Czym leczyć suchy kaszel? Leki, syropy dla dzieci i dorosłych

Przykładowe leki na suchy kaszel na receptę

Kaszel suchy (nieproduktywny), czyli taki, podczas którego nie dochodzi do odpluwania wydzieliny, stanowi objaw wielu stanów i różnych chorób. Jest męczący, często brzmi jak „poszczekiwanie”. Może występować w postaci duszących, napadowych ataków lub pojedynczych pokasływań.

Przykładowe leki na receptę stosowane w leczeniu schorzeń z kaszlem suchym:

• Alvesco 80 (np. leczenie astmy oskrzelowej);
• AirFluSal Forspiro (np. astma, POChP);
• Fromilid Uno (np. w krztuścu);
• Amoksiklav QUICKTAB (np. w zakażeniach bakteryjnych układu oddechowego);
• AzitroLEK 500 (np. atypowe zapalenia oskrzeli);
• Nebbud (np. astma, przewlekły kaszel zapalny);
• Benodil (np. zespół krupu – ostre zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli);
• Budesonide Easyhaler (np. leczenie zapalnych chorób oskrzeli);
• Pulmicort Turbuhaler (np. astma).

Lista zawiera leki z różnych grup, ponieważ kaszel to dolegliwość, która może mieć wiele przyczyn. Poznaj najczęstsze!

Najczęstsze przyczyny – jak dobrać leki na kaszel suchy?

• Infekcje wirusowe – kaszel suchy często towarzyszy zakażeniom górnych dróg oddechowych (np. przeziębieniu). Może też utrzymywać się po infekcji – zwykle do 8 tygodni, ale czasem nawet kilka miesięcy. Bywa szczególnie uciążliwy wieczorem i w nocy. W początkowej fazie przeziębienia sprawdzą się syropy i tabletki na kaszel suchy i mokry w późniejszym okresie.
• Infekcje bakteryjne – np. krztusiec, u dorosłych przebiega łagodniej i mniej typowo niż u dzieci, a jedynym wyraźnym objawem bywa suchy, męczący i przedłużający się kaszel, często nasilający się w nocy.
• Astma oskrzelowa – suchy kaszel pojawia się często jako jedyny symptom – napadowy, nasilający się po wysiłku, pod wpływem zimna, alergenów, zapachów lub w wyniku infekcji wirusowej.
• Zespół kaszlu – spowodowany jest przewlekłym katarem lub przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych. Spływająca po tylnej ścianie gardła wydzielina drażni receptory kaszlowe. Może objawiać się uczuciem zalegania czegoś w gardle.
• Choroba refluksowa przełyku – przewlekły kaszel, często suchy, mogą towarzyszyć mu objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak zgaga i odbijanie. Skuteczność leków przeciwkaszlowych jest ograniczona.
• Kaszel polekowy – najczęściej związany jest ze stosowaniem inhibitorów konwertazy angiotensyny, leków na nadciśnienie tętnicze. Jest męczący, czasem z uczuciem drapania lub łaskotania w gardle. Pojawia się w ciągu pierwszego tygodnia stosowania leku i ustępuje po odstawieniu.
• Czynniki drażniące środowiska – np. dym tytoniowy, smog, perfumy, opary środków chemicznych, zimne powietrze czy niedostateczna wilgotność powietrza również mogą powodować suchość w gardle i kaszel.

Dobór substancji leczniczej powinien być dostosowany do przyczyny kaszlu.

Jakie leki stosuje się na suchy kaszel?

Leki na suchy męczący kaszel, działające ośrodkowo, hamują ośrodek kaszlu znajdujący się w pniu mózgu. W związku z tym nie powinno się ich stosować w kaszlu mokrym (produktywnym). 

Główne substancje aktywne z grupy leków działających ośrodkowo:

• butamirat to nieopioidowy lek na kaszel suchy, który wykazuje również działanie cholinolityczne i rozkurczające na mięśnie gładkie oskrzeli, dzięki czemu ułatwia oddychanie, np. Sinecod, Supremin, Maxipulmon;
• kodeina jest opioidowym prolekiem, aktywowanym w wątrobie do morfiny, zwiększa wydzielanie płynnego śluzu w oskrzelach, np. Herbapini, Thiocodin, Sirupus Pini compositus;
• dekstrometorfan to lek przeciwkaszlowy, pochodna opioidów, jego działanie przeciwkaszlowe porównywalne jest z kodeiną, ale ma korzystniejszy profil bezpieczeństwa i jest lepiej tolerowany, może być stosowany w łagodzeniu zespołu nadwrażliwości kaszlowej, np. Tussi Drill, Acodin Duo, Dexapico.

Mogą one przynieść ulgę, ale nie leczą przyczyny. Wskazane są w sytuacjach, gdy kaszel znacznie obniża komfort życia, a przyczyna została rozpoznana i leczona. Leki działające obwodowo znieczulają zakończenia czuciowe w drzewie oskrzelowym lub działają przeciwzapalnie.

Główne substancje aktywne z grupy leków działających obwodowo:

• lewodropropizyna jest lekiem nieopioidowym, hamuje aktywność odruchu kaszlu oraz skurczu oskrzeli wywołanego histaminą, serotoniną i bradykininą. Zmniejsza częstotliwość nocnych wybudzeń, łagodzi kaszel i drapanie w gardle, które często towarzyszą przeziębieniu i infekcjom, np. Adrimax, Contril, LevoDril, Levofree, Levopront, Levosol;
• glikokortykosteroidy mogą być podawane doustnie lub wziewnie, zmniejszają kaszel, działając głównie przeciwzapalnie, np. Atectura Breezhaler, AirFluSal Forspiro, Cyxodil;
• wyciągi roślinne (śluzowe) np. z prawoślazu, babki lancetowatej, porostu islandzkiego. Przyjmowane w syropach i preparatach do ssania tworzą ochronną warstwę na nabłonku, łagodzą suchy kaszel i drapanie w gardle. Osłaniają zakończenia nerwowe wzmagające odruch kaszlowy oraz hamują odczyn zapalny w nabłonku tchawicy i oskrzeli, np. Fiorda spray, Rubital, Isla – Cassis.

Syrop na kaszel suchy

Syropy na kaszel suchy są stosowane w celu złagodzenia objawów i zapewnienia ulgi w kaszlu, szczególnie gdy leczenie przyczynowe jest nieskuteczne lub niemożliwe.

Wybrane syropy na suchy kaszel dla dorosłych z apteki:

• Actifed,
• ACTI-trin,
• Tussi Drill,
• Sirupus Pini compositus,
• Syrop sosnowy złożony Aflofarm,
• Thiocodin.

Wcześniej opisywane ekstrakty roślinne mają wielokierunkowe działanie, często znajdują się w syropach ziołowych, które mogą być stosowane również jako leki na kaszel mokry.

Tabletki na suchy kaszel

Dekstrometorfan jest lekiem pierwszego wyboru i jest zazwyczaj lepiej tolerowany niż opioidy. Nie hamuje funkcji rzęsek w układzie oddechowym, co daje mu dużą przewagę kliniczną nad innymi lekami. Znajduje się również w składzie złożonych leków na przeziębienie m.in. w połączeniu z paracetamolem i pseudoefedryną (np. Agrypin).

Tabletki przeciwkaszlowe z apteki:

• Acodin,
• DexaCaps,
• Gripex Max,
• Grypolek,
• Tussal Antitussicum,
• Tussidex,
• Neoazarina,
• Thiocodin.

Często zawierają te same substancje czynne co syropy, stanowiąc alternatywną formę podania.

Tabletki i pastylki do ssania na suchy kaszel

W zmniejszaniu objawów i zapewnienia ulgi w dolegliwościach sprawdzą się tabletki do ssania na suchy kaszel. Działają miejscowo przeciwzapalnie i nawilżająco na śluzówkę gardła.

Dostępne w aptekach środki do ssania na kaszel suchy dla dorosłych i starszych dzieci:

• Hascosept,
• Inovox Express smak miodowo-cytrynowy,
• Strepsils z miodem i cytryną,
• Septolete ultra,
• Strepsils Herbal czarny bez i jeżówka,
• Tantum Verde smak cytrynowy.

Antybiotyk na suchy kaszel

Antybiotyki nie są wskazane przy suchym kaszlu bez objawów bakteryjnych. Ich zastosowanie uzasadnione jest tylko w przypadku rozpoznanej infekcji bakteryjnej (np. krztusiec, bakteryjne zapalenie oskrzeli), potwierdzonej klinicznie lub mikrobiologicznie.

Przykładem jest krztusiec – suchy napadowy kaszel jest objawem – może trwać tygodniami. Jeśli diagnoza krztuśca zostanie potwierdzona w ciągu pierwszych dwóch tygodni od wystąpienia objawów, bezwzględnie zaleca się antybiotykoterapię makrolidami (np. Klabax – Clarithromycin) w celu skrócenia i łagodzenia przebiegu choroby. Po tym czasie mogą ograniczyć jedynie szerzenie zakażenia, ale nie wpłyną znacząco na nasilenie dolegliwości.

W przewlekłym bakteryjnym zapaleniu oskrzeli może być stosowana amoksycylina z kwasem klawulanowym (np. Amoksiklav – Amoxicilin, Clavulanic acid), a przy braku poprawy – leki z azytromycyną (np. Sumamed – Azithromycin). W przypadku zalegającej wydzieliny można dodatkowo stosować leki wykrztuśne (np. syropy).

Jakie leki na suchy kaszel dla dzieci?

Leki na kaszel suchy dla dzieci i dorosłych mogą się różnić np. dawką, substancją czynną, sposobem podania. U mniejszych dzieci najczęściej stosuje się syropy na kaszel, które są łatwe do podania i mają przyjemny smak. Starszym dzieciom, zamiast syropu, można podać tabletki do ssania na kaszel np. ziołowe tabletki z porostem islandzkim, które łagodzą podrażnienia i nawilżają błony śluzowe gardła.

Leki hamujące kaszel powinny być stosowane u dzieci tylko po konsultacji z lekarzem, ponieważ mogą powodować poważne skutki uboczne.

Bardzo silny, duszący suchy kaszel u dziecka, zwłaszcza w nocy, może być objawem krztuśca i wymaga diagnostyki.

Kaszel u noworodka i małego niemowlęcia do 6. miesiąca życia jest zawsze objawem niepokojącym i wymaga konsultacji lekarskiej.

Syropy na kaszel suchy dla dzieci:

• Unituss Junior,
• Acodin 150 Junior,
• Apicold 1+,
• Cholinex Junior,
• Tretussin Junior,
• Petit Drill.

Ważnym elementem terapii jest również fizjoterapia oddechowa, obejmująca oklepywanie klatki piersiowej oraz naukę efektywnego kaszlu. Pomocne mogą być także inhalacje na suchy kaszel (np. Nebulin).

Co na suchy kaszel dla kobiet w ciąży?

Leczenie kaszlu w ciąży wymaga szczególnej ostrożności i zawsze powinno odbywać się po konsultacji z lekarzem prowadzącym. Wiele leków jest przeciwwskazanych w tym okresie, zarówno leki przeciwkaszlowe, jak i np. przeciwbólowe. Stosowanie leku na gardło musi być ocenione pod kątem stosunku korzyści dla matki do potencjalnego ryzyka dla płodu.

W ciąży należy unikać sięgania po leki bez porady specjalisty.

W pierwszej kolejności zaleca się stosowanie naturalnych metod, takich jak inhalacje z soli fizjologicznej, dbanie o odpowiednie nawilżenie powietrza w pomieszczeniach, picie ciepłych płynów, unikanie czynników drażniących.

Jeśli kaszel jest bardzo męczący, lekarz może zalecić leki uznane za bezpieczne w ciąży, np. syropy zawierające wyciągi roślinne, które działają powlekająco na błonę śluzową gardła.

Leki na suchy kaszel bez recepty a na receptę – różnice

Podstawowa różnica między lekami wydawanymi z przepisu lekarza a lekami OTC dotyczy siły i mechanizmu działania, profilu bezpieczeństwa oraz wskazań do ich stosowania.

Środki lecznicze na kaszel suchy:

• wydawane z przepisu lekarza (np. zawierające kodeinę, butamirat w wyższych dawkach) – są stosowane w przypadku bardzo nasilonego, uporczywego kaszlu;
• leki bez recepty – działają miejscowo (powlekając gardło) lub ośrodkowo, ale z mniejszą siłą. Są bezpieczniejsze do samodzielnego stosowania, ale nadal należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania.

FAQ – Lek na uporczywy kaszel suchy i drapanie w gardle

Po jakim czasie zaczynają działać leki na suchy kaszel?

Czas od zastosowania do działania bywa zróżnicowany – niektóre leki do ssania i syropy przynoszą natychmiastową ulgę, powlekając gardło. Natomiast preparaty z substancjami czynnymi, działające ogólnoustrojowo, zazwyczaj potrzebują od 30 minut do godziny.

Jakie substancje czynne są zawarte w lekach na suchy kaszel?

Na kaszel suchy dostępne są leki zawierające różne składniki aktywne. Do najpopularniejszych należą substancje powlekające i nawilżające (np. prawoślaz, babka lancetowata i porost islandzki), często spotykane w lekach dostępnych bez recepty, tj. syropy na kaszel suchy i pastylki na kaszel, czy środki na przeziębienie. W lekach o działaniu ośrodkowym często wykorzystuje się dekstrometorfan, butamirat czy kodeinę.

Co jest najlepsze na suchy, męczący kaszel?

Dla wielu osób łagodzące syropy na gardło z ziołowymi ekstraktami lub środki nawilżające w tabletkach na męczący kaszel okazują się skuteczne. Jeśli kaszel nadal będzie utrudniać codzienne funkcjonowanie, lekarz może zalecić silniejsze leki przeciwkaszlowe. Wskazane są również domowe sposoby na suchy kaszel i gardło, takie jak nawilżanie powietrza i picie dużej ilości płynów.

Bibliografia

1. Zawadzka – Krajewska A: Astma, kaszel nawykowy czy kaszel psychogenny. Alergia, 2022, 2; 19-20.
2. Katarzyna Ptak, Ewa Cichocka-Jarosz, Przemko Kwinta, DEV PERIOD MED. 2018;XXII,4:329340.
3. Aleksandra Undrunas, Krzysztof Kuziemski, Uporczywy kaszel — trudności diagnostyczno-terapeutyczne w codziennej praktyce lekarskiej, Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 11, nr 4, 149–155, Copyright © 2017 Via Medica ISSN 1897–3590.
4. Kasperska-Zając A.: Kaszel w praktyce klinicznej – część II – kaszel przewlekły. Alergia, 2014, 4: 37-41.
5. Morice AH, Millqvist E, Bieksiene K, Birring SS, Dicpinigaitis P, Domingo Ribas C, Hilton Boon M, Kantar A, Lai K, McGarvey L, Rigau D, Satia I, Smith J, Song WJ, Tonia T, van den Berg JWK, van Manen MJG, Zacharasiewicz A. ERS guidelines on the diagnosis and treatment of chronic cough in adults and children. Eur Respir J. 2020 Jan 2;55(1):1901136. doi: 10.1183/13993003.01136-2019. Erratum in: Eur Respir J. 2020 Nov 19;56(5):1951136. doi: 10.1183/13993003.51136-2019. PMID: 31515408; PMCID: PMC6942543.
6. Smith SM, Schroeder K, Fahey T. Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings. Cochrane Database Syst Rev. 2014 Nov 24;2014(11):CD001831. doi: 10.1002/14651858.CD001831.pub5. PMID: 25420096; PMCID: PMC7061814.
7. Kahrilas PJ, Altman KW, Chang AB, Field SK, Harding SM, Lane AP, Lim K, McGarvey L, Smith J, Irwin RS; CHEST Expert Cough Panel. Chronic Cough Due to Gastroesophageal Reflux in Adults: CHEST Guideline and Expert Panel Report. Chest. 2016 Dec;150(6):1341-1360. doi: 10.1016/j.chest.2016.08.1458. Epub 2016 Sep 7. PMID: 27614002; PMCID: PMC6026249.
8. Global Initiative for Asthma (GINA). „Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2024 Update.” https://ginasthma.org/.
9. Morice AH. Chronic cough hypersensitivity syndrome. Cough. 2013 May 13;9(1):14. doi: 10.1186/1745-9974-9-14. PMID: 23668427; PMCID: PMC3655896.
10. https://pharmindex.pl/listalekow#.