Wybrane leki stosowane w leczeniu wymiotów
- Metoclopramidum Polpharma,
- Ondansetron Bluefish,
- Atossa,
- Zofran,
- Chloropernazinum,
- Torecan,
- Aprepitant Accord,
- Emend,
- Aprepitant Stada,
- Dexaven,
- Diphergan,
- Polfergan.
Jakie są leki na nudności?
Odruch wymiotny jest reakcją organizmu na różne czynniki – te związane z przewodem pokarmowym oraz takie, które wynikają z zaburzeń w obrębie układu nerwowego lub błędnika.
Mdłości i wymioty pojawiają się w ostrych infekcjach układu pokarmowego, przy migrenach, chorobach neurologicznych oraz na skutek działania niektórych leków.
W zwalczaniu dolegliwości z wykorzystaniem leków zwraca się uwagę na przyczyny. Nie można wskazać jednego uniwersalnego preparatu na nudności – każdej grupie substancji o działaniu przeciwwymiotnym przypisuje się inne wskazania do stosowania.
Wykorzystywane farmaceutyki to:
- leki prokinetyczne,
- neuroleptyki,
- antagoniści receptorów serotoninowych 5-HT3,
- antagoniści receptorów neurokininowych NK1,
- kannabinoidy,
- glikokortykosteroidy,
- leki przeciwhistaminowe,
- leki cholinolityczne,
- benzodiazepiny,
- preparaty ziołowe.
Jak leczyć wymioty i nudności?
Wymioty są naturalnym mechanizmem obronnym organizmu przed substancjami szkodliwymi dla przewodu pokarmowego. Jednak przewlekłe lub nawracające dolegliwości zawsze wymagają szczegółowej diagnostyki, ponieważ mogą sygnalizować poważniejsze schorzenia (np. choroby układu nerwowego, nowotwory, zaburzenia metaboliczne).
Zaleca się, by przed włączeniem leków na nudności i wymioty w pierwszej kolejności wdrażać niefarmakologiczne metody leczenia – zapobieganie odwodnieniu organizmu, praktykowanie lekkostrawnej diety i zapewnienie odpoczynku. Farmakoterapię traktuje się jako wsparcie objawowe.
Preparaty ziołowe na nudności i wymioty
Nie każdy przypadek nudności lub wymiotów stanowi wskazanie do rozpoczęcia leczenia z wykorzystaniem silnych leków. W łagodnych epizodach, które ograniczają się do dolegliwości ze strony układu pokarmowego, warto rozważyć preparaty na bazie składników pochodzenia roślinnego (zioła na wymioty).
Imbir lekarski jest jednym z najczęściej stosowanych surowców o właściwościach łagodzących nudności. Wyciąg z jego kłącza jest głównym składnikiem wielu produktów dostępnych w aptekach bez recepty.
Imbir lekarski wpływa na aktywność receptorów serotoninowych typu 5-HT3 zlokalizowanych w układzie pokarmowym. Ogranicza przekazywanie sygnałów wywołujących odruch wymiotny. Przy tym surowiec wspomaga motorykę żołądka (poprawia przesuwanie treści pokarmowej), zmniejsza uczucie ciężkości i pomaga w trawieniu.
W tej kategorii można wskazać także miętę pieprzową oraz koper włoski – oba zioła mają długą tradycję stosowania w łagodzeniu zaburzeń trawiennych, choć ich wpływ na same nudności jest dość ograniczony (zwłaszcza w zestawieniu z działaniem imbiru). Częściej wskazuje się ich korzystny wpływ na łagodzenie zaburzeń trawienia, którym faktycznie mogą towarzyszyć wymioty.
Ziołowe środki można stosować pomocniczo przy dolegliwościach związanych z mdłościami podczas podróży, pojawiającym się sporadycznie dyskomfortem trawiennym lub w przypadku łagodzenia wymiotów w ciąży (tutaj najbezpieczniejszym wyborem pozostaje imbir lekarski).
W przypadku powtarzających się nasilonych lub długotrwałych objawów, a także przy odwodnieniu lub obecności innych niepokojących symptomów, stosowanie wyłącznie ziół może okazać się niewystarczające.
Leki przeciw wymiotom bez recepty
W aptekach dostępne są leki na wymioty bez recepty. Tego typu produkty bywają pomocne przy łagodnych dolegliwościach. Najczęściej sięgamy po nie w przypadkach choroby lokomocyjnej, w chorobach przewodu pokarmowego o łagodnym przebiegu lub przy dolegliwościach, które są ewidentnym wynikiem dietetycznego błędu. Stosowanie tych preparatów należy zawsze ograniczyć do minimum. U dzieci, kobiet w ciąży oraz osób przewlekle chorych każdorazowo konieczna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem terapii.
- Najpopularniejszy w tej grupie jest dimenhydrynat – związek o właściwościach przeciwhistaminowych. Zmniejsza wrażliwość błędnika na bodźce, dzięki czemu redukuje mdłości w trakcie podróży i ogranicza odruch wymiotny w sytuacjach związanych z błędnikiem.
Wśród leków dostępnych bez recepty można znaleźć także preparaty na bazie imbiru. Niektóre produkty utożsamiane przez pacjentów, jako te typowo „ziołowe” mogą mieć bardzo podobny skład do tabletek na wymioty kupionych w aptece.
Najczęściej wykorzystywane substancje czynne to:
- dimenhydrynat (Aviomarin, Aviorexan),
- wyciąg z kłącza imbiru (Aviomarin Natural, Lokomotiv, Pregna Vomi),
- kompleksy ziołowe (Iberogast).
Leki przeciwwymiotne na receptę
Kiedy objawy stają się poważniejsze, zawsze należy skonsultować się z lekarzem. W określonych przypadkach specjalista może zalecić przyjmowanie leków, dostępnych na receptę. W tej grupie produktów leczniczych można mówić o najsilniejszym działaniu w przypadku nudności i wymiotów, jednak równocześnie o największym znaczeniu odpowiednio dobranego celu leczenia (każda z substancji czynnych może być wykorzystywana przy zupełnie innych przyczynach wymiotów).
Przy tym stosowanie leków na receptę musi uwzględniać wszelkie przeciwwskazania i być ściśle monitorowane. Chociaż niektóre substancje czynne wykazują bardzo dużą skuteczność, nie bez powodu dostępne są dopiero po konsultacji z lekarzem.
Substancje czynne, które są wykorzystywane w lekach na receptę to:
- metoklopramid (Metoclopramidum Polpharma),
- ondansetron (Ondansetron Bluefish, Atossa, Zofran),
- prochlorperazyna (Chloropernazinum),
- tietylperazyna (Torecan),
- aprepitant (Aprepitant Accord, Emend, Aprepitant Stada),
- deksametazon (Dexaven),
- prometazyna (Diphergan, Polfergan).
Leki na wymioty i nudności dla dorosłych
Każda decyzja o rozpoczęciu przyjmowania jakichkolwiek farmaceutyków (leków na receptę oraz leków bez recepty) musi uwzględniać przyczyny. U osób dorosłych w przypadku wymiotów najczęściej wskazaniem do wdrożenia farmakoterapii są:
- infekcje przewodu pokarmowego,
- przewlekłe choroby wątroby,
- choroba lokomocyjna,
- skutki uboczne terapii przeciwnowotworowej,
- utrzymujące się dolegliwości związane z ciążą.
Najlepszy efekt farmakoterapii można osiągnąć wtedy, gdy lek zostanie dobrany do konkretnej przyczyny nudności – dimenhydrynat (np. Aviomarin) sprawdza się w trakcie podróżowania, a ondansetron (np. Ondansetron Bluefish) wykorzystuje się, gdy powodem nudności jest leczenie onkologiczne. Metoklopramid (np. Metoclopramidum Polpharma) oraz prochlorperazyna (np. Chloropernazinum) wykazują dużą skuteczność w wymiotach o podłożu migrenowym i pooperacyjnym.
Należy zwrócić uwagę na możliwe skutki uboczne tabletek przeciwwymiotnych – leki przeciwhistaminowe mogą powodować senność, metoklopramid i neuroleptyki wiążą się z ryzykiem wystąpienia objawów pozapiramidowych (np. drżenia, sztywności mięśni), a glikokortykosteroidy bywają przyczyną zaburzeń metabolicznych.
Leki na wymioty i nudności dla kobiet w ciąży
W ciąży priorytetem staje się bezpieczeństwo – przyszłej mamy i jej rozwijającego się dziecka. W oficjalnych zaleceniach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wyraźnie zaznacza się, że nie każdy przypadek wymiotów i mdłości u kobiet w ciąży wymaga farmakoterapii.
W łagodnych przypadkach (najczęściej w pierwszym trymestrze ciąży) w pierwszej kolejności zaleca się stosowanie domowych sposobów na wymioty:
- odpoczynku,
- regularnego nawodnienia organizmu,
- lekkostrawnej (płynnej) diety,
- picia naparów ze świeżego imbiru,
- jedzenia migdałów.
Zdarzają się przypadki, gdy dolegliwości związane z ciążą stają się naprawdę uciążliwe. Niektórym kobietom nudności mogą towarzyszyć nawet do trzeciego trymestru. W takich sytuacjach zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza. Wybrane leki mogą być stosowane przez kobiety ciężarne bez ryzyka dla płodu, jednak powinny być ostatecznością.
Tabletki na nudności bez recepty dopuszczone w ciąży:
- Pregna Vomi (wyciąg z imbiru),
- Xonvea, Bonjesta (leki przeciwhistaminowe),
- Diphergan, Chloropernazinum (fenotiazyny),
- Metoclopramidum Polpharma (metoklopramid).
Chociaż nudności i wymioty mogą prowadzić w okresie ciąży do pogorszenia samopoczucia kobiety, to zastosowanie leków przeciwwymiotnych powinno zostać włączone tylko wtedy, gdy korzyści związane z farmakoterapią przewyższają jej ryzyko – to najważniejsza zasada, która dotyczy zarówno leków bez recepty, jak i preparatów przepisanych przez lekarza. Nawet jeśli pojawiają się nagłe wymioty, nie należy sięgać po powszechnie dostępne leki bez konsultacji ze specjalistą.
Leki na wymioty i nudności dla dzieci
Leczenie mdłości w przypadku małych dzieci będzie różnić się od terapii stosowanej u dorosłych – nawet jeśli w niektórych przypadkach wykorzystuje się te same leki. Dorośli i dzieci nie będą reagować w taki sam sposób na poszczególne składniki aktywne, które mają zatrzymać wymioty. Organizm małego pacjenta nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, a co za tym idzie, jest znacznie bardziej wrażliwy na substancje czynne obecne w najczęściej stosowanych preparatach.
W przypadku dzieci podstawą postępowania przy wymiotach pozostaje doustne podawanie płynów nawadniających z elektrolitami. Stosowanie leków dopuszcza się jedynie w określonych sytuacjach klinicznych (po konsultacji z pediatrą). Specjalista może zalecić leki z dimenhydrynatem u dzieci powyżej określonego wieku i wyłącznie przy łagodnych dolegliwościach (np. w chorobie lokomocyjnej).
Metoklopramid, neuroleptyki i inne silne leki przeciwwymiotne nie są zalecane do rutynowego użycia w pediatrii ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych.
Poza samym składem preparatów, na sposób działania leków przeciwwymiotnych dla dzieci wpływają przede wszystkim ilości głównego składnika aktywnego w zalecanej porcji. W treści ulotek poszczególnych preparatów możemy znaleźć wskazania dotyczące sposobu przyjmowania konkretnych dawek – zawsze należy ściśle przestrzegać zaleceń ukierunkowanych na stosowanie u dzieci (u osób poniżej 18. roku życia).
Preparaty na biegunkę i wymioty dla dzieci mogą mieć postać syropów lub kropli – w takiej formie dostępny jest np. Lokomotiv oraz Anaketon.
Różnica między lekami przeciwwymiotnymi na receptę i bez recepty
Leki bez recepty na wymioty zawierają substancje, które łagodzą nudności, są przeznaczone do krótkoterminowego przyjmowania i bezpieczne do samodzielnego stosowania.
Sytuacje, w których pacjenci otrzymują receptę na preparaty na wymioty, związane są z nasilonymi, przewlekłymi lub trudnymi do opanowania objawami – w takich preparatach znajdują się silniejsze substancje czynne, które wymagają znacznie bardziej uważnego dawkowania i często nadzoru lekarza.
Kiedy wystarczy lek przeciwwymiotny bez recepty, a kiedy potrzebna jest recepta?
Leki bez recepty sprawdzają się w łagodnych, krótkotrwałych mdłościach – na przykład w podróży lub podczas łagodnego zatrucia pokarmowego. Można kupić je w aptekach internetowych i stacjonarnych, a także w niektórych drogeriach czy na stacjach benzynowych. Są łatwiej dostępne i przeznaczone do stosowania najczęściej w nagłych sytuacjach.
Jeżeli chodzi o leki przepisywane przez lekarza, ich przyjmowanie jest uzasadnione, gdy objawy utrzymują się powyżej doby, stopniowo się nasilają (mimo wdrożenia niefarmakologicznych metod leczenia lub preparatów OCT), występuje gorączka i odwodnienie lub w sytuacjach, w których wymioty mogą mieć wpływ na samopoczucie w długoterminowej perspektywie (np. u pacjentów leczonych onkologicznie).
FAQ – leki na wymioty i nudności – najczęściej zadawane pytania
Jak długo można stosować leki przeciwwymiotne?
Leki przeciwwymiotne stosuje się najkrócej jak to możliwe – zwykle do ustąpienia objawów.
Czy warto stosować elektrolity razem z lekami na wymioty?
W okresie wymiotów – przyczyny są w tym przypadku drugorzędną kwestią – zawsze należy się nawadniać. Elektrolity faktycznie mogą w tym pomóc.
Co najlepiej robić podczas wymiotów?
Najważniejsze pozostaje uzupełnianie utraconych płynów, odpoczynek i praktykowanie lekkostrawnej, płynnej diety.
Ile pić wody podczas wymiotów?
Zaleca się przyjmowanie małych porcji płynów w regularnych odstępach – ok. 50-100 ml co 10-15 minut, tak by nie prowokować kolejnych wymiotów.
Bibliografia
- Piechal, A., Blecharz-Klin, K. (2014). Leki przeciwwymiotne. Medycyna po Dyplomie, 3.
- Mulak, A. (2014). Leki prokinetyczne w Polsce—kiedy i jak stosować?. Gastroenterologia Kliniczna. Postępy i Standardy, 6(4), 134-142.
- Naheri, U. A. (2012). Niepowściągliwe wymioty ciężarnych–postępowanie krok po kroku. Ginekologia po dyplomie, 5, 61-68.
- Radkowski, P., Jabłoński, G., Dawidowska-Fidrych, J., & Mieszkowski, M. (2022). Wykorzystanie deksametazonu w anestezjologii, intensywnej terapii, medycynie ratunkowej i paliatywnej. Aktualny stan wiedzy. Anaesthesiology & Rescue Medicine/Anestezjologia i Ratownictwo, 16(3).
- Athavale, A., Athavale, T., & Roberts, D. M. (2020). Antiemetic drugs: what to prescribe and when. Australian prescriber, 43(2), 49.
- Romano, C., Dipasquale, V., & Scarpignato, C. (2019). Antiemetic drug use in children: what the clinician needs to know. Journal of pediatric gastroenterology and nutrition, 68(4), 466-471.
- Hendren, G., Aponte-Feliciano, A., & Kovac, A. (2015). Safety and efficacy of commonly used antiemetics. Expert opinion on drug metabolism & toxicology, 11(11), 1753-1767.
- Chmielewska, K. (2018). Kannabinoidy–właściwości i zastosowanie w medycynie. Badania i Rozwój Młodych Naukowców w Polsce, 34.
- Dadej, A., Dadej, D., Michałowska, M., Tomczak, S., Zając, M., & Jelińska, A. Antagoniści receptora serotoninowego 5-HT3 i neurokininowego NK-1 w leczeniu wymiotów typu wczesnego i późnego związanych z chemioterapią Antagonists of 5-HT3 serotonin and NK-1 neurokinin receptors in the management of chemotherapy-related early.
- Leppert, W., & Woron, J. (2016). Nudności i wymioty u chorych na nowotwory — zalecenia postępowania terapeutycznego Palliative Medicine in Practice, 10(3), 98-111.
- Indeks Leków Medycyna Praktyczna. Pobrane z: https://indeks.mp.pl/.
