Leki stosowane w leczeniu refluksu
Przykładowe nazwy leków dostępnych w aptece – na receptę:
- Polprazol
- Helicid Forte
- Emanera
- Emoxen
- Mesopral
- Zulbex
- Dexilant
- Gasprid
- Famogast
- Prokit
Czym jest choroba refluksowa przełyku (GERD) i kiedy potrzebne są leki na receptę?
Choroba refluksowa przełyku, fachowo określana jako refluks żołądkowo-przełykowy (GERD), to schorzenie, w którym dochodzi do zarzucania kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Przyczyną jest nieprawidłowe działanie dolnego zwieracza przełyku. Rozluźnia się w nieodpowiednich momentach, a kwaśna treść cofa się z żołądka do przełyku. Drażni delikatną śluzówkę, która nie jest przystosowana do kontaktu z kwasem solnym.
Refluks może pojawić się również jako następstwo innych schorzeń, tj. cukrzyca, twardzina, przewlekłe nadużywanie alkoholu, niektóre zaburzenia hormonalne.
Refluks – objawy nie zawsze są typowe. Oprócz zgagi może pojawić się przewlekły kaszel, chrypka, ból w klatce piersiowej, a nawet uszkodzenie szkliwa zębów – ma szeroki wpływ na organizm.
Podstawowym celem terapii jest zredukowanie ilości kwasu solnego w żołądku lub poprawa motoryki. Skuteczne leki na refluks dobierane są indywidualnie. Efekt leczenia może zależeć nie tylko od preparatu, ponieważ niektórzy pacjenci mogą wykazywać oporność na lek.
W jakich sytuacjach lekarz decyduje o przepisaniu leków na receptę?
Leki na receptę są wskazane, gdy terapia z wykorzystaniem dostępnych bez recepty preparatów, np. tabletki do ssania, tabletki do rozgryzania czy mleczko na zgagę, nie przynosi poprawy. Innym wskazaniem są również powikłania, tj. nadżerki śluzówki, refluks z zapaleniem. Dlatego, gdy wystąpią objawy alarmowe, wymagana jest pilna diagnostyka i zastosowanie silniejszych preparatów na refluks żołądkowo-przełykowy.
Objawy alarmowe w chorobie refluksowej:
- zaburzenia połykania;
- ból przy połykaniu;
- ból brzucha wybudzający ze snu;
- krwiste wymioty lub smoliste stolce;
- uporczywe wymioty;
- niezamierzona utrata masy ciała;
- niedokrwistość;
- guz w nadbrzuszu lub owrzodzenia w endoskopii.
Jakie są długoterminowe skutki nieleczonego refluksu?
Ignorowanie lub niewłaściwe leczenie refluksu może prowadzić do poważniejszych schorzeń przełyku, m.in.:
- przewlekłego zapalenia;
- zwężenia;
- przełyku Barretta;
- nadżerek i owrzodzeń.
Jakie są główne grupy leków na refluks na receptę i jak działają?
Główne grupy leków stosowanych w objawach refluksu:
- inhibitory pompy protonowej (IPP) – najsilniej hamują wydzielanie kwasu żołądkowego;
- antagoniści receptora histaminowego H2 – hamują wydzielanie kwasu, słabiej niż IPP;
- leki prokinetyczne – korygują motorykę przewodu pokarmowego i przyspieszają opróżnianie żołądka.
Wybór odpowiedniego leku na refluks zależy od wielu czynników, w tym od typu objawów, ich nasilenia, obecności powikłań, odpowiedzi na wcześniejsze leczenie, a także indywidualnych preferencji.
Czym są inhibitory pompy protonowej (IPP) i jak hamują produkcję kwasu żołądkowego?
Inhibitory pompy protonowej to najczęściej stosowane leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Blokują enzym w komórkach błony śluzowej żołądka, znany jako pompa protonowa. Zapewniają warunki do gojenia się nadżerek przełyku i żołądka. Są fundamentem, gdy zgaga dokucza na co dzień.
Chociaż w aptece dostępne są tabletki z niższymi dawkami IPP (np. omeprazol 20 mg – tabletki na zgagę i nadkwasotę żołądka bez recepty), to leczenie zaawansowanego refluksu często wymaga wyższych dawek i kontroli lekarskiej.
Przykładowe substancje czynne: omeprazol, esomeprazol, lansoprazol.
Jak działają antagoniści receptora histaminowego H2 (H2-blokery) i dlaczego są stosowane?
Antagoniści receptora H2 to grupa leków zmniejszająca wydzielanie kwasu solnego. Blokują receptory histaminowe na powierzchni komórek okładzinowych. Odgrywają ważną rolę w leczeniu łagodniejszych postaci refluksu żołądka i zgagi lub jako terapia wspomagająca. Mogą być rozwiązaniem, gdy zgaga pojawia się sporadycznie, a domowe sposoby na zgagę są nieskuteczne.
Głównym ograniczeniem H2-blokerów jest rozwój tolerancji – skuteczność może zmniejszać się po 7 – 14 dniach ciągłego stosowania.
Przykładowa substancja czynna: famotydyna.
Kiedy włącza się leki prokinetyczne i jaką pełnią funkcję w leczeniu refluksu?
Leki prokinetyczne wpływają na motorykę – poprawiają pracę górnego odcinka przewodu pokarmowego:
- pobudzają czynność skurczową mięśniówki;
- przyspieszają opróżnianie żołądka;
- wzmacniają napięcie dolnego zwieracza przełyku, co fizycznie hamuje refluks.
Są odpowiednim lekiem na refluks przełyku, gdy występują dodatkowe objawy:
- pełność poposiłkowa;
- odbijanie i nudności;
- ból i dyskomfort w nadbrzuszu;
- brak apetytu;
- wzdęcia;
które mogą wskazywać na nakładanie się choroby refluksowej z dyspepsją czynnościową, wrzodami żołądka lub zespołem jelita drażliwego. Nie są zalecane rutynowo.
Przykładowe substancje czynne: itopryd, cizapryd (jego stosowanie zostało ograniczone ze względu na działania niepożądane w postaci zaburzeń rytmu serca).
Czy istnieją inne leki stosowane w leczeniu zaawansowanego refluksu, np. leki biologiczne?
W standardowym leczeniu nie stosuje się leków biologicznych. Prace nad nowoczesnymi lekami na refluks (IPP) koncentrują się na mechanizmach hamowania kwasu, aby skutecznie leczyć uporczywą zgagę i jej powikłania. Obecne terapie skupione są na jak najlepszym wykorzystaniu dostępnych leków (na receptę i bez recepty).
W wyjątkowo opornych na leczenie przypadkach refluksu i zgagi można zastosować preparaty z innych grup:
- alginiany – tworzą barierę na powierzchni treści żołądkowej, zapobiegają cofaniu się jej do przełyku;
- preparaty kwasu hialuronowego i siarczanu chondroityny – pokrywają śluzówkę przełyku ochronną warstwą – przyspieszają gojenie i regenerację nabłonka;
- sukralfat – preferowany podczas ciąży, gdy modyfikacje stylu życia i alginiany są niewystarczające, i przed włączeniem IPP. Jest lekiem osłaniającym śluzówkę, poza ciążą stosuje się go rzadko;
- baklofen – redukuje epizody refluksu, nie jest zarejestrowany do stosowania w GERD;
- amitryptylina, citalopram/fluoksetyna – leki z tej grupy są korzystne przy zaburzeniach snu/lęku, w bólu klatki piersiowej – nie są zarejestrowane do leczenia GERD.
Jak wygląda schemat leczenia refluksu lekami na receptę?
Schemat leczenia farmakologicznego jest indywidualny, ale opiera się na sprawdzonych krokach. Terapia zaczyna się od najskuteczniejszych grup leków i może być modyfikowana w zależności od reakcji.
Terapia pierwszego rzutu – inhibitory pompy protonowej – poza zmianą stylu życia, leczenie rozpoczyna się od leków na nadkwasotę żołądka. Jeśli objawy utrzymują się po 8 tygodniach stosowania raz dziennie, diagnozowany jest refluks oporny na leczenie.
Postępowanie w razie braku skuteczności:
- podwojenie dawki IPP;
- dołączenie preparatu z grupy blokerów receptorów histaminowych H2.
W łagodnej postaci choroby lub w celu szybkiego, doraźnego złagodzenia objawów zalecane są:
- leki zobojętniające kwas solny;
- preparaty osłaniające śluzówkę żołądka i przełyku.
Terapia wspomagająca – w celu poprawy motoryki przewodu pokarmowego, lekarz może dołączyć lek prokinetyczny – itopryd (np. Predox, Prokit, Zirid).
Jak długo należy przyjmować leki z grupy IPP i czy można je odstawić?
Standardowy, początkowy okres leczenia empirycznego to 8 tygodni. Po tym czasie lekarz ocenia skuteczność i podejmuje decyzję o dalszej terapii. Jeśli dolegliwości ustąpiły, podejmuje się próbę odstawienia lub zmniejszenia dawki do najmniejszej skutecznej, która zapobiega nawrotom.
Czy leczenie powinno być ciągłe, czy może być stosowane doraźnie?
Wybór strategii zależy od postaci choroby. U pacjentów z ciężkim zapaleniem przełyku leczenie musi być ciągłe. W przypadku łagodnej postaci choroby, gdy zgaga pojawia się sporadycznie, po opanowaniu pierwszych symptomów, można doraźnie stosować tabletki na refluks.
Jakie jest ryzyko związane z długotrwałym stosowaniem IPP?
Leki zawierające IPP są uznawane za ogólnie bezpieczne. Jednak ich wieloletnie stosowanie może wiązać się z pewnym ryzykiem, np. większą podatnością na infekcje przewodu pokarmowego, obniżonym wchłanianiem niektórych witamin. Może również sprzyjać rozwojowi zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO).
U pacjentów wymagających długotrwałego leczenia, korzystny wpływ na śluzówkę żołądka i przełyku znacznie przewyższa potencjalne ryzyko.
Czym jest „leczenie na żądanie” i kiedy się je stosuje?
Leczenie na żądanie to strategia, w której pacjent przyjmuje leki tylko wtedy, gdy pojawiają się objawy, np. zgaga. Celem jest kontrolowanie refluksu przy minimalnej dawce i zapewnienie wygody. Metoda jest zarezerwowana dla pacjentów z łagodną postacią choroby, u których leczenie początkowe przyniosło ograniczenie objawów refluksu.
Jaka jest rola diety i stylu życia w leczeniu refluksu?
Lek na zgagę i refluks może nie być w pełni skuteczny bez modyfikacji stylu życia. Wprowadzenie zmian pozwoli złagodzić objawy i zmniejszyć zapotrzebowanie na tabletki.
Podstawowe zalecenia obejmują:
- normalizację masy ciała;
- unikanie pokarmów nasilających dolegliwości;
- spożywanie mniejszych posiłków – powoli, w spokojnej atmosferze;
- niekładzenie się bezpośrednio po posiłku – ostatni posiłek min. 3 godziny przed snem;
- unikanie schylania i wysiłku fizycznego bezpośrednio po posiłku;
- uniesienie wezgłowia łóżka na czas snu;
- spanie na lewym boku (jeśli występują nocne objawy).
Redukcja masy ciała może prowadzić do zmniejszenia dawek IPP, a nawet ich odstawienia.
Czasem pacjenci sięgają po ziołowe leki bez recepty na żołądek i dwunastnicę lub zioła na refluks, jednak ich skuteczność może być ograniczona i nie powinny one zastępować leków z apteki, zaleconych przez lekarza.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o leki na refluks na receptę
Czy leki na refluks na receptę są uzależniające?
Lek na refluks żołądkowo-przełykowy, takie jak IPP, nie powodują uzależnienia. Jednakże po ich nagłym odstawieniu może wystąpić przejściowy nawrót zgagi – efekt odbicia, co bywa mylnie interpretowane, że trzeba ponownie sięgnąć po leki.
Jakie są najczęstsze skutki uboczne IPP?
IPP są dobrze tolerowane i rzadko wywołują problemy. Do najczęstszych, zwykle łagodnych skutków ubocznych, należą bóle głowy, biegunka, nudności oraz bóle brzucha. Poważniejsze działania niepożądane występują rzadko.
Czy leki na refluks wchodzą w interakcje z innymi lekami?
Tak, niektóre leki na refluks mogą wchodzić w interakcje. Wpływają na wchłanianie lub metabolizm innych substancji. Dobór dobrego leku na zgagę i nadkwaśność należy do lekarza prowadzącego – poinformuj go o wszystkich przyjmowanych preparatach. Zwiększy to bezpieczeństwo Twojej terapii.
Kiedy mogę spodziewać się poprawy po rozpoczęciu leczenia?
Poprawa i zmniejszenie objawów zgagi zazwyczaj następuje już po kilku dniach od rozpoczęcia przyjmowania preparatów. Jednak pełny efekt i wygojenie błony śluzowej przełyku wymagają regularnego stosowania tabletek przez kilka tygodni.
Czy leki na refluks można stosować w ciąży?
Zgaga w ciąży to częsty problem – leczenie zaczyna się od metod niefarmakologicznych. Gdy zmiany stylu życia nie przyniosą poprawy, preferowanymi preparatami na zgagę są leki zobojętniające, np. alginiany, preparaty barierowe, antagoniści receptora histaminowego H2. IPP są stosowane jedynie w ciężkich przypadkach lub, gdy nie ma poprawy po wcześniejszych środkach.
Bibliografia:
- Polprazol®, Helicid® Forte, Emanera, Emoxen, Mesopral, Zulbex, Dexilant, Gasprid®, Famogast®, Prokit].
