Czym są i od czego zależą poziomy odpłatności za leki w Polsce?
Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) pokrywa część kosztów zakupu wybranych leków, wyrobów medycznych i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia w ramach systemu refundacji leków.
Proces refundacji leków jest uregulowany prawnie. Głównym aktem jest Ustawa o refundacji leków środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Decyzję, czy dany lek jest objęty refundacją, podejmuje Ministerstwo Zdrowia – publikowany przez ten urząd wykaz leków refundowanych jest podstawą dla aptek i farmaceutów, gdzie mogą sprawdzić aktualne listy refundacyjne.
Aby dany lek został objęty refundacją i znalazł się w wykazie Ministra Zdrowia, musi spełniać określone kryteria. Zasadność finansowania ze środków publicznych określa Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT). Decydującymi czynnikami są koszt leku oraz jak wpływa na poprawę zdrowia. System refundacji zmniejsza wydatki na leki i pozytywnie wpływa na dostępność terapii dla pacjentów.
Ważnym pojęciem w systemie refundacji jest limit finansowania leku. Jest to maksymalna kwota, jaką pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia za dany lek. Jeśli cena refundowanego leku w aptece jest wyższa od tego limitu, pacjent pokrywa różnicę między ceną detaliczną a limitem.
Jakie są poziomy odpłatności?
Opisy poziomu refundacji na recepcie – co oznaczają symbole w polu „odpłatność” na recepcie?
- B – lek bezpłatny, do wysokości limitu finansowania. Jeśli cena detaliczna leku jest wyższa niż limit, pacjent dopłaca różnicę pomiędzy ceną detaliczną a kwotą limitu. Cena może się różnić w zależności od leku.
- R (ryczałt) – niektóre leki przysługują w niewielkiej kwocie. Podobnie jak w przypadku poziomu „B”, ryczałt obowiązuje do wysokości limitu. Gdy cena leku przekroczy limit, wnoszona jest cena zryczałtowana oraz dodatkowo różnica między ceną a limitem.
- 30% – jeśli cena leku nie przekracza kwoty limitu finansowania, pacjent płaci 30%. Jeżeli cena detaliczna jest wyższa od limitu, pokrywa 30% limitu oraz całą nadwyżkę ponad limit.
- 50% – pacjent płaci 50% kwoty limitu finansowania. Analogicznie, jeśli cena jest wyższa od limitu, pacjent dopłaca różnicę.
- 100% – pacjent pokrywa pełną cenę detaliczną leku. Taka odpłatność dotyczy leków bez refundacji lub leków z refundacją, ale przepisanych poza wskazaniami objętymi refundacją.
Przykład: Jeśli lek z recepty kosztuje 40 zł, a limit refundacji to 30 zł i został zapisany z odpłatnością 30%, pacjent zapłaci 9 zł (30% z limitu) + 10 zł różnicy między ceną detaliczną a limitem. Razem 19 zł.
Jakie są dodatkowe uprawnienia pacjentów do darmowych leków lub niższych cen?
Oprócz standardowych poziomów odpłatności istnieją specjalne uprawnienia dodatkowe, które pozwalają określonym grupom pacjentów otrzymywać leki na specjalnych warunkach, np. niektóre leki bezpłatnie.
Symbole literowe na recepcie oznaczają dodatkowe uprawnienia do refundacji leków.
Dla dzieci:
- DN – nieubezpieczony do ukończenia 18 roku życia – świadczenia jak dla ubezpieczonych;
- DZ – dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia – bezpłatne leki z listy „18 minus”;
Dla seniorów i kobiet w ciąży:
- S – refundacja leków, która umożliwia otrzymanie nieodpłatnych leków znajdujących się na liście „65 plus”;
- C – refundacja leków dla kobiet w ciąży, które korzystają z leków z listy „Ciąża plus”;
- CN – nieubezpieczone kobiety w okresie ciąży, porodu lub połogu – przysługują świadczenia jak dla ubezpieczonych;
Dla żołnierzy i służb:
- IW – dla inwalidów wojskowych, bezpłatne leki objęte refundacją (Rp, Rpz);
- WP – odnosi się do żołnierzy zawodowych na misjach lub ćwiczeniach i gwarantuje szerszy zakres świadczeń, włączając w to leki bez recepty (OTC);
- PO – symbol dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej, bezpłatne leki z listy refundacyjnej;
Uprawnienia dla grup szczególnych:
- ZK – dla pacjentów z legitymacją Zasłużonych Honorowych Dawców Krwi oraz Zasłużonych Dawców Przeszczepu. Bezpłatne leki podlegające refundacji oraz specyficzne leki (np. żelazo);
- AZ – dla obecnych i byłych pracowników zakładów produkujących wyroby zawierające azbest, bezpłatne leki na choroby związane z azbestem (wg wykazu);
- IB – dla pacjentów inwalidów wojennych oraz osób represjonowanych, bezpłatne leki z listy leków refundowanych;
- BW – nieubezpieczeni z prawem do świadczeń na podstawie decyzji wójta/burmistrza, ważnej 90 dni. Przysługują świadczenia jak dla ubezpieczonych.
Posiadanie uprawnienia dodatkowego, np. „S” dla seniorów, nie oznacza, że każdy przepisany lek jest refundowany i będzie nieodpłatny; Dany preparat musi znajdować się na liście leków objętych refundacją w ramach tego konkretnego uprawnienia i być przepisany w odpowiednich wskazaniach. Listy te są częścią ogólnego obwieszczenia Ministerstwa Zdrowia.
FAQ
Co oznacza symbol „R” na recepcie?
Litera „R” na recepcie oznacza, że lek podlega odpłatności zryczałtowanej. W praktyce oznacza to, że pacjent płaci określoną kwotę, pod warunkiem że koszt leku z oznaczeniem R nie przekracza limitu finansowania. Jeśli cena detaliczna leku jest wyższa, pacjent dopłaca różnicę między ceną detaliczną a limitem. To, co oznacza R na recepcie przy leku, to gwarancja niskiej ceny bazowej za lek.
Co oznacza symbol „B” na recepcie?
Symbol „B” przy nazwie leku na recepcie oznacza, że lek jest bezpłatny do wysokości limitu finansowania. Pacjent nie płaci nic, jeśli cena detaliczna leku jest niższa lub równa limitowi. Przykład: jeśli lek z oznaczeniem „B” kosztuje 25 zł, a limit to 30 zł – zapłacisz 0 zł. Jeżeli cena detaliczna będzie wyższa od limitu, należy dopłacić różnicę. Każdy lek refundowany ma określony limit finansowania.
Czy recepta na lek recepturowy ma taki sam ryczałt jak lek gotowy?
Nie, odpłatność za lek recepturowy (przygotowywany przez farmaceutę na podstawie recepty lekarskiej) jest inna. Pacjent płaci zryczałtowaną kwotę, która jest waloryzowana. Wysokość tego ryczałtu jest określona w przepisach. Zgodnie z ustawą, kwota ta stanowi 0,50% minimalnego wynagrodzenia za pracę i może się zmieniać.
Czy wszystkie apteki mają te same ceny leków refundowanych?
Opłaty za leki refundowane mogą się nieznacznie różnić. Nie powinny przekraczać urzędowej ceny detalicznej, która jest ceną maksymalną. Apteka nie może sprzedać leku drożej, ale ma prawo obniżyć jego cenę. Dlatego w jednej aptece może być równa limitowi, a w innej nieco niższa.
Bibliografia:
- Obwieszczenie Min. Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept (Dz.U. 2025 poz. 604) Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000604.
- Wykaz limitów finansowania za jednostkę surowca farmaceutycznego służącego do sporządzenia leku recepturowego, Dostęp: https://www.nfz.gov.pl/bip/komunikaty/wykaz-limitow-finansowania-za-jednostke-surowca-farmaceutycznego-sluzacego-do-sporzadzenia-leku-recepturowego,10.html.
- Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 930, z późn. zm.) Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20111220696.
- Leki, https://nfz-katowice.pl/index.php/dla-pacjenta/leki/leki-refundowane.
- Odpłatność za leki, Dostęp: https://www.nfz-krakow.pl/leki-apteki/leki/informacje-ogolne/odplatnosc-za-leki/.
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 czerwca 2025 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 lipca 2025 r., (DZ. URZ. Min. Zdr. 2025.23), Dostęp: https://dziennikmz.mz.gov.pl/legalact/2025/38/.
- Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Zlecenia MZ 2025, Dostęp: https://bip.aotm.gov.pl/zlecenia-mz-2025.
