Zawroty głowy i zaburzenia równowagi – przyczyny i co może pomóc?
Zawroty głowy są objawem, który każdy opisuje nieco inaczej. Jedni mówią o wirowaniu otoczenia, inni o kołysaniu podłoża albo o chwiejności przy chodzeniu. Nie jest to odczucie jednolite (tak jak np. mdłości).
Rozróżnia się zawroty układowe i nieukładowe.
- Zawroty układowe wynikają z zaburzeń w narządzie przedsionkowym, czyli w błędniku ucha wewnętrznego. Chory ma wrażenie, że otoczenie wiruje albo że sam obraca się w przestrzeni, choć jego ciało pozostaje nieruchome.
- Zawroty nieukładowe mają inny charakter – przypominają oszołomienie, uczucie braku stabilności czy nagłej „pustki w głowie”. Ich źródłem najczęściej są choroby serca, zaburzenia krążenia mózgowego, ale także (nie w tak oczywisty sposób, łączone z zaburzeniami równowagi) stany lękowe lub depresyjne.
Jakie są przyczyny zawrotów głowy i problemów z błędnikiem?
Problemy z równowagą nie są jednoznacznie definiowane jako odrębna jednostka chorobowa. Jak już pisaliśmy, są objawem, który może mieć wiele przyczyn. To właśnie od ustalenia konkretnego źródła problemu będzie zależał dalszy sposób postępowania i wybór rodzaju preparatów stosowanych w zawrotach głowy.
Zanim przejdziemy do omówienia grup leków, które stosuje się przy przewlekłych dolegliwościach, krótko scharakteryzujmy najczęściej diagnozowane stany, którym towarzyszą zawroty głowy.
Łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (BPPV)
W przedsionku zdrowego ucha znajdują się otolity – mikroskopijne kryształki węglanu wapnia. Dzięki ich obecności receptory czuciowe rozpoznają liniowe przyspieszenia i położenie głowy względem grawitacji.
W BPPV dochodzi do oderwania części otolitów od błony, na której są zakotwiczone. Struktury przemieszczają się do kanałów półkolistych, które w normalnych warunkach reagują wyłącznie na ruch obrotowy. Oderwane kryształki drażnią rzęski komórek zmysłowych w bańce kanału. W odpowiedzi komórki zaczynają wysyłać do nerwu przedsionkowego sygnały identyczne z tymi, które powstałyby podczas rzeczywistego obrotu głowy.
Mózg odbiera więc bodziec ruchu, mimo że głowa pozostaje w spoczynku. Stąd intensywne, kilkusekundowe wrażenie wirowania wyzwalane przy zmianie pozycji. Pacjent może odczuwać także nudności i łagodne problemy z równowagą.
Choroba Ménière’a
W uchu wewnętrznym znajduje się błędnik błoniasty, a w nim endolimfa – płyn bogaty w potas, niezbędny dla prawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych.
W chorobie Ménière’a dochodzi do nieprawidłowego odpływu endolimfy. Płyn zaczyna gromadzić się w zamkniętej przestrzeni, a w błędniku wzrasta ciśnienie. Cienkie błony struktury zaczynają się rozciągać, a impulsy nerwowe nie są przekazywane w prawidłowy sposób.
W poszukiwaniu przyczyn procesów, które mogą prowadzić do zawrotów głowy w chorobie Ménière’a, badano także hipotezę zaburzeń przepływu krwi w uchu wewnętrznym – jednak ta zależność nie została ostatecznie potwierdzona.
W chorobie komórki zmysłowe zaczynają przesyłać chaotyczne informacje do nerwu słuchowego i układu przedsionkowego. Mózg odbiera zakłócone sygnały, a chory doświadcza trudności z koordynacją ruchów, zawrotów głowy i szumów usznych.
Migrena przedsionkowa
Tutaj problem zaczyna się w mózgu, a nie w samym uchu. U osób z predyspozycją migrenową neurony w pniu mózgu i w ośrodkach równowagi stają się nadmiernie pobudliwe (nadwrażliwe).
W efekcie bodźce z błędnika, które u zdrowej osoby byłyby neutralne, zostają odebrane jako zbyt silne. Pojawia się poczucie wirowania i dezorientacji, którym często towarzyszą ból głowy i nadwrażliwość na światło.
Zapalenie nerwu przedsionkowego
Zapalenie nerwu przedsionkowego to stan, w którym proces zapalny (zwykle o podłożu wirusowym) uszkadza włókna nerwowe i ich osłonki mielinowe. Nerw przewodzi impulsy z receptorów w uchu wewnętrznym, do pnia mózgu. Uszkodzenie zaburza przewodnictwo – sygnały są zbyt wolne, zniekształcone albo (najczęściej) zostają zupełnie przerwane.
Po stronie chorej docierają informacje niepełne, a po zdrowej nadal prawidłowe. Pojawia się asymetria, która w tym przypadku jest głównym „winowajcą” problemów z utrzymaniem równowagi. Różnica między nimi jest interpretowana jako ruch obrotowy głowy, mimo że ciało pozostaje w nieruchomej pozycji.
Zaburzenia układu krążenia
Układ równowagi działa poprawnie tylko wtedy, gdy ma zapewniony stały dopływ tlenu i glukozy.
Gwałtowny spadek ciśnienia albo arytmia ograniczają przepływ krwi do mózgu. Neurony szybko reagują na niedotlenienie – już po kilkunastu sekundach ich praca zostaje zaburzona – w takiej sytuacji pacjent opisuje raczej „zamroczenie”, ciemnienie przed oczami czy utratę stabilności niż typowe wirowanie.
W przewlekłej miażdżycy mechanizm jest inny, lecz efekt podobny – zwężone naczynia krwionośne zmniejszają rezerwę przepływu; Skutkiem bywają krótkotrwałe „odpłynięcia”, które mogą być pierwszym objawem skłaniającym pacjenta do rozpoczęcia diagnostyki.
Zawroty psychogenne
W tym przypadku układ kontrolujący równowagę nie jest uszkodzony. Źródłem problemu jest napięcie psychiczne i nadmierna aktywność autonomicznego układu nerwowego. Wpływa to na sposób, w jaki mózg interpretuje sygnały z receptorów czucia głębokiego i układu przedsionkowego. Jednocześnie osoba z lękiem czy depresją skupia uwagę na każdym, nawet drobnym sygnale z organizmu (jej mózg jest stale „wyostrzony” na sygnały z wnętrza ciała – ten proces nazywa się nadmierną interocepcją).
Do ośrodków w mózgu docierają więc sprzeczne informacje – błędnik sygnalizuje stabilną postawę, a pobudzone emocje i czujność organizmu podpowiadają coś odwrotnego. Taka niespójność wywołuje uczucie zawrotów głowy i niestabilności. Pacjent ma wrażenie, że kołysze się albo unosi na falach, mimo że w rzeczywistości stoi nieruchomo.
Choroby neurologiczne
Zawroty głowy mogą mieć swoje źródło w rozwijających się zaburzeniach o podłożu neurologicznym. Do nieprawidłowego przetwarzania sygnałów o ruchu i położeniu ciała mogą prowadzić uszkodzenia móżdżku, pnia mózgu czy szlaków nerwowych odpowiedzialnych za przekazywanie bodźców z błędnika – m.in. w wyniku procesów, które zachodzą w chorobach neurodegeneracyjnych, udaru czy rozwijających się guzów w tych okolicach.
W takiej sytuacji wrażenie wirowania rzadko występuje jako pojedynczy objaw. Często towarzyszą mu dodatkowe dolegliwości – nagłe osłabienie kończyn, problemy z widzeniem, zaburzenia mowy oraz silny ból głowy.
Jak wygląda leczenie zawrotów głowy?
Wybór leków na zawroty głowy zależy od przyczyny – nie bez powodu szczegółowo omówiliśmy te najczęściej występujące u pacjentów zgłaszających się po pomoc.
Część preparatów wykorzystuje się doraźnie – ich zadaniem jest ograniczenie nudności i uczucia wirowania. Inne włącza się w dłuższym okresie, często jako wsparcie rehabilitacji przedsionkowej (ćwiczeń poprawiających równowagę i koordynację).
Leki na zawroty głowy bez recepty – w jakich sytuacjach można po nie sięgać?
Stosowanie leków dostępnych bez recepty może przynieść ulgę w zawrotach głowy towarzyszących chorobie lokomocyjnej lub przy nagłym nasileniu objawów spowodowanych znaną pacjentowi przyczyną. Trzeba jednak podkreślić, że ich skuteczność jest ograniczona. Mogą łagodzić objawy, ale nie zastępują pełnej diagnostyki ani leczenia, gdy problemy wynikają z poważniejszych schorzeń.
Tabletki na zawroty głowy dostępne bez recepty
Preparaty na zawroty głowy z ekstraktem z miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba) to:
- Bilobil,
- Ginkofar,
- Tanakan.
Preparaty z imbirem (na chorobę lokomocyjną) to:
- Lokomotiv,
- Aviomarin Natural.
Leki homeopatyczne na zawroty głowy i chorobę lokomocyjną:
- Cocculine,
- Nux vomica-Homaccord.
Skuteczny lek na zawroty głowy na receptę – jakie składniki znajdują się w preparatach z apteki?
Leki dostępne na receptę są stosowane w leczeniu pacjentów, u których zawroty głowy są częste, nasilone i związane ze zdiagnozowaną chorobą będącą ich jednoznaczną przyczyną.
W celu rozpoczęcia farmakoterapii z wykorzystaniem silniej działających substancji aktywnych każdy pacjent musi skonsultować się z lekarzem. Nie tylko po to, aby otrzymać receptę, ale przede wszystkim w celu ustalenia konkretnej przyczyny problemów, dobrania odpowiedniego leku, określenia dawkowania i rozważenia możliwości wystąpienia wszelkich działań niepożądanych.
Dopiero po szczegółowym wywiadzie specjalista jest w stanie ocenić, czy u danego pacjenta zawroty głowy to dolegliwość, która wymaga włączenia leków.
Tabletki na zawroty głowy na receptę
W grupie leków na receptę znajdują się leki przeciwhistaminowe, leki uspokajające, betahistyna oraz preparaty poprawiające krążenie.
Jakie leki są stosowane w leczeniu jednostek chorobowych, które mogą powodować zawroty głowy?
W przypadkach zawrotów głowy związanych z chorobą Ménière’a pacjenci mogą przyjmować:
- Betaserc,
- Betahistyna Bluefish,
- Betanil forte,
- Histigen,
- Polvertic,
- Vestibo,
Łagodzenie zawrotów głowy różnego pochodzenia:
- Artigo,
- Cinnarizinum Aflofarm,
- Symtiver.
FAQ
Jakie są inne lub nietypowe objawy zawrotów głowy?
Zawrotom głowy mogą towarzyszyć nudności, szumy uszne, przejściowe pogorszenie słuchu albo zaburzenia widzenia. W niektórych sytuacjach pacjent odczuwa oszołomienie, trudności w utrzymaniu równowagi lub doświadcza problemów z koordynacją ruchową. Objawy powinny skłonić do skonsultowania się z lekarzem, gdy nawracają lub utrzymują się przez dłuższy czas.
Czy dobry lek na zawroty głowy może pomóc trwale się ich pozbyć?
Leczenie farmakologiczne będzie skuteczne, jeśli zostanie ukierunkowane na konkretną przyczynę problemu.
Czy zawroty głowy mogą być przyczyną problemów z ciśnieniem tętniczym?
Tak, zawroty głowy są często efektem zaburzeń parametrów ciśnienia tętniczego – zbyt niskie wartości mogą powodować niedokrwienie mózgu, a zbyt wysokie zwiększają ryzyko powikłań naczyniowych.
Jakiej witaminy brakuje przy zawrotach głowy?
Nie można tego jednoznacznie określić. Zawroty głowy bywają objawem niedoborów pokarmowych, jednak nie są specyficzne dla konkretnych składników.
Jaką witaminę suplementować na zawroty głowy?
Taką, której niedobór zostanie uznany za ich przyczynę. Suplementację rozważa się wtedy, gdy pacjent nie jest w stanie pokryć zapotrzebowania na dany składnik w codziennej diecie.
Czy są leki na zawroty głowy od kręgosłupa?
Zawroty głowy mogą być związane ze zmianami zwyrodnieniowymi szyi. Leczenie schorzenia opiera się na rehabilitacji, jednak w razie potrzeby lekarz przepisuje leki przeciwbólowe i rozluźniające mięśnie. Nie są to jednak typowe preparaty na zawroty głowy.
Co na zawroty głowy u starszej osoby?
O tym decyduje lekarz. Seniorzy często zmagają się z wieloma jednostkami chorobowymi i przyjmują jednocześnie wiele leków. W ich przypadku należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ leki bez recepty i ziołowe suplementy diety mogą wchodzić w interakcje z innymi preparatami, które osoba starsza przyjmuje na stałe. Przykładowo popularny wyciąg z miłorzębu japońskiego w połączeniu z lekami przeciwzakrzepowymi (m.in. warfaryną) może nasilać ryzyko krwawień.
Czy leki na zawroty głowy w ciąży są bezpieczne?
Tak, jeśli są przeznaczone dla kobiet ciężarnych. Niektóre leki mogą wywoływać działania niepożądane i są przeciwwskazane w czasie ciąży. O potrzebie i rodzaju farmakoterapii zawsze będzie decydował lekarz ginekolog prowadzący ciążę.
Bibliografia
- Bhattacharyya, N., Gubbels, S. P., Schwartz, S. R., Edlow, J. A., El‐Kashlan, H., Fife, T., … & Corrigan, M. D. (2017). Clinical practice guideline: benign paroxysmal positional vertigo (update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 156, S1-S47.
- Berkowicz, T., Domitrz, I., Kalinowska-Łyszczarz, A., Kozubski, W., Ryglewicz, D., Sienkiewicz–Jarosz, H., & Prusiński, A. (2013). Rekomendacje postępowania w zawrotach głowy w praktyce ambulatoryjnej. Neurologia Praktyczna, 5(74), 8-16.
- Olszewski, J. (2020). Nagłe zawroty głowy-przyczyny i postępowanie. Stany Nagłe po Dyplomie, (2).
- Sienkiewicz-Jarosz, H., & Rejdak, K. (2018). Zawroty głowy; przyczyny, epidemiologia, rodzaje i leczenie. Polski Przegląd Neurologiczny, 14(2), 67-74.
- Bień, S. (2017). Diagnostyka i leczenie łagodnych napadowych zawrotów głowy ze zmiany położenia–stan aktualny. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 6(4), 29-38.
- Gębska, M., Wojciechowska, A., Rakowiecka, M., Janik, M., & Żyżniewska-Banaszak, E. (2014). Rehabilitacja przedsionkowa u pacjentów z przewlekłymi zaburzeniami równowagi i zawrotami głowy. Family Medicine & Primary Care Review, (1), 39-43.
