Czym jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?
Przedsiębiorca, który rozpoczyna prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. W tym pakiecie nie ma jednak ubezpieczenia chorobowego – jest ono w pełni dobrowolne.
By uzyskać prawo do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego czy opiekuńczego na działalności należy:
- zgłosić chęć przystąpienia do ubezpieczenia;
- regularnie opłacać składki.
Bez spełnienia powyższego warunku, nawet w przypadku długotrwałej choroby i posiadania zwolnienia lekarskiego (L4), ZUS nie wypłaci żadnych pieniędzy. Zgłoszenia dokonuje się na druku ZUS ZUA, zaznaczając odpowiednie pole dotyczące dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
Składka na ubezpieczenie chorobowe – ile wynosi i dlaczego warto ją opłacać?
Wysokość składki na ubezpieczenie chorobowe jest stała i w 2025 r. wynosi 2,45% zadeklarowanej podstawy składek na ubezpieczenia społeczne. To właśnie od wysokości tej podstawy zależy, ile wyniesie miesięcznie, oraz jak wysoki zasiłek otrzyma w razie choroby.
Przedsiębiorca opłacający tzw. duży ZUS może zadeklarować podstawę wymiaru składek mieszczącą się w ustawowych widełkach – od 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego do 250% tej kwoty. Poziom ochrony jest najniższy w początkowym okresie funkcjonowania firmy (obejmującym „Ulgę na start” i „ZUS Preferencyjny”).
Początkujący przedsiębiorca dokonuje wyboru między minimalizacją kosztów stałych a zapewnieniem sobie podstawowego bezpieczeństwa socjalnego. Ryzyko choroby w tej fazie jest niemal w całości przeniesione na jednostkę, bez adekwatnego wsparcia ze strony państwa.
Porównanie wysokości zasiłku chorobowego w 2025 r. (za 10 dni zwolnienia)
| System składkowy | Miesięczna podstawa wymiaru składki | Miesięczna składka chorobowa | Stawka dzienna zasiłku (80%) | Zasiłek za 10 dni (brutto) |
| ZUS preferencyjny (minimum) | 1 399,80 zł | 34,30 zł | 32,21 zł | 322,1 zł |
| ZUS preferencyjny (przykład z artykułu) | 4 000 zł | 98 zł | 92,04 zł | 920,4 zł |
| Duży ZUS (minimum) | 5 203,80 zł | 127,49 zł | 119,74 zł | 1 197,4 zł |
Okres wyczekiwania na prawo do zasiłku
To jeden z najważniejszych warunków, o których powinien pamiętać każdy przedsiębiorca. Przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego i opłacenie składki chorobowej nie oznacza, że od razu nabywa się prawo do zasiłku. Istnieje tzw. okres wyczekiwania i dopiero gdy on upłynie, będziesz mógł otrzymać zasiłek chorobowy.
Czym jest okres wyczekiwania i kogo obowiązuje?
Okres wyczekiwania to minimalny, nieprzerwany czas opłacania składki na ubezpieczenie chorobowe, który jest niezbędny, aby nabyć prawo do zasiłku. Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą okres wyczekiwania wynosi 90 dni.
Każda przerwa powoduje, że okres wyczekiwania trzeba będzie liczyć od nowa. To zabezpieczenie, które ma zapobiegać sytuacjom, w których osoby zgłaszają się do ubezpieczenia tylko wtedy, gdy przewidują rychłą chorobę.
Do okresu ubezpieczenia chorobowego wlicza się poprzednie okresy (zarówno dobrowolnego, jak i obowiązkowego), jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Jest to istotna informacja dla osób, które zakończyły stosunek pracy i niemal natychmiast rozpoczęły działalność, przystępując do dobrowolnego ubezpieczenia.
Kiedy zasiłek chorobowy przysługuje od pierwszego dnia?
Ustawodawca przewidział kilka wyjątków, w których zasiłek chorobowy przysługuje przedsiębiorcy bez konieczności przechodzenia przez 90-dniowy okres wyczekiwania.
Prawo do zasiłku od pierwszego dnia mają:
- absolwenci szkół lub uczelni, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych;
- osoby, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;
- posiadający wcześniejszy, co najmniej 10-letni obowiązkowy okres ubezpieczenia chorobowego;
- posłowie i senatorowie, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji, o ile spełnione są pozostałe warunki do jego przyznania.
Jednym z najczęściej pomijanych, a zarazem krytycznych warunków otrzymania zasiłku, jest brak zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Prawo do zasiłku blokuje zadłużenie przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia, co w 2025 roku daje kwotę zaledwie 46,67 zł.
Jak ZUS oblicza wysokość zasiłku chorobowego?
Od podstawy wymiaru zasiłku chorobowego zależy wyliczenie zasiłku, czyli to, ile pieniędzy otrzyma przedsiębiorca w przypadku niezdolności do pracy.
Nie jest to kwota tożsama z przychodem ani dochodem osób prowadzących działalność gospodarczą, a jej wyliczenie opiera się na historii uiszczanych składek.
Jak ZUS ustala podstawę wymiaru zasiłku?
ZUS ustala podstawę wymiaru zasiłku na podstawie przeciętnej miesięcznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
Proces ten wygląda następująco:
- ZUS bierze pod uwagę zadeklarowane przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składek z ostatnich 12 miesięcy;
- sumuje te kwoty i dzieli przez 12, uzyskując średnią;
- od uzyskanej średniej odejmuje wskaźnik w wysokości 13,71% (jest to suma stóp procentowych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe).
Otrzymany wynik to właśnie podstawa wymiaru zasiłku chorobowego. Jeśli przedsiębiorca opłacał składki krócej niż 12 miesięcy, do wyliczenia podstawy brane są pod uwagę pełne miesiące kalendarzowe. Im wyższe składki, tym wyższy zasiłek w razie choroby.
Ile dostanę z ZUS za L4 na własnej działalności?
To pytanie zadaje sobie każdy przedsiębiorca planujący lub zmuszony do skorzystania zasiłku chorobowego w przypadku L4.
Ostateczna kwota, którą otrzymasz na konto, zależy od dwóch czynników:
- wcześniej wyliczonej podstawy wymiaru zasiłku;
- procentowej wysokości świadczenia, która jest uzależniona od rodzaju zwolnienia chorobowego.
Procentowa wysokość zasiłku chorobowego – 80% czy 100% podstawy?
Standardowa wysokość zasiłku chorobowego dla przedsiębiorcy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku.
Istnieją jednak sytuacje, w których jest wypłacany zasiłek chorobowy w wysokości 100%. Zalicza się do nich niezdolność do pracy:
- przypadającą w okresie ciąży;
- spowodowaną wypadkiem w drodze do lub z pracy;
- powstałą wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.
Warto również wiedzieć, że zasiłek chorobowy za okres pobytu w szpitalu co do zasady wynosi 70 %.
Ile wynosi chorobowe od 4000 netto?
Dla lepszego zobrazowania przyjrzyjmy się przykładowej sytuacji, która może posłużyć jako prosty kalkulator zasiłku chorobowego. Załóżmy, że przedsiębiorca przez ostatnie 12 miesięcy deklarował stałą podstawę wymiaru składek w wysokości 4000 zł (w kontekście składek ZUS jest to kwota brutto, nie „netto” jako dochód).
Kwota 4000 zł jest nierealna dla „dużego ZUS”, ponieważ jest niższa od obowiązującego minimum w 2025 r. – 5203,80 zł. Jest jednak zgodna z prawem dla przedsiębiorcy na ZUS preferencyjnym, który świadomie decyduje się na wyższą podstawę.
Ile dostanę z ZUS?
Wyliczenia zasiłku będą wyglądały następująco.
1. Ustalenie podstawy wymiaru zasiłku:
- przeciętna podstawa wymiaru składek – 4000 zł;
- pomniejszenie o 13,71% – 4000 zł * 13,71% = 548,40 zł;
- podstawa wymiaru zasiłku – 4000 zł – 548,40 zł = 3451,60 zł.
2. Obliczenie stawki dziennej zasiłku:
- podstawę wymiaru zasiłku dzielimy przez 30 (niezależnie od liczby dni w miesiącu): 3451,60 zł / 30 = 115,05 zł (to jest 100% stawki dziennej);
3. Obliczenie kwoty zasiłku za 1 dzień zasiłku:
- przy standardowej chorobie (80%) – 115,05 zł * 80% = 92,04 zł;
- w przypadku ciąży lub wypadku w drodze do pracy (100%) – 115,05 zł.
Zatem za 10 dni zwolnienia lekarskiego przedsiębiorca otrzyma odpowiednio 920,40 zł lub 1150,50 zł świadczenia chorobowego. Wynik to kwota zasiłku brutto. Należy pamiętać, że od tej kwoty ZUS potrąca zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.
Jak wygląda proces od L4 do wypłaty zasiłku?
Czy samo wypisanie zwolnienia lekarskiego oznacza otrzymanie zasiłku chorobowego dla przedsiębiorców? To dopiero początek – aby otrzymać wypłatę świadczenia, konieczne jest dopełnienie formalności.
Po wizycie lekarz standardowo wprowadza elektroniczny dokument L4, który jest automatycznie przekazywany do ZUS-u. Przedsiębiorca nie musi dostarczać żadnych papierowych dokumentów do urzędu. Może sprawdzić swoje zwolnienie, logując się np. na Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS).
Wniosek do ZUS – dlaczego zasiłek nie jest wypłacany automatycznie?
Warto pamiętać, że samo wystawienie elektronicznego zwolnienia lekarskiego (e-ZLA) przez lekarza nie oznacza jeszcze, że ZUS dokona wypłaty zasiłku chorobowego – zasiłek nie jest przyznawany z urzędu.
Aby go otrzymać, przedsiębiorca musi złożyć odpowiedni wniosek. Najczęściej jest to formularz ZUS Z-3b, czyli „Zaświadczenie płatnika składek”. W druku tym wskazuje się m.in. numer rachunku bankowego do przelania środków. Wniosek ten najwygodniej jest złożyć elektronicznie przez PUE ZUS.
Po otrzymaniu kompletu dokumentów (e-ZLA od lekarza i wniosku od przedsiębiorcy) ZUS rozpoczyna procedurę weryfikacji uprawnień i wylicza wysokość zasiłku chorobowego.
Jak obliczyć składki ZUS dla przedsiębiorcy na zwolnieniu lekarskim?
Przebywanie na L4 i pobieranie zasiłku chorobowego wpływa na sposób naliczania składek ZUS za dany miesiąc. W okresie pobierania zasiłku przedsiębiorca nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe). Inaczej wygląda jednak kwestia składki zdrowotnej – tę trzeba opłacić w pełnej wysokości, niezależnie od liczby dni chorobowych na własnej działalności gospodarczej.
W przypadku częściowego zwolnienia (np. 10 dni w miesiącu), podstawa wymiaru składek społecznych ulega proporcjonalnemu pomniejszeniu.
Jak to obliczyć? Należy ją podzielić przez liczbę dni kalendarzowych w danym miesiącu, a następnie pomnożyć wynik przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom (czyli dni bez L4).
Od tak wyliczonej, pomniejszonej podstawy, przedsiębiorca nalicza i opłaca składki do ZUS w deklaracji ZUS DRA.
Składka zdrowotna – dlaczego pozostaje bez zmian?
Zasada proporcjonalnego pomniejszenia nie dotyczy składki zdrowotnej, która jest zależna od formy opodatkowania i osiągniętego dochodu (lub przychodu) i nie jest redukowana za okres zasiłku.
Nawet jeśli przedsiębiorca choruje przez cały miesiąc, składkę zdrowotną musi opłacić w pełnej wysokości, zgodnie z zasadami obowiązującymi dla jego formy opodatkowania.
FAQ – zasiłek chorobowy dla osób prowadzących własną działalność
Jak długo ZUS ma czas na wypłatę zasiłku chorobowego?
ZUS ma obowiązek wypłaty świadczenia chorobowego w terminie 30 dni od daty złożenia przez przedsiębiorcę wszystkich niezbędnych dokumentów uprawniających do wypłaty zasiłku. Termin ten liczy się od momentu, w którym otrzyma ostatni wymagany dokument, czyli najczęściej wniosek ZUS Z-3b.
Czy w czasie pobierania zasiłku chorobowego mogę prowadzić działalność gospodarczą?
Nie. Prowadzenie działalności gospodarczej w okresie pobierania świadczenia chorobowego jest niezgodne z celem L4. Jeśli ZUS stwierdzi, że przedsiębiorca w czasie L4 wykonuje pracę zarobkową (np. wystawia faktury, obsługuje klientów), traci prawo do wynagrodzenia chorobowego za cały okres zwolnienia.
Ile płaci ZUS za 1 dzień zwolnienia?
Zsumuj podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe z ostatnich 12 miesięcy i podziel przez 12. Otrzymaną średnią pomniejsz o 13,71%. Wynik podziel przez 30. Otrzymana kwota to 100% stawki dziennej. Następnie, w zależności od przyczyny wypłaty zasiłku chorobowego, należy ją pomnożyć przez 70%, 80% lub 100%.
Bibliografia
- Informacja o wysokości składek na ubezpieczenia społeczne w 2025 r., Dostęp: https://www.zus.pl/baza-wiedzy/skladki-wskazniki-odsetki/skladki/wysokosc-skladek-na-ubezpieczenia-spoleczne.
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2024 poz. 146, z późn. zm.). Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000146.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2025 r., Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001362.
- Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lutego 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000350.
