Ból zęba od zatok – jak rozpoznać, uśmierzyć i leczyć?

Jakie leki można stosować na ból zęba od zatok?

Leczenie bólu zęba w przypadku zapalenia zatok zależy od przyczyny i nasilenia dolegliwości. Przykładowe nazwy leków:

• Ibuprofen Hasco;
• Anapran;
• Naproxen 250 Hasco;
• Paramax-Cod;
• Talvosilen forte;
• Ultracod;
• Metmin;
• Zodgane;
• Nebbud;
• Amoksiklav.

Czy zapalenie zatok może powodować ból zębów?

Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie zlokalizowane w kościach czaszki: szczękowe, czołowe, sitowe i klinowe. Każda łączy się z jamą nosową, co umożliwia odpływ wytwarzanej w nich wydzieliny oraz dopływ powietrza. Cyrkulacja powietrza wspomaga wentylację i zapobiega namnażaniu się bakterii. Gdy pojawia się infekcja, dochodzi do zapalenia i pojawia się ból.

Charakterystyczny dla zapalenia zatok jest obrzęk błony śluzowej, który zatyka ujście zatok, przez które łączą się z jamą nosową. Prawidłowy drenaż wydzieliny staje się niemożliwy. Ciśnienie w zatokach wzrasta wskutek utrudnionego przepływu powietrza i wywołuje ból promieniujący na okoliczne struktury.

Dlaczego zapalenie zatok szczękowych wywołuje ból w zębach?

Infekcja zatok przynosowych może być przyczyną bólu zęba. Dno zatoki szczękowej oddzielone jest od wierzchołków korzeni jedynie cienką blaszką kostną (nawet 0,1 mm). W niektórych przypadkach bezpośrednio przy błonie śluzowej zatoki szczękowej znajdują się korzenie zębów trzonowych – co dodatkowo zwiększa ryzyko.

Jakie są główne przyczyny zapalenia zatok szczękowych?

Główną przyczyną bólu i stanu zapalnego są:

• infekcje wirusowe;
• nadkażenia bakteryjne;
• czynniki alergiczne;
• czynniki grzybicze;
• infekcje zębów;
• anatomiczne wady nosa;
• czynniki środowiskowe – np. dym tytoniowy.

Czy problem może działać w obie strony, tzn. chory ząb może wywołać zapalenie zatok?

Problem działa w obie strony – infekcje pochodzenia zębowego również mogą spowodować zapalenie zatok i ból głowy.

Przyczyny bólu zatok od zębów:

• zaawansowana próchnica;
• zapalenie i martwica miazgi;
• niepowodzenie leczenia kanałowego;
• paradontoza;
• powikłania po zabiegach.

Badania wskazują, że nawet do 30% przypadków zapaleń zatok przynosowych ma podłoże zębopochodne.

Jak odróżnić ból zęba spowodowany zatokami od typowego bólu zęba?

Aby odróżnić ból zęba spowodowany dolegliwościami w jamie ustnej od bólu od zatok, należy zwrócić uwagę na jego cechy. Wystąpienie trudnego do zlokalizowania bólu i jego źródła jest często sygnałem, że problem może leżeć w obrębie zatok.

Jak rozpoznać ból zęba od zatok po jego objawach?

Gdy bolą zęby od zatok – objawy zazwyczaj są charakterystyczne:

• zazwyczaj nie dotyczy pojedynczego zęba, ale obejmuje grupę kilku zębów – najczęściej trzonowych i przedtrzonowych w górnej szczęce;
• towarzyszy mu uczucie rozpierania, ucisku, a czasem nawet uczucie drętwienia zębów;
• występuje jednocześnie z niedrożnością nosa, katarem, bólem głowy lub twarzy.

Oprócz tych objawów ważny jest również jego specyficzny charakter, który może pomóc w jego odróżnieniu od bólu spowodowanego chorobami zębów.

Jaki jest charakter bólu zęba spowodowanego zatokami (tępy, pulsujący)?

Ból zębów przy zapaleniu zatok:

• w fazie ostrej może być kłujący;
• zwykle występuje po jednej stronie;
• ma zmienne nasilenie;
• może trwać kilka godzin.

Silny i pulsujący również może się pojawić – utrudnia to jednoznaczne odróżnienie, prawidłową diagnozę i skuteczne leczenie.

Czy ból nasila się przy pochylaniu, chodzeniu lub gwałtownych ruchach?

Ból przy pochylaniu jest charakterystyczny dla zapalenia zatok, zazwyczaj nasila się:

• przy zmianie pozycji głowy;
• skakania i gwałtownych ruchów głową;
• podczas chodzenia.

Ruch głową zwiększa ciśnienie i nasila ból.

Jakie inne objawy, oprócz bólu zębów, towarzyszą zapaleniu zatok?

Bólowi zębów od zatok często towarzyszą inne symptomy.

Objawy typowe dla zapalenia zatok:

• niedrożność nosa i zatkane ujście zatok;
• zapalenie błony śluzowej nosa – wydzielina (katar) może być wodnisty, śluzowy, ropny;
• uczucie ucisku w policzkach, czole, nosie i oczodole;
• ból głowy;
• ból szczęki;
• osłabienie węchu i smaku.

Warto zwrócić uwagę na dodatkowe objawy:

• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, powodujące drapanie, kaszel i chrypkę;
• ból gardła lub ucha;
• gorączka i złe samopoczucie.

Które zęby bolą najczęściej przy zapaleniu zatok i dlaczego?

Najczęstszym objawem zapalenia zatok szczękowych jest ból górnych trzonowców i przedtrzonowców, co wynika z ich bezpośredniego sąsiedztwa z zatoką. Są najbardziej narażone na odczuwanie ciśnienia.

Ból zębów przy zapaleniu zatok może być mylony z zapaleniem miazgi, które też może promieniować w kierunku skroni czy ucha.

Jakie są skuteczne metody łagodzenia bólu zęba od zatok w domu?

Jeśli ból zatok i zębów pojawia się nagle i towarzyszy mu uczucie ucisku w okolicach nosa czy policzków – możesz sięgnąć po domowe sposoby na ból okolicy zatok, które przyniosą ulgę. Nie zastąpią wizyty u lekarza, ale pomogą przetrwać trudne chwile.

Gdy zęby bolą od zatok, warto wypróbować:

• płukanie nosa i zatok solą fizjologiczną lub wodą morską – pomaga oczyścić i nawilżyć;
• inhalacje parowe – z dodatkiem soli lub olejków eterycznych (np. eukaliptusowego);
• nawadnianie organizmu – picie dużej ilości płynów rozrzedza katar;
• odpoczynek i regeneracja.

Jak wygląda profesjonalne leczenie bólu zęba od zatok?

Jeśli główną przyczyną bólu jest zapalenie zatok, lekarz przepisuje odpowiednie leki lub zleca zabiegi.

Przy infekcji wirusowej stosuje się leczenie objawowe – leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Celem jest złagodzenie dolegliwości oraz udrożnienie ujścia zatok. Stosuje się:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ);
• paracetamol – alternatywa dla NLPZ;
• leki obkurczające śluzówkę nosa;
• donosowe glikokortykosteroidy;
• 

preparaty uzupełniające.

W zapaleniu bakteryjnym lekarz może zalecić antybiotyki.

W przypadku bólu zęba wywołanego problemami z zatokami istotna jest współpraca stomatologa z laryngologiem. 

Kiedy należy udać się do stomatologa, a kiedy do laryngologa?

Do stomatologa należy udać się w pierwszej kolejności. Jest to szczególnie ważne, gdy występuje ból szczęki, trzonowców lub uczucie ucisku, nawet bez gorączki.

Lekarz pierwszego kontaktu również powinien skierować pacjenta do dentysty, jeśli podejrzewa, że stan zapalny jest źródłem problemów ogólnoustrojowych.

Zdrowie jamy ustnej ma bezpośredni wpływ na ogólny stan zdrowia i jakość życia.

Do laryngologa (otolaryngologa) pacjent powinien zostać skierowany, jeśli terapia ostrego zapalenia nie przynosi poprawy, objawy się nasilają lub podejrzewa się wystąpienie powikłań.

Konsultacja laryngologa jest wskazana gdy:

• w ciągu roku wystąpiły co najmniej 3 epizody bakteryjnego zapalenia;
• objawy zatokowe nie ustępują po 10 dniach;
• występuje gorączka, ropna wydzielina z nosa;
• istnieje podejrzenie powikłań oczodołowych.

Na czym polega leczenie zapalenia zatok szczękowych u lekarza?

Leczenie opiera się na farmakoterapii i, w niektórych przypadkach, na zabiegach. Terapia farmakologiczna obejmuje antybiotyki (w infekcjach bakteryjnych), leki przeciwzapalne, leki przeciwobrzękowe oraz mukolityczne (rozrzedzające wydzielinę). Stosuje się także preparaty donosowe, aby zmniejszyć zapalenie błony śluzowej nosa i zatok.

Jeśli działanie zachowawcze nie przynosi rezultatów, konieczna może być interwencja chirurgiczna, np. funkcjonalna endoskopowa chirurgia zatok.

Kiedy konieczna jest antybiotykoterapia?

Antybiotykoterapia jest zalecana wyłącznie w stanie bakteryjnym. Nie należy jej stosować rutynowo. Infekcje wirusowe stanowią większość przypadków stanów zapalnych zatok.

Włączenie antybiotyku następuje na podstawie obrazu klinicznego, gdy objawy:

• są bardzo nasilone;
• utrzymują się ponad 10 dni.

Jeśli zostało potwierdzone bakteryjne zapalenie zatok, antybiotykoterapię prowadzi się przez około 14 dni.

Jakie badania diagnostyczne (RTG, tomografia komputerowa) są potrzebne do postawienia diagnozy?

Podstawą diagnostyki jest wywiad i badanie fizykalne, w tym wziernikowanie nosa. W sytuacji wystąpienia trudnego do zlokalizowania bólu zębów przy zatokach mogą zostać zlecone badania dodatkowe:

• tomografia komputerowa;
• endoskopia nosa;
• zdjęcia rentgenowskie.

Złotym standardem w diagnostyce zapaleń zatok o podłożu zębowym jest tomografia komputerowa wiązki stożkowej (CBCT) – pozwala jednocześnie ocenić zatoki i zmiany okołowierzchołkowe zębów.

W razie potrzeby lekarz podczas konsultacji stomatologicznej online może wystawić skierowanie na niezbędne badania diagnostyczne.

Czy leczenie stomatologiczne jest potrzebne, jeśli ból pochodzi od zatok?

Przy bólu zębów konieczna jest ocena uzębienia, żywotności miazgi (np. testami termicznymi) i badanie tkanek okołowierzchołkowych (np. opukiwanie, palpacja).

Ból zęba spowodowany zatokami jest często opisywany jako tępy ból i uczucie ciśnienia w górnych zębach. Ważne jest odróżnienie bólu zębowego od bólu zatokowego, który może być odczuwany jako pochodzący z zęba.

Jak zapobiegać bólowi zęba od zatok?

Aby zapobiec bolesności zęba, która może pochodzić od zatok, istotne jest skupienie się zarówno na profilaktyce chorób zatok przynosowych, jak i na utrzymaniu optymalnego zdrowia jamy ustnej. Dolegliwości zatokowe, w tym ból zębów szczęki, mogą być wywołane różnymi czynnikami, w tym problemami stomatologicznymi.

Najważniejsze zasady zapobiegania bólu zęba wywołanego stanem zapalnym zatok:

• prawidłowa higiena jamy ustnej;
• regularne wizyty kontrolne u stomatologa (co najmniej raz w roku);
• wczesne leczenie próchnicy i chorób przyzębia;
• dbanie o odporność i leczenie infekcji górnych dróg oddechowych;
• aktywność fizyczna i zdrowy styl życia;
• unikanie palenia tytoniu.

Zapobieganie polega na kompleksowym dbaniu zarówno o zdrowie zatok, jak i jamy ustnej.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o ból zęba od zatok

Czy ból zęba od zatok może być jednostronny?

Tak, najczęściej ból obejmuje jedną stronę twarzy, w okolicy zatok objętych stanem zapalnym. Oprócz bólu zęba mogą wystąpić m.in. jednostronne upośledzenie drożności nosa, obecność śluzowej lub ropnej wydzieliny w jamach nosowych, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, ból twarzy i głowy.

Jak długo trwa ból zęba spowodowany zapaleniem zatok?

W ostrym zapaleniu zatok ból zwykle utrzymuje się przez kilka godzin dziennie. Objawy chorych zatok powinny ustąpić w ciągu 10 dni. Jeśli się utrzymują lub nasilają, konieczna jest wizyta u lekarza. Przewlekłe zapalenie zatok, a wraz z nim oba rodzaje bólu, mogą trwać dłużej niż 3 miesiące.

Czy gorączka zawsze towarzyszy bólowi zęba od zatok?

Nie, gorączka nie jest stałym objawem i nie musi współistnieć. Jest jednym z objawów dodatkowych, ale diagnoza nie jest na nim opierana. Zwykłe infekcje pochodzenia zębowego również rzadko powodują gorączkę.

Czy nieleczone zapalenie zatok może prowadzić do poważnych powikłań?

Tak, nieleczone zapalenie może prowadzić do powikłań, które wymagają hospitalizacji. Należą do nich powikłania oczodołowe (szczególnie u dzieci), wewnątrzczaszkowe (np. ropień mózgu) oraz zapalenie kości czaszki. Ból zębów może być sygnałem rozwijającego się problemu i nie powinien być bagatelizowany.

Kiedy ból zęba od zatok jest sygnałem alarmowym?

Bolesność zęba w połączeniu z pewnymi objawami powinien skłonić do szybkiego zgłoszenia się do szpitala. Do objawów alarmowych należą: obrzęk w okolicy oka, podwójne widzenie, pogorszenie ostrości wzroku, bardzo silny, uporczywy ból obustronny głowy oraz objawy neurologiczne.

Bibliografia

1. Fokkens W.J., Lund V.J. , Hopkins C., Hellings P.W., Kern R., Reitsma S., et al. European Position Paper on Rhino-sinusitis and Nasal Polyps 2020 Rhinology. 2020 Suppl. 29: 1-464.
2. Dobroś K., Zarzecka J.: Challenges in diagnosing odontogenic lesions in maxillary sinuses; Otolaryngol Pol 2020; 74 (3): 12-16, DOI: 10.5604/01.3001.0013.5566.
3. Allevi F, Fadda GL, Rosso C, et al. Treatment of Sinusitis Following Dental Implantation: A Systematic Review and Meta-Analysis. American Journal of Rhinology & Allergy. 2022;36(4):539-549. doi:10.1177/19458924221084484
4. Kwiatkowska M, Szczygielski K, Chloupek A, Panasiewicz P, Jurkiewicz D: The effect of odontogenic sinusitis with periapical lesions on quality of life. Otolaryngol Pol 2022; 76(1): 13-20. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.4539.
5. Kim SJ, Park JS, Kim HT, Lee CH, Park YH, Bae JH. Clinical features and treatment outcomes of dental implant-related paranasal sinusitis: A 2-year prospective observational study. Clin Oral Implants Res. 2016 Nov;27(11):e100-e104. doi: 10.1111/clr.12570. Epub 2015 Feb 12. PMID: 25675967.
6. Newsome HA, Poetker DM. Odontogenic Sinusitis: Current Concepts in Diagnosis and Treatment. Immunol Allergy Clin North Am. 2020 May;40(2):361-369. doi: 10.1016/j.iac.2019.12.012. Epub 2020 Jan 22. PMID: 32278457.
7. Lin, J., Wang, C., Wang, X. et al. Expert consensus on odontogenic maxillary sinusitis multi-disciplinary treatment. Int J Oral Sci 16, 11 (2024). https://doi.org/10.1038/s41368-024-00278-z
8. Zhao, Y., Huang, S., Xu, M. et al. Characteristics and risk factors in odontogenic maxillary sinusitis from different dental infections: a retrospective study based on sinus CT imaging. BMC Oral Health 25, 308 (2025). https://doi.org/10.1186/s12903-025-05690-3.
9. https://pharmindex.pl/listalekow# [Ibuprofen Hasco, Anapran®, Naproxen 250 Hasco, Paramax-Cod, Talvosilen® forte, Ultracod, Metmin, Zodgane, Nebbud, Amoksiklav®].