.

Czy ZUS może kontrolować pracownika?

ZUS ma prawo kontrolować prawidłowość wykorzystywania L4. Kontrola ma na celu sprawdzenie, czy zwolnienie nie jest wykorzystywane niezgodnie z jego przeznaczeniem, np. do wykonywania innej pracy zarobkowej, remontu mieszkania czy wyjazdu rekreacyjnego.

W przypadku sprawowania opieki nad chorym dozwolone jest opuszczanie domu w celu:

• realizacji recepty dla chorego;
• zrobienia zakupów spożywczych i artykułów pierwszej potrzeby;
• udania się z chorym na wizytę lekarską.

Jeśli kontrola wykaże, że pracownik korzysta z L4 na dziecko i opiekę i jednocześnie wykonuje czynności niezwiązane ze sprawowaniem opieki, ZUS może odmówić wypłaty zasiłku i zażądać zwrotu już wypłaconego świadczenia.

Czy ZUS płaci za opiekę nad rodzicem?

Tak, za okres L4 z powodu konieczności opieki nad chorym rodzicem przysługuje świadczenie pieniężne z ubezpieczenia chorobowego, zwane zasiłkiem opiekuńczym.

Zasiłek opiekuńczy – ile wynosi świadczenie?

Zasiłek opiekuńczy to forma rekompensaty finansowej za utracony zarobek w czasie, gdy pracownik jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy z powodu opieki nad chorym. Jest on finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawa wymiaru to przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Od tej kwoty odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika (13,71%).

Przedstawiony model jest pewnym uproszczeniem. Obliczanie podstawy wymiaru może być znacznie bardziej skomplikowane, zwłaszcza w sytuacjach takich jak zmiana wymiaru czasu pracy w okresie 12 miesięcy, nieprzepracowanie pełnego miesiąca czy występowanie w wynagrodzeniu składników za okresy dłuższe niż miesiąc (np. premie kwartalne lub roczne).

Kiedy pracownik nie ma prawa do zasiłku opiekuńczego?

Pracownik traci prawo do zasiłku opiekuńczego za cały okres zwolnienia, jeżeli:

• w okresie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową;
• wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem;
• są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę (z pewnymi wyjątkami).

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Co w sytuacji, gdy inny członek rodziny mieszka z chorym rodzicem, ale nie może się nim opiekować?

Jeżeli inny domownik, który mógłby potencjalnie opiekować się chorym, sam jest osobą chorą, całkowicie niezdolną do pracy, niepełnosprawną fizycznie lub psychicznie, bądź prowadzi gospodarstwo rolne, nie może on być brany pod uwagę jako osoba mogąca sprawować opiekę nad bliską osobą. W takiej sytuacji pracownik ubiegający się o zwolnienie zachowuje prawo do zasiłku.

Jakie dokumenty są potrzebne, aby pracodawca i ZUS wypłacili zasiłek opiekuńczy?

Podstawą jest e-ZLA wystawione przez lekarza. Dodatkowo pracownik powinien złożyć u swojego pracodawcy (płatnika składek) wniosek o zasiłek na formularzu ZUS Z-15 (Z-15A, Z-15B). Jest to oświadczenie do celów ustalenia prawa świadczenia pieniężnego, w którym podaje się m.in. dane chorego oraz informacje o braku innych domowników mogących opiekować się chorym członkiem rodziny. Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, będzie także potrzebne  zaświadczenie wystawione przez płatnika składek na druku Z-3 (jeśli jesteś pracownikiem) lub Z-3a – jeśli jesteś objęty ubezpieczeniem chorobowym z innego tytułu (np. wykonujesz pracę na podstawie umowy zlecenia).

Ile mam czasu, żeby ubiegać się o niewypłacony zasiłek opiekuńczy?

Zazwyczaj masz na to 6 miesięcy. Czas ten liczy się od ostatniego dnia sprawowania opieki. Są jednak dwa ważne wyjątki. Pierwszy – jeśli nie było możliwości złożenia wniosku z ważnych powodów (np. własny pobytu w szpitalu), termin 6 miesięcy zaczyna biec dopiero wtedy, gdy ten problem zniknie. Drugi – jeśli to pracodawca lub ZUS popełnił błąd i dlatego nie został wypłacony zasiłek. W tym przypadku masz znacznie więcej czasu – aż 3 lata, żeby się o nie upomnieć.