Co można robić na L4 chodzącym? Czym różni się L4 leżące?

Czym jest L4 chodzące i co oznacza dla pacjenta?

L4 chodzące to potoczne określenie na zwolnienie lekarskie, które lekarz wystawia, gdy stan zdrowia pacjenta nie wymaga, by ten ciągle musiał leżeć w łóżku. Jest zaświadczeniem w formie elektronicznej, na którym lekarz zaznacza kod 2 z adnotacją „chory może chodzić”. L4 chodzące daje więcej swobody w poruszaniu się i pozwala wykonywać podstawowe czynności życiowe. Mimo to pacjent, który otrzymał L4 chodzące, wciąż jest osobą niezdolną do pracy i musi przestrzegać wskazówek lekarza.

Decyzję o typie zwolnienia lekarskiego zawsze podejmuje lekarz na podstawie oceny stanu zdrowia. Jest to medyczne zalecenie, np. w schorzeniach natury psychicznej, gdy unieruchomienie mogłoby pogorszyć stan zdrowia pacjenta.

Jakie są główne różnice między L4 chodzącym a zwykłym zwolnieniem?

Podstawowa różnica między chodzącym zwolnieniem lekarskim a L4 leżącym sprowadza się do wytycznych lekarskich dotyczących mobilności, jakie otrzymuje pacjent. Kod 1 lub 2 wpisany na zwolnieniu lekarskim definiuje zakres dozwolonych aktywności i jest podstawą do ewentualnej kontroli ze strony ZUS, lub pracodawcy.

• Zwolnienie leżące (kod 1) oznaczone jest wskazaniem „chory powinien leżeć”. W przypadku L4 leżącego pacjent ma obowiązek stale przebywać w miejscu zamieszkania (lub innym wskazanym na zwolnieniu). Wyjątki są ściśle ograniczone do niezbędnych wizyt lekarskich i wyjść do apteki.
• Zwolnienie chodzące (kod 2) daje pacjentowi znacznie więcej swobody. Pozwala na wyjście z domu w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. To, co wolno robić na L4, jest jednak precyzyjnie określone – dotyczy zwykłych czynności życia codziennego.

Kiedy lekarz może wystawić L4 chodzące?

Lekarz może wystawiać zwolnienie lekarskie z kodem 2, gdy choroba uniemożliwia pracę, ale nie zmusza pacjenta do tego, by ciągle musiał leżeć.

Przykładowe sytuacje, w których pacjent może otrzymać zwolnienie z kodem 2:

• osoba na L4 psychiatrycznym – chodzi o choroby, w których leczeniu wskazane są spacery, np. w przypadku depresji czy wypalenia zawodowego;
• okres rekonwalescencji – po niektórych zabiegach chirurgicznych zalecany jest lekki ruch, który stymuluje krążenie i przyspiesza gojenie;
• schorzenia laryngologiczne – często nie wymagają, by pacjent musiał leżeć;
• L4 chodzące w ciąży – jeśli zwolnienie lekarskie wystawione w czasie ciąży nie wynika z dolegliwości zagrażających jej przebiegowi, może być wystawione jako chodzące.

Jakie są zasady poruszania się na L4 chodzącym?

Posiadanie L4 chodzącego nie oznacza pełnej dowolności. Każda aktywność pracownika musi być uzasadniona i nie może stać w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego, którym jest powrót do zdrowia.

Czy na L4 chodzącym można wychodzić z domu?

Kwestia L4 chodzącego a wyjazdu i możliwość opuszczania domu w uzasadnionych celach jest cechą, która odróżnia to zwolnienie lekarskie od leżącego. Na L4 chodzącym można wychodzić z domu, ale wyjścia nie mogą mieć charakteru rekreacyjnego. Pacjent nie może opuścić miejsca zamieszkania bez ważnego powodu.

Jakie aktywności są dozwolone, a jakie zakazane?

Rozróżnienie tego, co wolno, a czego nie wolno robić na L4 chodzącym, bywa trudne. Najważniejsze, by przestrzegać zaleceń lekarza.

Aktywności dozwolone:

• wizyta u lekarza lub na badaniu lekarskim;
• udział w zaleconych zabiegach np. rehabilitacji;
• wychodzenie z domu do apteki;
• krótki spacer, jeśli jest zgodny z zaleceniami lekarza i stan zdrowia na to pozwala;
• wyjście z domu po niezbędne zakupy spożywcze.

Aktywności zakazane (czego nie wolno robić na zwolnieniu lekarskim):

• wykonywanie pracy zarobkowej;
• intensywny wysiłek;
• wyjazd do rodziny lub uczestnictwo w hucznych imprezach o charakterze rozrywkowym;
• inne czynności, które mogłyby pogorszyć stan zdrowia.

Każde zachowanie podlega indywidualnej ocenie w świetle celu zwolnienia. Praktycznie żadna czynność nie jest zakazana lub dozwolona, poza jednym wyjątkiem.

Czy można pracować w innej firmie na L4 chodzącym?

Zwolnienie wystawia lekarz, gdy zachodzi niezdolność pracownika do wykonywania pracy. Dlatego wykorzystywanie tego czasu na świadczenie pracy dla innego podmiotu to naruszenie, które może skutkować utratą zasiłku i konsekwencjami u pracodawcy.

„Wykonywanie pracy zarobkowej” jest interpretowane przez Sąd Najwyższy bardzo szeroko. Obejmuje ono każdą aktywność zmierzającą do uzyskania zarobku, niezależnie od podstawy prawnej (np. umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, działalność gospodarcza, praca w gospodarstwie rolnym). Nie jest istotne, czy osoba faktycznie osiągnęła zarobek.

Czynności nieodpłatne, które stwarzają możliwość osiągnięcia korzyści majątkowej, mogą być uznane za pracę zarobkową (np. wykonywanie nieodpłatnych czynności członka zarządu spółki).

Jakie konsekwencje grożą za nieprzestrzeganie zasad L4 chodzącego?

Kto i w jaki sposób kontroluje zwolnienia lekarskie?

Zastanawiasz się kto i w jaki sposób może skontrolować osobę przebywającą na L4?

• Kontrola ZUS – w razie kontroli ZUS lekarze orzecznicy mogą przeprowadzić badanie lekarskie. Ponadto, pracownicy ZUS mogą przeprowadzić kontrolę w miejscu pobytu, jakie wskazał chory.
• Kontrola przez pracodawcę – każdy pracodawca ma prawo kontrolować, jak pracownik wykorzystuje zwolnienie lekarskie, za które wypłaca wynagrodzenie chorobowe z własnych środków (na podstawie art. 92 Kodeksu pracy). Pracodawca będący osobą fizyczną może przeprowadzić kontrolę samodzielnie lub zlecić ją innemu pracownikowi (np. z kadr) bądź firmie zewnętrznej. Powinna być prowadzona z poszanowaniem przepisów prawa, w tym dotyczących ochrony danych osobowych, a osoba kontrolująca nie może żądać informacji o stanie zdrowia.

E-zwolnienia lekarskie są przesyłane automatycznie do ZUS i pracodawcy. Dzięki temu ZUS może szybciej kontrolować pracowników na zwolnieniu.

Jakie są kary za naruszenie warunków zwolnienia?

Jeśli kontrola zwolnienia lekarskiego chodzącego wykaże, że pacjent naruszył zasady, grożą mu konsekwencje:

• utrata zasiłku chorobowego – to podstawowa sankcja za cały okres objęty kontrolowanym zwolnieniem lekarskim;
• obowiązek zwrotu wypłaconego zasiłku – jeśli ZUS wypłacił już świadczenie, może zażądać zwrotu razem z odsetkami;
• konsekwencje pracownicze – mogą skutkować nawet zwolnieniem dyscyplinarnym.

Art. 52 Kodeksu Pracy przewiduje możliwość rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w przypadku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.

Wykonywanie pracy zarobkowej lub czynności sprzecznych z celem zwolnienia, może być uznane za takie ciężkie naruszenie, co może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę, a nawet do zastosowania kary porządkowej.

Czy ZUS może cofnąć prawo do zasiłku chorobowego?

Tak, pacjent może stracić prawa do zasiłku. ZUS ma prawo cofnąć świadczenie w związku z nieodpowiednim wykorzystaniem L4. Dzieje się tak, gdy protokół kontroli wykaże, że chory nie wykorzystywał właściwie zwolnienia.

Jakie są prawa i obowiązki pacjenta na L4 chodzącym?

Pracownik na L4 chodzącym ma prawo do wynagrodzenia chorobowego i wykonywania zwykłych czynności życia codziennego. W przypadku kontroli przysługuje mu prawo do wyjaśnienia nieobecności oraz do odwołania od decyzji ZUS.

Głównymi obowiązkami chorego na zwolnieniu są:

• powstrzymanie się od pracy zarobkowej;
• wykorzystywanie zwolnienia zgodnie z jego celem;
• powiadomienie pracodawcy o nieobecności;
• podanie aktualnego adresu pobytu;
• przestrzeganie zaleceń lekarskich.

Czy pacjent musi być dostępny pod telefonem w trakcie L4 chodzącego?

Przepisy nie nakładają na pracownika obowiązku odbierania telefonu. Jednak jego obowiązkiem jest przebywać w domu podczas zwolnienia L4 pod adresem wskazanym w e-ZLA.

W przypadku L4 chodzącego kontrolerzy wiedzą, że pacjent mógł opuścić miejsce zamieszkania w uzasadnionym celu, mimo to bycie dostępnym leży w jego interesie. Pracownik powinien poinformować pracodawcę i Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zmianie miejsca pobytu w ciągu 3 dni.

Jakie dokumenty należy przedstawić podczas kontroli?

W razie kontroli osoba kontrolująca (z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub od pracodawcy) powinna się wylegitymować. Z kolei pacjent powinien okazać dokument tożsamości. W przypadku kontroli na L4 chodzącym, jeśli kontrolerzy nie zastaną chorego, zostawiają awizo z prośbą o wyjaśnienie.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS?

Tak, od każdej decyzji ZUS, w tym od decyzji o odebraniu prawa do zasiłku, pracownik ma może złożyć odwołanie. Wnoszone jest do Sądu Rejonowego – Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem oddziału, który wydał decyzję. Pracownik ma na to jeden miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o L4 chodzące

Czy na L4 mogę pojechać do sklepu?

Tak, wyjście w celu zrobienia niezbędnych zakupów spożywczych jest traktowane jako zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Szczególnie jeśli pacjent jest samotny i nie może liczyć na pomoc innych, wykonywanie tych czynności jest nieuniknione i nie stanowi podstawy do pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego.

Czy mogę wyjechać na weekend poza miejsce zamieszkania na L4?

Przebywając na L4 chodzącym, można wyjechać w celu leczniczym lub gdy służy on zapewnieniu opieki – o takiej zmianie miejsca pobytu należy bezwzględnie poinformować pracodawcę i ZUS. Wyjazd o charakterze rekreacyjnym jest niedozwolony.

Czy na L4 mogę uczestniczyć w rehabilitacji?

Będąc na L4 można iść na rehabilitację. Niekiedy jest to wskazane jako element procesu leczenia. Warto jednak wcześniej upewnić się u lekarza prowadzącego, czy charakter zabiegów jest odpowiedni dla aktualnego stanu zdrowia.

Jak długo może trwać L4 chodzące?

Zwolnienie lekarskie trwa, póki utrzymuje się niezdolność do pracy, a zasiłek przysługuje do 182 dni. Okres ten może wynieść 270 dni w przypadku gruźlicy lub gdy zwolnienie jest wystawiane kobiecie w ciąży. Za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu ubezpieczenia okres zasiłkowy wynosi maksymalnie 91 dni.

Czy L4 chodzące wpływa na wymiar urlopu?

Nie. Okres przebywania na zwolnieniu lekarskim, niezależnie od jego rodzaju, nie wpływa na wymiar przysługującego pracownikowi urlopu. Są to dwa odrębne uprawnienia.

Bibliografia

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia
   społecznego w razie choroby i macierzyństwa (j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 2780).
2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich.
3. Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy, Warszawa 2022, https://www.zus.pl/documents/10182/0/Kontrola+prawid%C5%82owo%C5%9Bci+wykorzystywania+zwolnie%C5%84+lekarskich.pdf.
4. Ewa Karczewicz, Agnieszka Sikora, Raport Absencja chorobowa w 2024 r., Departament Statystyki i Prognoz Akturialnych, Warszawa, 2025 r. https://www.zus.pl/documents/10182/39590.
5. IV U 343/21 – wyrok z uzasadnieniem Sąd Rejonowy Wrocław Śródmieście we Wrocławiu z 2021-06-09, https://orzeczenia.wroclaw-srodmiescie.sr.gov.pl/content/$N/155025500002021_IV_U_000343_2021_Uz_2021-06-09_001.
6. Twoje prawo do zwolnienia lekarskiego.pdf, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/twoje-prawo-do-zwolnienia-lekarskiego.
7. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141.