Leki na gardło na receptę: syrop, spray, tabletki do ssania

Wybrane preparaty i leki na gardło

• Ospen 750 (penicylina fenoksymetylowa),
• Polcylin (penicylina fenoksymetylowa),
• Duracef (cefadroksyl),
• Azibiot (azytromycyna),
• Azimycin (azytromycyna),
• Azycyna (azytromycyna),
• Fromilid (klarytromycyna),
• Klabax (klarytromycyna),
• Amotaks (amoksycylina),
• Duomox (amoksycylina).

Czym różnią się leki na gardło dostępne bez recepty od tych na receptę?

Leki na gardło bez recepty (leki OTC, z ang. Over The Counter) bez żadnych problemów kupimy od ręki w każdej aptece, w większości supermarketów, na stacjach benzynowych, a nawet w kioskach. Najczęściej mają postać tabletek do ssania, ale dostępne są także w formie sprayów, syropów lub płynów do płukania gardła.

Ich głównym zadaniem zawsze jest przynoszenie ulgi poprzez łagodzenie bólu i podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej.

Substancje czynne w lekach OTC to głównie:

• antyseptyki – związki odkażające powierzchnię błony śluzowej gardła (np. chlorheksydyna, oktenidyna). Zmniejszają liczbę drobnoustrojów (bakterii, wirusów i grzybów). Nie są jednak na tyle silne, by leczyć już rozwiniętą infekcję;
• składniki o działaniu znieczulającym (np. lidokaina, benzokaina) – redukują odczucie bólu na krótki czas, działają wyłącznie w miejscu aplikacji;
• składniki o działaniu przeciwzapalnym (np. benzydamina, flurbiprofen) łagodzą objawy zapalenia i obrzęku;
• dodatki łagodzące i nawilżające (m.in. wyciągi roślinne, porost islandzki, miód, propolis) – mają wzmacniać efekt przeciwzapalny i przeciwbólowy.

Po leki na przeziębienie bez recepty warto sięgnąć w przypadku:

• bólu gardła o niewielkim lub umiarkowanym nasileniu;
• objawów typowych dla infekcji wirusowej (kataru, kaszelu, stanu podgorączkowego);
• gdy nie występują poważne dolegliwości (wysoka gorączka, trudności z połykaniem, silny ból).

Pamiętaj, że w przypadku bólu gardła lekarz także może zlecić przyjmowanie leków, które są dostępne w aptece bez recepty. Preparaty OTC skutecznie łagodzą dyskomfort i stany zapalne błony śluzowej. Wykorzystuje się je głównie w leczeniu objawowym infekcji wirusowych i bardzo często jako uzupełnienie leczenia zakażeń o podłożu bakteryjnym (w połączeniu z antybiotykoterapią).

Leki na receptę zaleca się w terapii poważniejszych przypadków. Do wykupienia antybiotyków, leków przeciwgrzybiczych i silniejszych preparatów przeciwbólowych i przeciwzapalnych niezbędny jest dokument wystawiony przez specjalistę. Przy analizowaniu wskazań lekarz bierze pod uwagę podłoże infekcji, nasilenie objawów, stan pacjenta i ryzyko powikłań.

Dlaczego niektóre tabletki na gardło wymagają recepty?

Wszystkie regulacje prawne, które decydują o dostępności konkretnych leków, zawsze wynikają z troski o bezpieczeństwo pacjenta.

Prawo farmaceutyczne określa, które substancje są dostępne tylko na receptę. Dotyczy to leków, które:

• mogą wywołać poważne działania niepożądane;
• wymagają ścisłego monitorowania i przyjmowania wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza;
• mogą prowadzić do rozwoju oporności drobnoustrojów przy nieprawidłowym stosowaniu;
• wymagają indywidualnego doboru dawki lub sposobu podania (schemat leczenia często zależy od wieku, masy ciała, współistniejących jednostek chorobowych czy przyjmowania innych leków).

Kiedy lekarz może przepisać leki na ból gardła na receptę?

Tabletki na ból gardła o silniejszym działaniu przeznaczone są dla pacjentów, którzy nie odpowiadają na standardowe leczenie lub wymagają szybkiej interwencji w wyniku nagłego pogorszenia stanu zdrowia.

Leki na receptę łagodzące objawy związane z bólem i stanami zapalnymi, warto rozgraniczać na te, które działają na czynnik powodujący dyskomfort (bezpośrednio na patogen) i na takie, które wpływają na stan śluzówki gardła do czasu wyleczenia infekcji.

Jakie objawy wskazują na potrzebę przepisania leku na receptę?

Specjalista może rozważyć zastosowanie najmocniejszych tabletek, gdy pojawiają się objawy sugerujące infekcję bakteryjną lub powikłaną:

• nagły i silny ból gardła utrzymujący się powyżej 48-72 godzin,
• wysoka gorączka (powyżej 38,5°C),
• trudności z połykaniem śliny lub pokarmów,
• ropne naloty na migdałkach,
• powiększenie, bolesność węzłów chłonnych szyi,
• chrypka bez uzasadnienia (np. wcześniejszego obciążenia strun głosowych),
• drapanie w gardle i brak kaszlu,
• śluz o żółtym lub zielonym zabarwieniu,
• wysypka (szczególnie u dzieci może sugerować płonicę/szkarlatynę),
• objawy ogólne (osłabienie, apatia, ból głowy, bóle mięśni).

Nie wszystkie objawy będą bezpośrednio związane z gardłem i jamą ustną.

Jakie choroby gardła wymagają leczenia na receptę?

W planowaniu postępowania najważniejsze jest zróżnicowanie infekcji bakteryjnej z wirusową (grypą czy przeziębieniem).

Wśród chorób, które mogą być wskazaniem do przyjmowania leków na receptę, występują:

• angina paciorkowcowa – zakażenie wywołane przez Streptococcus pyogenes;
• zapalenie gardła o etiologii bakteryjnej (inne niż S. pyogenes) – np. chlamydię, Mycoplasma pneumonia, Corynebacterium diphtheriae (powoduje błonice), Neisseria gonorrhoeae (powoduje rzeżączkę gardła), Haemophilus influenzae;
• grzybicze zapalenie gardła – u osób z immunosupresją, po antybiotykoterapii, przy długotrwałym stosowaniu sterydów;
• przewlekłe i nawracające infekcje górnych dróg oddechowych (jamy nosowej, gardła oraz krtani) niewrażliwe na leczenie miejscowe.

Kiedy ból gardła może być objawem poważniejszej infekcji?

Ból gardła powinien wzbudzić niepokój, jeśli pojawia się nagle i jest bardzo intensywny. Samodzielnie nigdy nie warto wyciągać pochopnych wniosków. Po pojawieniu się pierwszych objawów lub zaostrzeniu już występujących pomimo wdrożonego leczenia zawsze należy skonsultować się z lekarzem.

Czy gorączka towarzysząca bólowi gardła zawsze oznacza potrzebę antybiotyku?

Gorączka nie jest jednoznacznym wskazaniem do rozpoczęcia antybiotykoterapii. Wiele ostrych infekcji gardła i górnych dróg oddechowych przebiega z podwyższoną temperaturą.

Antybiotyki są zalecane wyłącznie w przypadkach potwierdzonego zakażenia bakteryjnego. Stosowanie ich w infekcjach wirusowych jest nieuzasadnione, prowadzi do rozwoju oporności drobnoustrojów, nie leczy dolegliwości, obciąża układ odpornościowy i zwiększa ryzyko działań niepożądanych u pacjenta.

Jakie rodzaje leków na gardło na receptę są dostępne?

Preparaty na gardło dostępne na receptę to przede wszystkim:

• antybiotyki,
• leki przeciwgrzybicze,
• preparaty sterydowe.

Jak działają antybiotyki w tabletkach na gardło?

Po podaniu doustnym antybiotyk przedostaje się do krwi, a następnie dociera do miejsca zakażenia w obrębie błony śluzowej gardła.

Penicyliny hamują syntezę ściany komórkowej bakterii i prowadzą do ich rozpadu. Cefalosporyny mają podobny mechanizm. Makrolidy wpływają na proces wytwarzania białek bakteryjnych w sposób, który uniemożliwia dalszy rozwój i podział drobnoustrojów.

Jakie antybiotyki są najczęściej przepisywane na bakteryjne zapalenie gardła?

Najczęściej rozwijającym się bakteryjnym zapaleniem gardła jest angina paciorkowcowa.

Do preparatów pierwszego rzutu wykorzystywanych w leczeniu tej infekcji należą:

• penicylina fenoksymetylowa – penicylina V,
• cefadroksyl – antybiotyk z grupy cefalosporyn (przy nietolerancji penicylin),
• makrolidy – głównie azytromycyna, alternatywnie klarytromycyna (przy nadwrażliwości na penicyliny),
• w wyjątkowych przypadkach – amoksycylina, cefalosporyny II generacji.

Amoksycylina – jak działa i kiedy jest stosowana?

Amoksycylina to półsyntetyczny antybiotyk beta-laktamowy z grupy aminopenicylin.

• Lek stosuje się w szczególnych sytuacjach – m.in. u osób z alergią na penicyliny, przy współwystępowaniu innych zakażeń dróg oddechowych czy u dzieci, które nie tolerują antybiotyków podawanych na czczo (amoksycylinę można przyjmować niezależnie od posiłku).

Antybiotyk nie jest rekomendowany jako lek pierwszego wyboru w anginie paciorkowcowej. Wynika to z wysokiej skuteczności penicyliny fenoksymetylowanej i potrzeby ograniczania nadmiernego stosowania szerokospektralnych antybiotyków, które sprzyjają narastaniu oporności.

Azytromycyna – czym się charakteryzuje i w jakich sytuacjach jest zalecana?

Azytromycyna należy do makrolidów. Jest przeznaczona dla pacjentów z nadwrażliwością na penicyliny. W przypadku anginy paciorkowcowej rekomendowane są wysokie, podwójne dawki – standardowa ilość substancji czynnej nie przynosi oczekiwanego efektu terapii.

Wskazania do azytromycyny:

• potwierdzona nadwrażliwość natychmiastowa na antybiotyki β-laktamowe,
• nieskuteczność innych makrolidów.

Fenoksymetylopenicylina – kiedy jest lekiem pierwszego wyboru?

Fenoksymetylopenicylina to klasyczny antybiotyk β-laktamowy, uznawany od dziesięcioleci za złoty standard w leczeniu anginy paciorkowcowej. Charakteryzuje się pełną skutecznością wobec Streptococcus pyogenes.

Fenoksymetylopenicylina:

• efektywnie eliminuje paciorkowce z błony śluzowej gardła,
• skraca czas trwania objawów,
• ogranicza ryzyko powikłań i transmisji zakażenia wśród domowników,
• ma korzystny profil bezpieczeństwa,
• praktycznie nie powoduje rozwoju oporności wśród paciorkowców.

Cefadroksyl i inne cefalosporyny – kiedy się je stosuje?

Cefadroksyl jest doustnym antybiotykiem z grupy cefalosporyn I generacji. Znajduje zastosowanie w przypadku nieskuteczności terapii pierwszego rzutu.

Cefadroksyl:

• skutecznie eliminuje Streptococcus pyogenes,
• jest dobrze tolerowany przez dzieci i dorosłych.

Cefalosporyny II generacji stosuje się, gdy zakażenie nie dotyczy tylko gardła, ale obejmuje również zatoki przynosowe lub ucho środkowe.

Czy istnieją inne leki przeciwzapalne na gardło na receptę (np. sterydowe)?

W leczeniu silnych lub przewlekłych dolegliwości gardła, a także w przypadkach obrzęku, trudności w połykaniu, występowania powikłań lub współistniejących chorób alergicznych, lekarz może rozważyć przepisanie:

• sterydów (glikokortykosteroidów) – stosowane krótkotrwale doustnie lub w postaci sprayu na gardło. Redukują obrzęk, zmniejszają intensywność bólu i pomagają w szybkim ustąpieniu objawów. Terapia sterydowa wymaga ścisłego nadzoru z uwagi na możliwość wystąpienia działań niepożądanych (np. podrażnienia błony śluzowej, kandydozy jamy ustnej, zaburzeń metabolicznych).
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – w formie tabletek do ssania, sprayu czy syropu na ból gardła. Zmniejszają ból i łagodzą stan zapalny, ale nie mają wpływu na przyczynę bakteryjną ani wirusową. Preparaty o silnym działaniu (na receptę) zaleca się, gdy wymagane stężenie substancji czynnej przekracza to, które jest dostępne w lekach OTC.

Jakie leki przeciwgrzybicze w tabletkach na gardło są dostępne na receptę?

Infekcje grzybicze gardła pojawiają się najczęściej u osób z zaburzoną odpornością, po antybiotykoterapii lub w trakcie leczenia onkologicznego.

W ich zwalczaniu stosuje się m.in.:

• nystatynę (dostępna jako zawiesina, tabletki lub pastylki do ssania) – działa miejscowo, nie przenika do krwi;
• flukonazol – preparat ogólnoustrojowy, stosowany przy rozległych lub opornych zakażeniach.

Czy są dostępne silne leki miejscowo znieczulające na receptę w formie tabletek do ssania?

Silniejsze preparaty miejscowo znieczulające częściej dostępne są w formie sprayu, żelu, roztworu albo aerozolu na ból gardła.

Tabletki do ssania na gardło rzadko przepisuje się na receptę, ponieważ środki dostępne bez recepty przynoszą zazwyczaj wystarczające złagodzenie bólu.

Jakie leki antyseptyczne w tabletkach są dostępne na receptę?

Preparaty do ssania na ból gardła i chrypkę, które w swoim składzie zawierają substancje o właściwościach antyseptycznych, można kupić bez recepty. Jedynym lekiem dostępnym na receptę są pastylki do ssania z oktenidyną.

Czy Chlorchinaldin jest lekiem na receptę?

Chlorchinaldin zawiera chlorchinaldol, który działa przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo. Preparat można kupić bez recepty. Stosuje się go objawowo przy łagodnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.

Czy Octeangin jest dostępny bez recepty?

Octeangin to lek w formie pastylek na gardło do ssania. Jest dostępny tylko na receptę i należy stosować go wyłącznie zgodnie ze wskazaniami lekarza. Jest przeznaczony dla dorosłych i dzieci powyżej 12 roku życia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania przez pacjentów

Czy zawsze muszę mieć receptę na silne tabletki na gardło?

Tak, silniejsze leki na gardło (np. antybiotyki, sterydy, preparaty znieczulające w wyższych dawkach) wydaje się wyłącznie na receptę.

Kiedy ból gardła wymaga wizyty u lekarza?

Zaleca się konsultację z lekarzem, gdy ból jest bardzo nasilony, utrzymuje się powyżej kilku dni, towarzyszy mu gorączka, trudności w połykaniu lub duszność.

Czy tabletki na gardło na receptę są drogie?

Określenie „drogie” można różnie interpretować. Wiele z leków jest objętych refundacją, więc pacjent często ponosi tylko część kosztu.

Czy mogę przerwać stosowanie antybiotyku, jeśli poczuję się lepiej?

Przerwanie antybiotykoterapii przed zakończeniem zaleconego cyklu może spowodować nawrót infekcji lub rozwój oporności bakterii.

Czy tabletki na gardło na receptę są bezpieczne dla dzieci?

Wybrane preparaty można stosować u dzieci. Nigdy nie należy przekraczać dawek wskazanych w ulotce leku lub przez lekarza.

Czy można brać tabletki na gardło w ciąży lub podczas karmienia piersią?

Przy większości leków na ból gardła bez recepty nie ma takich przeciwwskazań. Rozpoczęcie przyjmowania każdego leku w okresie ciąży i karmienia zawsze należy skonsultować z lekarzem. W tych okresach w pierwszej kolejności lepiej stosować domowe sposoby na ból gardła – warto jednak pamiętać, że nieleczona infekcja wiąże się z występowaniem większego ryzyka powikłań.

Bibliografia

1. Coutinho, G., Duerden, M., Sessa, A., Caretta‐Barradas, S., & Altiner, A. (2021). Worldwide comparison of treatment guidelines for sore throat. International Journal of Clinical Practice, 75(5), e13879.
2. Liczner, G. (2023). Leczenie bólu w gabinecie lekarza rodzinnego. Gabinet Prywatny, 286(6), 36-45.
3. Dziekiewicz, M., & Radzikowski, A. (2016). Angina paciorkowcowa–zasady diagnostyki i leczenia. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 12(2), 141-149.
4. Citko, A. (2024). Zastosowanie oktenidyny w leczeniu stanów zapalnych gardła. Lek w Polsce, 391(12), 25-32.
5. Waśniewska-Okupniak, E. (2020). Ból gardła. General Practitioner/Lekarz POZ, 6(5).
6. Lipińska-Opałka, A., & Jung, A. (2020). Racjonalna antybiotykoterapia zakażeń układu oddechowego w gabinecie lekarza POZ, 16(2), 148-153.
7. McGuire, E., Li, A., Collin, S. M., Decraene, V., Cook, M., Padfield, S., … & Brown, C. S. (2023). Time to negative throat culture following initiation of antibiotics for pharyngeal group A Streptococcus: a systematic review and meta-analysis up to October 2021 to inform public health control measures. Eurosurveillance, 28(15), 2200573.
8. Indeks Leków Medycyna Praktyczna. Pobrane z: https://indeks.mp.pl/.