Skuteczny lek na pokrzywkę – jak zwalczyć swędzenie i bąble, i jakie leki wybrać?

Leki na pokrzywkę

Przykładowe środki lecznicze na pokrzywkę:

• Allertec WZF
• Amertil Bio
• Zyrtec UCB
• Loratadyna Pylox
• Claritine Allergy
• Hitaxa fast
• Aerius
• Telfexo
• Allegra Telfast 180
• Clatra Allergy

Czym jest pokrzywka i jakie są jej rodzaje?

Pokrzywka to schorzenie skórne charakteryzujące się występowaniem bąbli pokrzywkowych, obrzęku naczynioruchowego lub obu tych objawów. W rozwoju pokrzywki główną rolę odgrywają zaburzenia regulacji w komórkach tucznych i bazofilach, a także procesy autoimmunologiczne. Uwalniana histamina i inne mediatory (np. cytokiny) prowadzą do aktywacji nerwów czuciowych i rozszerzenia naczyń. Skutkuje to powstawaniem zmian skórnych.

Pokrzywka ma charakter wtórny – towarzyszy różnym schorzeniom, m.in.:

• choroby autoimmunologiczne – toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów;
• infekcje – wirusowe, bakteryjne, pasożyty jelitowe;
• alergie i nadwrażliwości – alergie pokarmowe, nadwrażliwość na leki, ukąszenia owadów, anafilaksja;
• zaburzenia psychiczne – stres, lęk i depresja często współistnieją i mogą zaostrzać przebieg pokrzywki;
• inne stany – pokrzywkowe zapalenie naczyń, zaburzenia metaboliczne (np. cukrzyca), nowotwory złośliwe, pierwotne niedobory odporności.

Pokrzywka to choroba skóry, która pojawia się:

• spontanicznie (pokrzywka samoistna, pokrzywka idiopatyczna) – objawy obrzęku i świądu skóry pojawiają się bez konkretnego czynnika wywołującego;
• w wyniku reakcji na bodziec (pokrzywka indukowana) – pokrzywka na skórze może mieć różne przyczyny, tj. alergeny, zimno, ciepło, ucisk (dermografizm), światło słoneczne, wibracje, kontakt z wodą (pokrzywka wodna) lub wysiłek fizyczny (pokrzywka cholinergiczna), niektóre leki (np. pokrzywka aspirynowa).

Ustalenie przyczyny powstawania pokrzywki jest konieczne, aby wykluczyć inne choroby i alergie, które mogą ją powodować lub z nią współistnieć.

Jakie są główne objawy pokrzywki i jak je rozpoznać?

Głównymi objawami pokrzywki jest bąbel pokrzywkowy oraz obrzęk naczynioruchowy.

Bąbel pokrzywkowy charakteryzuje się trzema typowymi cechami:

• ostro ograniczony powierzchowny obrzęk centralny na powierzchni skóry o zmiennej wielkości i kształcie, zazwyczaj otoczony zaczerwienieniem;
• uczucie swędzenia i pieczenia skóry;
• zmiany na skórze wracają do normalnego wyglądu w ciągu 30 minut do 24 godzin.

Obrzęk naczynioruchowy cechuje się:

• nagłym obrzękiem w głębszych warstwach skóry właściwej i tkanek podskórnych lub błon śluzowych;
• mrowieniem, uciskiem, świądem, a czasem bólem;
• wolniejszym ustępowaniem – utrzymuje się do 72 godzin.

Pokrzywka jest chorobą, której objawy obniżają jakość życia. Powodują dyskomfort związany ze świądem, problemy ze snem i zmęczenie. Wpływają na wygląd fizyczny i życie społeczne, nierzadko powodują zaburzenia w psychice.

Skuteczne diagnozowanie i leczenie ma wpływ na niemal wszystkie sfery życia chorego.

Co odróżnia pokrzywkę ostrą od przewlekłej?

Pokrzywkę dzieli się na ostrą i przewlekłą na podstawie czasu trwania objawów:

• pokrzywka ostra – występuje, gdy bąble pokrzywkowe lub obrzęk naczynioruchowy utrzymują się przez 6 tygodni, lub krócej;
• pokrzywka przewlekła – diagnozowana jest, gdy objawy choroby utrzymują się dłużej niż 6 tygodni.

Kiedy pokrzywka może być niebezpieczna i wymaga pilnej pomocy lekarskiej?

Pokrzywka staje się niebezpieczna, gdy towarzyszy jej obrzęk naczynioruchowy, szczególnie w obrębie twarzy, warg, języka lub gardła. Może powodować trudności w oddychaniu i jest stanem zagrożenia życia, który może prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego. Wymaga pilnej pomocy lekarskiej.

Należy odróżnić ją od innych schorzeń, które mogą manifestować się bąblami na skórze, zapaleniem skóry lub obrzękiem, jak pokrzywkowe zapalenie naczyń czy zespoły autozapalne.

Pokrzywka rzadko daje objawy ogólnoustrojowe – współistniejąca gorączka lub bóle stawów powinny skłonić do pilnej diagnostyki.

Jakie leki na pokrzywkę są dostępne bez recepty?

Skuteczne leki na pokrzywkę bez recepty łagodzą objawy, szczególnie w przypadku ostrej pokrzywki.

Przykładowe preparaty bez recepty na pokrzywkę:

• Allertec WZF (cetyryzyna);
• Allertec Effect (bilastyna);
• Loratadyna Pylox (loratadyna);
• Aleric Deslo Active (desloratadyna);
• Clatra Allergy (bilastyna).

Które leki przeciwhistaminowe II generacji są najlepszym wyborem i dlaczego?

Nowoczesne leki przeciwhistaminowe II generacji są zalecane jako lek pierwszego rzutu we wszystkich typach pokrzywki. Są również lekiem na objawy alergii skórnej. Mają minimalne działanie uspokajające lub nie mają go wcale, co poprawia bezpieczeństwo stosowania.

Do najczęściej zalecanych substancji czynnych należą: bilastyna, cetyryzyna, desloratadyna, feksofenadyna, lewocetyryzyna i loratadyna. By skutecznie wpływać na objawy pokrzywki alergicznej, powinny być stosowane regularnie, a nie doraźnie. Wiele z nich jest dostępnych w aptekach bez recepty.

Jakie są różnice między lekami w tabletkach a preparatami do stosowania miejscowego (maści, kremy, żele)?

Tabletki na pokrzywkę działają systemowo na przyczyny objawów, tj. świąd skóry. Preparaty do stosowania miejscowego (maści, kremy, żele) zazwyczaj nie są skuteczne w leczeniu, ponieważ pokrzywka to choroba ogólnoustrojowa. Działanie na skórze ma drugorzędne znaczenie.

Czy preparaty zawierające mentol lub alantoinę są skuteczne?

Produkty do pielęgnacji skóry z mentolem lub alantoiną mogą pomóc w łagodzeniu silnego świądu, lub pieczenia skóry. Nie jest to jednak leczenie choroby podstawowej. Mentol wywołuje uczucie chłodu, co czasowo zmniejsza świąd, a alantoina łagodzi i regeneruje skórę.

Czy wapno na pokrzywkę naprawdę działa?

Gdy na skórze pojawiają się objawy alergii, część z nas stosuje wapno. Jednak badania nie potwierdzają jego skuteczności. Medyczne wytyczne nie zalecają go w przypadku pokrzywki przewlekłej, ostrej ani w reakcjach alergicznych. Podstawą leczenia jest przyjmowanie leków przeciwhistaminowych.

Kiedy konieczna jest wizyta u lekarza i leczenie na receptę?

Wizyta u specjalisty jest niezbędna, gdy standardowe dawki leków nie kontrolują objawów skórnych. Ponadto, jeśli pokrzywce towarzyszy obrzęk naczynioruchowy lub gdy choroba ma ciężki przebieg, niezbędna jest weryfikacja przyczyn występowania i leki na receptę.

Kiedy pokrzywka staje się problemem przewlekłym i wymaga konsultacji ze specjalistą?

Wizyta u lekarza jest konieczna, gdy pokrzywka na ciele powodująca silny świąd lub pieczenie utrzymuje się dłużej niż 6 tygodni. Specjalista (alergolog lub dermatolog) ustali przyczyny, dobierze lek i wdroży indywidualną terapię pokrzywki.

Jakie leki przeciwhistaminowe są stosowane w leczeniu pokrzywki na receptę?

W terapii pokrzywki lekarz może zalecić leki na receptę, np.:

• Allegra Telfast 180 (feksofenadyna);
• Telfexo (feksofenadyna);
• Clatra (bilastyna);
• Delortan (desloratadyna);
• Aleric Lora (loratadyna);
• Allertec (cetyryzyna).

Czym charakteryzuje się podwyższenie dawki leków przeciwhistaminowych?

Podwyższenie dawki leków przeciwhistaminowych II generacji jest stosowane jako terapia drugiego rzutu u pacjentów z przewlekłą pokrzywką, którzy nie reagują na standardową dawkę substancji czynnych. Może zostać zwiększona nawet czterokrotnie.

Jest to metoda preferowana nad łączeniem różnych substancji przeciwhistaminowych, ale wymaga prowadzenia przez lekarza. Taki sposób użycia leku jest poza zarejestrowanymi wskazaniami (off-label).

Jakie są inne, bardziej zaawansowane metody leczenia, takie jak leki biologiczne lub sterydy?

Gdy objawy i leczenie wysokimi dawkami leków przeciwhistaminowych II generacji nie przynosi efektów, rozważa się zaawansowane terapie na pokrzywkę:

• omalizumab (lek biologiczny) – leczenie trzeciego rzutu, skuteczne w przewlekłej pokrzywce spontanicznej oraz niektórych typach pokrzywki indukowanej (np. pokrzywka cholinergiczna);
• cyklosporyna (lek immunosupresyjny) – hamuje uwalnianie mediatorów zapalnych, ale wymaga monitorowania ze względu na efekty uboczne np. nefrotoksyczność, bóle głowy, bóle brzucha i infekcje. Ma znacznie lepszy stosunek korzyści do ryzyka w porównaniu z długotrwałym leczeniem glikokortykosteroidami;
• glikokortykosteroidy (sterydy) – krótki cykl doustnych sterydów (do 10 dni) może być pomocny w ostrej pokrzywce lub w zaostrzeniach przewlekłej.

W leczeniu przewlekłej pokrzywki mogą mieć również zastosowanie antagoniści receptora leukotrienowego, a zwłaszcza montelukast, szczególnie gdy inne terapie są nieskuteczne.

Jak leczyć pokrzywkę u dzieci?

Pokrzywka wieku dziecięcego objawia się, podobnie jak u dorosłych, zmianami skórnymi – bąblami lub obrzękiem naczynioruchowym, którym towarzyszy świąd.

U dzieci często występuje:

• pokrzywka ostra – wywoływana przez wirusy, np. infekcje górnych dróg oddechowych;
• pokrzywka alergiczna – alergeny pokarmowe mogą indukować reakcję (np. jajka, mleko).

Może również pojawić się pod wpływem nadwrażliwości na leki (zwłaszcza niesteroidowe leki przeciwzapalne i antybiotyki), a także ukąszeń owadów.

U dzieci pokrzywka w pierwszej kolejności leczona jest preparatami przeciwhistaminowymi II generacji. Terapia powinna zostać skonsultowana z lekarzem.

Czy można skutecznie zapobiegać nawrotom pokrzywki?

Skuteczne zapobieganie nawrotom pokrzywki opiera się na kilku filarach:

• identyfikacja i eliminacja przyczyn – w pokrzywce indukowanej niezbędne jest unikanie czynników wyzwalających. W spontanicznej należy unikać czynników mogących nasilić objawy, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), stres czy niektóre pokarmy (alergeny);
• leczenie innych chorób – infekcje i choroby autoimmunologiczne mogą zaostrzać objawy;
• indukcja tolerancji – w pokrzywce cholinergicznej możliwe jest wywołanie tolerancji przez kontrolowaną ekspozycję na bodziec;
• edukacja pacjenta – zrozumienie wpływu czynników zaostrzających, np. pokrzywka a stres, przez który zmiany mogą pojawić się na skórze, pomaga w kontroli pokrzywki.

Jakie badania diagnostyczne są pomocne w ustaleniu przyczyny pokrzywki?

Diagnostyka pokrzywki zależy od jej typu:

• pokrzywka ostra – zazwyczaj nie wymaga badań poza wywiadem w kierunku czynników wyzwalających jak alergia lub pokrzywka polekowa;
• pokrzywka przewlekła spontaniczna – obejmuje wywiad oraz badania krwi (np. morfologia, CRP/OB, TSH). Pomaga to ustalić przyczyny pokrzywki, np. czy pokrzywka ma podłoże alergiczne;
• pokrzywka przewlekła indukowalna – testy prowokacyjne mają zidentyfikować czynnik wywołujący objawy i określić próg działania.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o pokrzywkę

Czy pokrzywka jest zaraźliwa?

Nie, pokrzywka nie jest zaraźliwa. Pokrzywka pojawia się w wyniku wewnętrznych reakcji immunologicznych, a nie infekcji, którą można przenosić.

Jak długo trwa pokrzywka?

Pokrzywka ostra utrzymuje się do 6 tygodni, natomiast przewlekła pokrzywka trwa dłużej, często miesiącami, a nawet latami. Jej objawy skórne mogą jednak ustępować.

Czy pokrzywka może występować u dzieci?

Tak, pokrzywka na skórze może występować we wszystkich grupach wiekowych, w tym u niemowląt i małych dzieci. Pokrzywka u najmłodszych wymaga konsultacji lekarskiej.

Co to jest obrzęk naczynioruchowy i dlaczego jest niebezpieczny?

Obrzęk naczynioruchowy to nagły obrzęk głębszych warstw skóry. Może być niebezpieczny, jeśli obejmie drogi oddechowe (np. pokrzywka na twarzy). Choć jest częstą oznaką pokrzywki pochodzenia alergicznego i charakterystycznym elementem anafilaksji, to może mieć również niealergiczne przyczyny.

Czy istnieją domowe sposoby na łagodzenie objawów pokrzywki?

Domowe sposoby niosą chwilową ulgę w pokrzywce. Pomocne mogą być chłodne okłady na swędzące miejsca i unikanie gorących kąpieli. Jednak nie zastąpią leku na pokrzywkę.

Bibliografia

1. Zuberbier T, Abdul Latiff AH, Abuzakouk M, Aquilina S, Asero R, Baker D, Ballmer-Weber B, Bangert C, Ben-Shoshan M, Bernstein JA, Bindslev-Jensen C, Brockow K, Brzoza Z, Chong Neto HJ, Church MK, Criado PR, Danilycheva IV, Dressler C, Ensina LF, Fonacier L, Gaskins M, Gáspár K, Gelincik A, Giménez-Arnau A, Godse K, Gonçalo M, Grattan C, Grosber M, Hamelmann E, Hébert J, Hide M, Kaplan A, Kapp A, Kessel A, Kocatürk E, Kulthanan K, Larenas-Linnemann D, Lauerma A, Leslie TA, Magerl M, Makris M, Meshkova RY, Metz M, Micallef D, Mortz CG, Nast A, Oude-Elberink H, Pawankar R, Pigatto PD, Ratti Sisa H, Rojo Gutiérrez MI, Saini SS, Schmid-Grendelmeier P, Sekerel BE, Siebenhaar F, Siiskonen H, Soria A, Staubach-Renz P, Stingeni L, Sussman G, Szegedi A, Thomsen SF, Vadasz Z, Vestergaard C, Wedi B, Zhao Z, Maurer M. The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy. 2022 Mar;77(3):734-766. doi: 10.1111/all.15090. Epub 2021 Oct 20. PMID: 34536239.
2. Joanna Dawicka, Aleksandra Wilkowska, Roman Nowicki, Zastosowanie omalizumabu w leczeniu pokrzywki, Alergia Astma Immunologia 2015, 20 (4): 218-222.
3. Chang J, Cattelan L, Ben-Shoshan M, Le M, Netchiporouk E. Management of Pediatric Chronic Spontaneous Urticaria: A Review of Current Evidence and Guidelines. J Asthma Allergy. 2021 Mar 9;14:187-199. doi: 10.2147/JAA.S249765. PMID: 33727832; PMCID: PMC7955742.
4. Sánchez-Borges M, Ansotegui IJ, Baiardini I, Bernstein J, Canonica GW, Ebisawa M, Gomez M, Gonzalez-Diaz SN, Martin B, Morais-Almeida M, Ortega Martell JA. The challenges of chronic urticaria part 1: Epidemiology, immunopathogenesis, comorbidities, quality of life, and management. World Allergy Organ J. 2021 Jun 1;14(6):100533. doi: 10.1016/j.waojou.2021.100533. PMID: 34221215; PMCID: PMC8233382.
5. Sánchez-Borges M, Ansotegui IJ, Baiardini I, Bernstein J, Canonica GW, Ebisawa M, Gomez RM, González-Diaz S, Martin B, Morais de Almeida M, Ortega Martell JA. The challenges of chronic urticaria part 2: Pharmacological treatment, chronic inducible urticaria, urticaria in special situations. World Allergy Organ J. 2021 Jun 3;14(6):100546. doi: 10.1016/j.waojou.2021.100546. PMID: 34141049; PMCID: PMC8188551.
6. Matysiak K, Matuszewski M, Feleszko W. Calcium preparations do not inhibit allergic reactions: a randomized controlled trial. Pol Arch Intern Med. 2017 Sep 29;127(9):582-588. doi: 10.20452/pamw.4049. Epub 2017 Jun 27. PMID: 28724883.
7. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2024 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1 lipca 2024 r. (Program lekowy B.103).
8. Guillén-Aguinaga S, Jáuregui Presa I, Aguinaga-Ontoso E, Guillén-Grima F, Ferrer M. Updosing nonsedating antihistamines in patients with chronic spontaneous urticaria: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2016 Dec;175(6):1153-1165. doi: 10.1111/bjd.14768. Epub 2016 Oct 19. PMID: 27237730.
9. Dias GAC, Pires GV, Valle SOR do, Dortas Júnior SD, Levy S, França AT, et al.. Impact of chronic urticaria on the quality of life of patients followed up at a university hospital . An Bras Dermatol [Internet]. 2016Nov;91(6):754–9. Available from: https://doi.org/10.1590/abd1806-4841.20165071.
10. Gabriela Andrade, Coelho Dias, Gisele Viana Pires, Solange Oliveira Rodrigues do Valle, Sérgio Duarte Dortas Júnior, Soloni Levy, Alfeu Tavares França, Ilaria Baiardini, Walter Giorgio Canonica,  Impact of chronic urticaria on the quality of life of patients followed up at a university hospital, ©2016 by Anais Brasileiros de Dermatologia, DOI: http://dx.doi.org/10.1590/abd1806-4841.20165071.
11. Międzynarodowe wytyczne EAACI/GA2LEN/Eu oGuiDerm/ APAAACI dotyczące definicji, klasyfikacji, diagnostyki i leczenia pokrzywki, Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology 2024; 11, 2: 85–124, DOI: https://doi.org/10.5114/pja.2024.140652.