Czym jest grzybica paznokci i skąd się bierze?
Grzybica paznokci (onychomykoza) to infekcja wywołana przez grzyby, najczęściej z grupy dermatofitów antropofilnych. Choć stanowią najczęstszą przyczynę infekcji (do 80% przypadków), to mogą być również wywoływane przez grzyby drożdżopodobne (np. z rodzaju Candida) i pleśniowe (np. Scopulariopsis brevicaulis). Dermatofity w sprzyjających warunkach, takich jak ciepło i wilgoć, zaczynają się nadmiernie namnażać, powodując zmiany chorobowe.
Do zakażenia może dojść w miejscach publicznych, takich jak basen, sauny czy siłownie, gdzie chodzimy boso – grzybica paznokci łatwo przenosi się w takich warunkach. Co więcej, noszenie nieprzewiewnego obuwia, nadmierna potliwość stóp i mikrourazy sprzyjają zachorowaniu.
Osłabiony układ odpornościowy, choroby współistniejące jak cukrzyca czy zaburzenia krążenia, a także podeszły wiek, to czynniki zwiększające ryzyko zachorowania. Może dotyczyć zarówno paznokci u rąk, jak i paznokci u nóg, choć w znacznej części diagnozuje się ją na dużych palcach stóp.
Grzybica paznokci jest bardzo powszechna, dotyka od 3 do 12% populacji.
Objawy grzybicy paznokci stóp i paznokci dłoni
Pierwsze objawy grzybicy są często subtelne i łatwe do przeoczenia. Z czasem postępuje, a zmiany stają się bardziej widoczne.
Do najczęstszych symptomów infekcji grzybiczej należą:
- zmiana koloru paznokcia na żółty, brązowy, białawy lub czarny;
- pogrubienie i zniekształcenie płytki;
- zwiększona łamliwość i kruchość;
- utrata naturalnego połysku, paznokieć staje się matowy;
- nieprzyjemny zapach;
- ból i dyskomfort w obrębie zmian;
- pieczenie i swędzenie skóry wokół paznokci.
Aby dobrać najskuteczniejszą, celowaną terapię, warto wykonać badanie mikroskopowe i hodowlę (posiew), które precyzyjnie zidentyfikują rodzaj patogenu odpowiedzialnego za infekcję.
Jak przebiega leczenie grzybicy paznokci?
Leczenie grzybicy paznokci to proces, który wymaga cierpliwości i systematyczności, ponieważ paznokieć musi całkowicie odrosnąć, co może trwać od kilku do nawet kilkunastu miesięcy. Terapia zależy od stopnia zaawansowania infekcji i rodzaju patogenu, który ją wywołał.
W przypadku łagodnych zmian chorobowych, obejmujących niewielką część paznokcia, często wystarczające jest leczenie miejscowe lekami OTC. Jeśli jednak grzybica jest zaawansowana, obejmuje kilka paznokci lub macierz, dermatolog zaleca terapię skojarzoną, która daje najwyższy odsetek trwałych wyleczeń.
Protokół leczenia grzybicy paznokci u stóp i dłoni związany jest z czasem odrostu paznokcia. Ze względu na wolniejszy u stóp, kuracja w tej lokalizacji może trwać nieco dłużej niż w przypadku paznokci u rąk, np. flukonazol stosuje się dłużej dla paznokci stóp (6-12 miesięcy) niż dla rąk (3-6 miesięcy).
Co zawierają preparaty na grzybicę paznokci?
Środki na grzybicę paznokci muszą zawierać substancje o udowodnionym działaniu w leczeniu grzybicy. Substancja aktywna leku wnika w strukturę paznokcia i zwalcza zakażenie. Wybór preparatu powinien być skonsultowany z lekarzem lub farmaceutą, również leku bez recepty, ponieważ działają na różne rodzaje grzybic stóp i paznokci.
- Ze względu na ograniczoną ilość danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u dzieci i niektórych grup pacjentów (np. kobiet w ciąży i karmiących) decyzję o stosowaniu danego leku warto podjąć po konsultacji ze specjalistą.
Lek doustny na grzybicę paznokci
W zaawansowanej grzybicy paznokci stosowanie leków miejscowych nie zawsze pomaga. Wtedy lekarz może zalecić bardziej skuteczny preparat w postaci tabletek na grzybicę – działają w całym organizmie i docierają do miejsc infekcji poprzez krwiobieg. Główne substancje czynne w terapii doustnej to terbinafina, itrakonazol i flukonazol.
Terapia ogólna jest wdrażana:
- w rozległej grzybicy, obejmującej znaczną część płytki lub macierz;
- gdy infekcja dotyczy wielu paznokci.
Takie tabletki dostępne są wyłącznie na receptę, a dawkowanie i czas kuracji (najczęściej w cyklach) ustala dermatolog. Substancje czynne kumulują się w paznokciu, hamują rozwój grzybicy i prowadzą do jej eliminacji wraz ze wzrostem nowego, zdrowego paznokcia.
Przykładowe leki przeciwgrzybicze do stosowania ogólnego:
- Erfin,
- Lamisil,
- Myconafine,
- Zelefion,
- Itrax,
- Orungal,
- Trioxal,
- Itrakonazol,
- Flukonazol.
Kremy i maść na grzybicę paznokci
Kremy i preparaty na grzybicę paznokci w formie w maści najczęściej stosowane są w leczeniu łagodnych zmian. Krem przeciwgrzybiczy jest stosowany, gdy infekcja jest powierzchowna i obejmuje niewielki obszar. Stosuje się go również w profilaktyce nawrotów grzybicy. Kremy często zawierają mikonazol lub klotrimazol.
Środek należy nakładać na oczyszczony i osuszony paznokieć oraz skórę wokół niego, zazwyczaj 1-2 razy dziennie. Przed nałożeniem warto delikatnie spiłować wierzchnią warstwę, co ma na celu ułatwienie przenikania składników aktywnych.
Kremy na grzybicę skóry stóp i paznokci nie tylko hamują rozwój drobnoustrojów, ale też łagodzą objawy (swędzenie, pieczenie, stany zapalne) – zwłaszcza jeśli zawierają kortykosteroidy.
Przykładowe kremy do stóp:
- Canespor Onychoset,
- Canespor,
- Steper pro,
- Clotrimazolum Aflofarm,
- Clotrimazolum GSK,
- Lotriderm,
- Myconafine 1%.
Nie ma jednej najlepszej maści na grzybicę, wybór zależy od patogenu wywołującego zakażenie. W aptece dostępne są również preparaty na grzybicę skóry i paznokci w innej postaci, np. sole do stóp, pudry i maski do stóp o działaniu pielęgnacyjnym, profilaktycznym i wspomagającym kurację.
Przeciwgrzybiczny aerozol na skórę
Aerozol przeciwgrzybiczy stanowi uzupełnienie kuracji, zwłaszcza w przypadku współistniejącej grzybicy stóp. Jest dobrym wyborem:
- dla osób aktywnych i sportowców;
- jako element profilaktyki u osób korzystających z publicznych basenów i saun;
- w walce z nadmierną potliwością stóp, która jest uznawana za istotny czynnik ryzyka grzybicy.
Spraye do stóp aplikuje się na czystą i suchą skórę stóp oraz do wnętrza obuwia. Aerozole często zawierają składniki o działaniu przeciwgrzybiczym i antybakteryjnym. Dzięki temu ograniczają wzrost dermatofitów i neutralizują nieprzyjemny zapach związany z rozwojem schorzenia.
Przykładowe spraye przeciwgrzybicze:
- Daktarin,
- Miconal,
- Undofen Max Spray.
Lakiery do paznokci na grzybicę
Lakier na grzybicę paznokci to jedna z najwygodniejszych metod terapii łagodnych i umiarkowanych postaci onychomykozy. Są zalecane, gdy zajęte jest do 50% powierzchni płytki, a infekcja nie obejmuje macierzy. Mają niskie ryzyko działań niepożądanych i minimalne interakcje lekowe, co zwiększa bezpieczeństwo terapii.
W lakierach najczęściej stosuje się amorolfinę i cyklopiroks. Składniki aktywne preparatu przenikają przez płytkę paznokcia oraz tworzą na powierzchni warstwę, która zapobiega rozprzestrzenianiu się grzybicy. Zgodnie z ogólnymi zasadami leczenia, terapia trwa do całkowitego odrośnięcia zdrowego paznokcia.
Lakiery do paznokci aplikujemy bezpośrednio na zainfekowany obszar. Przed nałożeniem nowej warstwy lakieru, starą należy usunąć za pomocą zmywacza. Częstość stosowania może się różnić w zależności od leku i być zalecana codziennie, 1–2 razy w tygodniu, lub w schemacie indywidualnym.
Przykładowe preparaty miejscowe w formie lakieru:
- Funtrol,
- Lakier Pirolam,
- Myconolak,
- Perlid,
- Amorolak,
- Undofen Amorolfina,
- Ciclolack.
Niektóre są dostępne na receptę, inne można kupić w aptece internetowej (lub stacjonarnej) jako leki na grzybicę paznokci bez recepty.
Przeciwwskazania do stosowania preparatów na grzybicę stóp paznokci
Stosowanie środków na grzybicę paznokci, podobnie jak w przypadku innych farmaceutyków, wiąże się z określonymi przeciwwskazaniami.
Do głównych przeciwwskazań należą:
- nadwrażliwość lub alergia na substancję czynną, lub którykolwiek składnik preparatu;
- ciąża i okres karmienia piersią (wiele leków jest przeciwwskazanych);
- ciężkie uszkodzenia wątroby lub nerek (głównie w przypadku leków ogólnych);
- wiek pacjenta (niektóre preparaty przeciwgrzybicze nie są zalecane u dzieci).
Zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem terapii, by dobrać najbezpieczniejszy i najlepszy lek na grzybicę paznokci.
