Czy lekarz POZ ma prawo odmówić wystawienia recepty?
Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) może odmówić wystawienia recepty. Taka decyzja nie wynika z „braku chęci” czy „złośliwości”, ale z przepisów prawa, obowiązujących standardów etycznych i dbałości o dobro pacjenta.
Specjalista nie może ulec żądaniom pacjenta, jeśli nie mają one uzasadnienia medycznego i mogą zagrażać zdrowiu. Nawet jeśli osoba zgłaszająca się na konsultację medyczną zna nazwę leku, który wcześniej przyjmowała, lekarz ma obowiązek ponownie przeanalizować wskazania, przeciwskazania i bieżący stan zdrowia.
Prawo nie zobowiązuje specjalistów do wypisywania recept na życzenie pacjenta – nawet jeśli był on wcześniej leczony w tej samej poradni. Każda decyzja powinna być poprzedzona konsultacją. Nie musi to być rozbudowany wywiad lekarski – w niektórych przypadkach wystarczy krótka rozmowa, która będzie poparta dotychczas zgromadzoną dokumentacją medyczną (szczególnie jeżeli dotyczy kontynuacji znanej terapii choroby przewlekłej monitorowanej przez jednego lekarza prowadzącego).
Prawa pacjenta a odmowa wystawienia e-recepty
Prawo do leczenia nie jest tożsame z prawem do otrzymania e-recepty (lub recepty tradycyjnej) na wykupienie danego leku. Pacjent nie może wymusić wypisania preparatu, który sam uzna za skuteczny – nawet jeśli wcześniej przyjmował go zgodnie z zaleceniami lekarza pierwszego kontaktu lub innego specjalisty.
E-recepta to dokument medyczny. Nie może zostać wystawiona bez rozpoznania, oceny stanu zdrowia ani bez odniesienia się do aktualnej sytuacji klinicznej. Lekarz ma prawo odmówić wypisania dokumentacji również wtedy, gdy pacjent dokładnie przedstawi swoje oczekiwania.
Zgodnie z przepisami, recepta wystawiona bez przeprowadzenia konsultacji może narazić lekarza na konsekwencje prawne. Nie ma znaczenia, czy chodzi o leki na infekcję, leki psychotropowe czy antykoncepcję.
Z drugiej strony, osoba zgłaszająca się na konsultację do specjalisty ma pełne prawo do uzyskania jasnej informacji. Lekarz ma obowiązek wyjaśnić, z jakiego powodu nie wypisuje recepty, i – jeśli sytuacja na to pozwala – wskazać możliwe rozwiązania lub metody innego leczenia. W przypadkach spornych pacjent może skonsultować się z innym lekarzem lub złożyć skargę do rzecznika praw pacjenta.
Co zrobić, gdy lekarz nie chce wypisać recepty?
Lekarz ma prawo odmówić wystawienia dokumentu upoważniającego do zakupu leku, jednak za tym prawem idą inne obowiązki względem chorego. Odmowa wypisania recepty – co zrobić i jak się zachować?
Specjalista powinien wyjaśnić, dlaczego uznał, że wystawienie e-recepty nie jest bezpieczne dla zdrowia lub stanowi zagrożenie życia pacjenta – i analogicznie pacjent ma prawo o te kwestie zapytać. Gdy lekarz odmówi, zawsze warto kontynuować rozmowę, by poznać uzasadnienie jego decyzji.
By uniknąć niepotrzebnych wątpliwości, warto odpowiednio przygotować się przed konsultacją online.
- Należy zgromadzić dotychczasową dokumentację – najlepiej przygotować wydruki (stacjonarnie) lub udostępnić dane podczas wizyty (telemedycyna). W czasie prywatnej konsultacji lekarz nie ma automatycznego dostępu do IKP. To pacjent decyduje, czy i w jakim zakresie udostępni historię leczenia.
Jeśli mimo rozmowy decyzja dotycząca tego, co lekarz uznał za słuszne, nie została wystarczająco uzasadniona, pacjent może zwrócić się do innego specjalisty. Lekarz każdej specjalności ma prawo wystawić e-receptę, o ile ma wgląd do dokumentacji medycznej, zna numer PESEL i jest w stanie rzetelnie przeprowadzić konsultację.
W wyjątkowych przypadkach – np. w sytuacji zagrożenia życia – lekarz powinien kierować się nadrzędną zasadą dobra pacjenta. Jeśli odmawia przepisania leku, a sytuacja jest poważna, ma obowiązek skierować na wizytę u lekarza w gabinecie stacjonarnym – w trosce o jego zdrowie i bezpieczeństwo.
W jakich sytuacjach lekarz może odmówić wypisania e-recepty?
Lekarze napotykają szereg okoliczności, w których mogą – a często wręcz muszą – odmówić wystawienia e-recepty. Najczęstszą z nich jest brak wystarczającej wiedzy o stanie zdrowia pacjenta.
- Jeśli lekarz nie prowadził wcześniej leczenia, nie ma wglądu w dokumentację i nie uzyskał rzetelnych informacji z wywiadu – nie ma podstaw do tego, by wystawiać recepty.
Podobnie dzieje się w sytuacjach, gdy pojawiają się wątpliwości co do zasadności stosowania danego leku. Dotyczy to przede wszystkim recept na:
- leki psychotropowe,
- preparaty przeciwbólowe o działaniu opioidowym,
- środków hormonalnych.
W takich przypadkach lekarz może uznać, że ryzyko rozpoczęcia (lub kontynuowania) terapii przeważa nad jej potencjalnymi korzyściami. Takie decyzje nie są subiektywne – wynikają z oceny ryzyka i odpowiedzialności zawodowej.
Każda recepta to potwierdzenie decyzji klinicznej. Lekarz jest zobowiązany działać w trosce o dobro, zdrowie i życie pacjenta. Dlatego z perspektywy specjalisty odmowa wypisania e-recepty nie jest tożsama z „odmową leczenia”, lecz brakiem uzasadnienia tego, by to leczenie w takiej formie prowadzić.
Bibliografia
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 6 lutego 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept (Dz.U. 2023 poz. 487). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000487.
- Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 kwietnia 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2024 poz. 686). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20240000686/U/D20240686Lj.pdf.
- Naczelna Izba Lekarska. (2024). Kodeks Etyki Lekarskiej od 1 stycznia 2025 r. Pobrane z: https://nil.org.pl/uploaded_images/1723037323_kel-2305.pdf.
