Co należy wiedzieć o L4 w ciąży? Kiedy przysługuje zwolnienie lekarskie?

Czy kobiecie w ciąży przysługuje L4?

Tak, kobieta w ciąży ma prawo skorzystać z L4, jeśli jej stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie obowiązków zawodowych. Należy podkreślić, że podstawą nie jest sam fakt bycia w ciąży, a uzasadniona niezdolność do pracy. Decyzję podejmuje najczęściej ginekolog, na podstawie oceny stanu zdrowia pacjentki.

Powody uzasadniające zwolnienie lekarskie L4 w trakcie ciąży

Zwolnienie lekarskie L4 w ciąży może przysługiwać z powodu:

• powikłań w trakcie trwania ciąży;
• dolegliwości, które uniemożliwiają pracę;
• charakteru pracy – szkodliwy lub zbyt obciążający dla ciężarnej, a pracodawca nie ma możliwości przeniesienia jej na inne stanowisko.

Jakie prawa i przywileje przysługują kobietom w ciąży w kontekście pracy i zwolnienia L4?

Polskie prawo pracy otacza ciężarne pracownice szczególną ochroną. Celem tych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa i stabilności zatrudnienia do czasu porodu.

Najważniejsze uprawnienia pracownicy w ciąży:

• ochrona przed zwolnieniem z pracy – pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę, ani czynić przygotowań do zwolnienia pracownicy. Wyjątkiem są zwolnienia dyscyplinarne lub upadłość firmy (art. 177 § 1 Kodeksu pracy);
• zakaz pracy w warunkach szkodliwych – pracownica w ciąży nie może wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia;
• praca w okresie ciąży nie może odbywać się w godzinach nadliczbowych i w nocy;
• przedłużenie umowy do porodu, które daje prawo do urlopu macierzyńskiego i świadczenia z zakładu ubezpieczeń społecznych.

Kiedy pracodawca jest zobowiązany przedłużyć umowę o pracę na czas określony do czasu porodu?

Przyszła mama, która ma ciągłość ubezpieczenia chorobowego do dnia porodu, zyskuje prawo do urlopu macierzyńskiego.

Automatyczne przedłużenie umowy o pracę do porodu następuje w przypadku umowy:

• na czas określony;
• na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, który podlegałaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży.

Przy obliczaniu terminu upływu trzeciego miesiąca należy brać pod uwagę tzw. miesiące księżycowe, a nie miesiące kalendarzowe. Miesiąc księżycowy odpowiada 4 tyg. ciąży, tj. 28 dniom. Umowa o pracę zostaje przedłużona do dnia porodu, jeśli w momencie jej planowanego zakończenia ciąża trwa co najmniej 85 dni.

Automatycznego wydłużenia umowy nie stosuje się do umowy:

• zawartej w celu zastępstwa pracownika;
• z kobietą w ciąży świadczącą pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. umowy zlecenia).

Ile wynosi wynagrodzenie kobiet w ciąży na L4?

Jednym z istotnych aspektów zwolnienia lekarskiego w ciąży jest wysokość chorobowego. Przepisy są korzystne, a zasiłek za okres niezdolności do pracy w ciąży wynosi 100%.

Kiedy ZUS wypłaca L4 w ciąży?

L4 w ciąży jest płatne. Wynagrodzenie chorobowe w ciąży wypłaca pracodawca, a niekiedy ten obowiązek przejmuje ZUS i wypłaca zasiłek.

• Przez pierwsze 33 dni zwolnienia lekarskiego w roku (14 dni w przypadku pracowników powyżej 50. rż.) wynagrodzenie chorobowe finansuje i wypłaca pracodawca.
• Od 34. dnia ZUS wypłaca zasiłek chorobowy; wyjątkiem są pracodawcy zatrudniający powyżej 20 osób – wypłacają wynagrodzenie na zwolnieniu lekarskim przez całe zwolnienie przypadające w okresie ciąży. Jego koszt jest finansowany ze środków ZUS.

By wynagrodzenie chorobowe było płatne 100% średniego miesięcznego wynagrodzenia:

• na zwolnieniu powinien znajdować się kod literowy „B” – oznacza niezdolność do pracy w czasie ciąży;
• lub należy przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę.

Czym jest podstawa wymiaru zasiłku chorobowego w ciąży?

Podstawą wymiaru jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto wypłacone przez pracodawcę, za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

Czy ZUS kontroluje kobiety w ciąży na zwolnieniu chorobowym?

Tak, ZUS ma prawo kontrolować każde L4, również te z powodu ciąży.

Kontrola ZUS zwolnienia lekarskiego w trakcie ciąży może dotyczyć m.in.:

• prawidłowości orzekania o niezdolności do pracy;
• stosowania się do zaleceń podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim w okresie ciąży.

Co kontroluje ZUS w przypadku L4 w ciąży?

ZUS w przypadku ciąży może wykonywać kontrolę poprzez m.in.:

• sprawdzenie dokumentacji medycznej, na podstawie której lekarz wystawia L4;
• wezwanie ciężarnej na badanie do lekarza orzecznika;
• sprawdzenie, czy zwolnienie lekarskie w czasie ciąży jest wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem – czy kobieta w ciąży przebywająca na zwolnieniu nie pracuje lub wykonuje czynności, które utrudniają powrót do zdrowia.

Jeśli kontrola wykaże nieprawidłowości, kobieta może utracić prawo do zasiłku chorobowego. Zasady przestrzegania zwolnień dotyczą wszystkich.

Co jeszcze warto wiedzieć o zwolnieniu lekarskim w ciąży?

Zwolnienie L4 w ciąży wiąże się z dodatkowymi zasadami i wyjątkami, o których dobrze wiedzieć. Znajomość przepisów pozwala świadomie korzystać z przysługujących praw i czuć się pewnie w kontaktach z pracodawcą i ZUS.

W którym tygodniu ciąży można iść na zwolnienie lekarskie?

Nie ma określonego terminu, od którego można iść na L4 w ciąży. Lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie w ciąży – na każdym jej etapie. Masz prawo przebywania na zwolnieniu lekarskim od pierwszego dnia ciąży, aż do dnia poprzedzającego rozwiązanie. W dniu urodzenia dziecka rozpoczyna się urlop macierzyński.

Co zrobić, jeśli lekarz odmawia wystawienia zwolnienia lekarskiego kobiecie ciężarnej?

Lekarz może wystawić L4 w ciąży tylko wtedy, gdy uzna to za medycznie uzasadnione.

Jeżeli usłyszałaś odmowę i nie zgadzasz się z tą decyzją, możesz:

• żądać, aby lekarz udzielający świadczeń zdrowotnych zasięgnął opinii innego lekarza lub zwołał konsylium lekarskie;
• masz również prawo skonsultować się z innym specjalistą w celu uzyskania drugiej opinii.

Ile trzeba przepracować, żeby iść na zwolnienie w ciąży?

By przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego, konieczne jest posiadanie tzw. okresu wyczekiwania, który oznacza podleganie ubezpieczeniu chorobowemu (opłacanie składek na ubezpieczenie chorobowe) przez określony czas.

Okres wyczekiwania jest zależny od rodzaju ubezpieczenia chorobowego: 

• obowiązkowe – nabywasz po upływie 30 dni nieprzerwanego opłacania składek;
• dobrowolne – nabywasz po upływie 90 dni nieprzerwanego opłacania składek.

Do okresu wyczekiwania wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni.

Co, jeśli umowa kończy się w czasie ciąży w trakcie zwolnienia lekarskiego?

Zgodnie z zasadą opisaną wcześniej w artykule, stosunek pracy w większości przypadków ulega automatycznemu przedłużeniu do porodu.

Sytuacja, w której umowa faktycznie wygasa w ciąży na L4, dotyczy więc głównie dwóch wyjątków:

• umowy na zastępstwo;
• umowy, która kończy się przed upływem trzeciego miesiąca ciąży.

Jeżeli rozwiązanie umowy o pracę następuje w czasie zwolnienia z powodu ciąży, kobieta zachowuje prawo do zasiłku chorobowego – jego wypłatę przejmuje ZUS.

Jak długo może trwać L4 w ciąży?

L4 w ciąży może trwać do 270 dni – dłużej niż standardowy okres zasiłkowy (182 dni). Po upływie 270 dni, jeśli kobieta ciężarna nadal jest niezdolna do pracy, a do porodu pozostało jeszcze trochę czasu, może ubiegać się o płatne świadczenie rehabilitacyjne.

Czego nie wolno robić na L4 w ciąży?

Podczas przebywania na zwolnieniu trzeba stosować się do zaleceń lekarza, wynikających z dokumentacji medycznej, oraz tych na zaświadczeniu lekarskim: „chory może chodzić” (kod 2) lub „chory musi leżeć” (kod 1).

Na chorobowym nie wolno:

• wykonywać żadnej pracy zarobkowej (na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenie czy o dzieło), prowadzić działalności gospodarczej;
• wykonywać czynności niezgodnych z celem zwolnienia, np. przeprowadzać remontu.

Czy na zwolnieniu L4 w ciąży można wyjechać za granicę?

Wyjazd kobiety ciężarnej za granicę podczas zwolnienia chorobowego jest dopuszczalny tylko w wyjątkowych, uzasadnionych medycznie sytuacjach. Nie istnieje procedura uzyskiwania zgody na taki wyjazd. Należy zgłosić zmianę adresu pobytu, ale trzeba mieć świadomość, że nie chroni to przed kontrolą i ewentualną utratą zasiłku, jeśli wyjazd zostanie uznany za niezgodny z celem zwolnienia.

Bibliografia:

1. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U.2024.581 t.j., Dostęp: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawa-pacjenta-i-rzecznik-praw-pacjenta-17532755.
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. (Dz.U. 2023 poz. 2780), Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19990600636.
3. Komentarz do ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – wybrane zagadnienia, Dostęp: https://www.zus.pl/-/komentarz-do-ustawy-o-swiadczeniach-pienieznych-z-ubezpieczenia-spolecznego-w-razie-choroby-i-macierzynstwa-wybrane-zagadnienia.
4. Zasiłek chorobowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Dostęp: https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-chorobowy.
5. Aleksandra Piórkowska, Ochrona stosunku pracy i zdrowia kobiet w ciąży, Państwowa Inspekcja Pracy, Główny Inspektorat Pracy, Wydanie 1/2025, Stan prawny: czerwiec 2025 r., Copyright © Państwowa Inspekcja PracyDostęp: https://www.pip.gov.pl/files/126/Dla-pracownikow/1141/Ochrona-stosunku-pracy-kobiet-w-ciy.pdf.
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, Dz.U. 2015 poz. 457, Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20150000457.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2002 r. (sygn. I PK 33/02) Dostęp: http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia1/i+pk+33-02-1.pdf.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2019 r., (sygn. II PK 252/17) Dostęp: http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/OrzeczeniaHTML/ii+pk+252-17-1.docx.html.
9. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 marca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, (Dz.U. 2025 poz. 501), Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000501.
10. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lutego 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks pracy, Dz.U. 2025 poz. 277, Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000277.