Leki na depresję: rodzaje, działanie i skutki uboczne antydepresantów na receptę

Leki na depresję

Wybrane leki przeciwdepresyjne na receptę:

• Zoloft
• Elicea
• Mozarin
• Pramatis
• Cital
• Oroes
• Fevarin
• Paroxinor
• Efectin ER 37,5
• Lexapro

Czym są leki na depresję?

Leki na depresję to specjalistyczne preparaty psychotropowe dostępne wyłącznie na receptę. Stosuje się je w terapii zaburzeń afektywnych, czyli problemów związanych z nastrojem. Działanie antydepresantów polega na modyfikacji poziomu neuroprzekaźników w mózgu – substancji chemicznych odpowiedzialnych za przekazywanie sygnałów między neuronami.

W przebiegu depresji ta delikatna równowaga neurochemiczna zostaje zaburzona, co może prowadzić do obniżonego nastroju, braku energii i innych objawów.

Terapia depresji za pomocą leków ma na celu jej przywrócenie, co przekłada się na poprawę nastroju, chęci do działania i ogólnej kondycji psychicznej pacjenta.

Jakie są rodzaje leków na depresję?

Współczesna farmakoterapia depresji obejmuje kilka głównych grup leków przeciwdepresyjnych. Różnią się mechanizmem działania, profilem skutków ubocznych i skutecznością w zależności od rodzaju depresji. Dzięki tej różnorodności lekarz ma możliwość dobrania terapii najlepiej dopasowanej do indywidualnych potrzeb klinicznych.

Podstawowa wiedza na temat tych grup może pomóc pacjentom lepiej zrozumieć przebieg leczenia i aktywnie w nim uczestniczyć.

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)

To obecnie najczęściej stosowane leki na depresję. Ich mechanizm polega na selektywnym blokowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny w mózgu. W efekcie zwiększa się stężenie tego neuroprzekaźnika, który wpływa m.in. na nastrój, sen i apetyt.

Substancje czynne należące do tej grupy to m.in. citalopram, escitalopram, fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna i sertralina.

SSRI są cenione za wysoką skuteczność i korzystny profil bezpieczeństwa, co sprawia, że są lekiem pierwszego wyboru w depresji o łagodnym i umiarkowanym nasileniu.

Prawidłowo dobrany lek z grupy SSRI przynosi poprawę u około 70% pacjentów już po pierwszym cyklu terapii.

Inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny (SNRI)

Inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny (SNRI) to grupa leków przeciwdepresyjnych, które zwiększają poziom dwóch kluczowych neuroprzekaźników: serotoniny i noradrenaliny. Dzięki temu pomagają łagodzić objawy depresji, zwłaszcza te związane z apatią, zmęczeniem i brakiem energii.

Noradrenalina wpływa na poziom motywacji, koncentrację oraz ogólną aktywność, dlatego SNRI są często wybierane w leczeniu depresji z dominującym spadkiem energii. Dodatkowo mogą wspierać funkcje poznawcze — poprawiać uwagę i pamięć.

Leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny mogą działać ochronnie na komórki nerwowe (tzw. działanie neuroprotekcyjne) oraz wspierać układ odpornościowy (działanie immunomodulujące).

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD)

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) to jedna z najdłużej stosowanych grup leków na depresję. Ich działanie obejmuje nie tylko hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, lecz także wpływ na inne receptory w mózgu.

Choć są bardzo skuteczne, ich stosowanie wiąże się z większym ryzykiem działań niepożądanych. Dlatego stosuje się je głównie wtedy, gdy inne grupy leków nie przynoszą oczekiwanych efektów lub są źle tolerowane (np. powodują suchość w ustach, zaparcia czy zaburzenia rytmu serca).

Mimo to grupa trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych nadal odgrywa ważną rolę w leczeniu cięższych postaci depresji, szczególnie u pacjentów hospitalizowanych.

Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)

Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) to najstarsza grupa leków stosowanych w leczeniu depresji. Działają poprzez hamowanie enzymu monoaminooksydazy, odpowiedzialnego za rozkładanie neuroprzekaźników takich jak serotonina, noradrenalina i dopamina. Blokada enzymu zwiększa stężenie neuroprzekaźników, co pomaga łagodzić objawy depresji.

Ze względu na liczne interakcje z innymi lekami oraz możliwe działania niepożądane tej grupy leków, IMAO są dziś rzadziej przepisywane. Jednak w przypadkach depresji opornej na leczenie mogą być skuteczną opcją terapeutyczną.

Jak działają antydepresanty?

Podstawą działania leków na depresję jest wpływanie na stężenie neuroprzekaźników. W depresji komunikacja między neuronami jest zaburzona. Antydepresant działa poprzez blokowanie procesu ich ponownego wychwytu (tzw. wychwytu zwrotnego) lub rozkładu. Neuroprzekaźniki dłużej utrzymują się w synapsach, co sprzyja poprawie nastroju.

To jednak dopiero początek — pełna skuteczność terapii przeciwdepresyjnej rozwija się w czasie i jest związana z procesami neuroadaptacyjnymi, takimi jak wzrost neuroplastyczności i odbudowa połączeń nerwowych w mózgu. Mózg, pod wpływem zmienionego stężenia neuroprzekaźników, zaczyna przebudowywać swoje struktury – zmienia się wrażliwość receptorów, powstają nowe połączenia nerwowe, rośnie neuroplastyczność. U osób z depresją obserwuje się m.in. zmniejszenie liczby neuronów oraz osłabioną neurogenezę.

Pełne działanie antydepresyjne to proces, a nie natychmiastowy efekt. Leki przeciwdepresyjne zaczynają działać po 2-4 tygodniach terapii.

Po pierwszym epizodzie depresji leki należy przyjmować minimum przez 6 miesięcy od ustąpienia objawów. Kolejne epizody mogą wymagać dłuższego leczenia (do 2 lat), a po trzecim epizodzie lekarz może rozważyć stosowanie leku na stałe.

Gdy standardowe leki antydepresyjne nie działają, warto rozważyć inne dostępne na receptę opcje terapeutyczne. Należą do nich m.in. czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne czy atypowe leki, które wyróżniają się unikalnymi mechanizmami działania.

W przypadku objawów psychotycznych towarzyszących depresji lub w depresji lekoopornej wspomagająco stosuje się również atypowe leki przeciwpsychotyczne.

Leki na depresję w ciąży

Leczenie depresji w ciąży to temat złożony, wymagający szczególnej ostrożności i odpowiedzialnego podejścia do stosowania leków. Decyzję o rozpoczęciu farmakoterapii podejmuje zawsze lekarz psychiatra, po dokładnej ocenie stanu zdrowia pacjentki.

W przypadku łagodnych objawów depresji można rozpocząć od psychoedukacji i psychoterapii, a rozważenie leczenia farmakologicznego odłożyć w czasie. Ciężka depresja niesie jednak poważne konsekwencje zdrowotne i społeczne, m.in. zwiększone ryzyko samobójstw – dlatego niekiedy leczenie jest konieczne także w czasie ciąży, pomimo skutków ubocznych leków.

Jeśli pacjentka przyjmuje leki przeciwdepresyjne i planuje ciążę lub już w nią zaszła, nie powinna samodzielnie przerywać terapii. Każda decyzja powinna być podejmowana wspólnie z lekarzem.

Skutki uboczne stosowania leków na objawy depresji

Nowoczesne środki przeciwdepresyjne, zwłaszcza inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), zazwyczaj mają łagodny i przejściowy profil działań niepożądanych. Ich wpływ na organizm jest zwykle dobrze tolerowany, choć — jak w przypadku każdej farmakoterapii — mogą wystąpić pewne skutki uboczne.

Najczęstsze działania niepożądane leków:

• zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, brak apetytu, dyskomfort w jamie brzusznej);
• zmniejszenie stężenia sodu we krwi (hiponatremia);
• bezsenność lub nasiloną senność (głównie na początku stosowania);
• zmiany masy ciała (zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie);
• zaburzenia seksualne (np. zaburzenia wytrysku, orgazmu, osłabienie libido).

Najpoważniejszym, choć rzadko występującym działaniem niepożądanym, jest tzw. zespół serotoninowy — stan zagrożenia życia, który może wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu kilku preparatów zwiększających poziom serotoniny.

Odpowiedzialne stosowanie leków to również otwarta i szczera komunikacja z lekarzem — także na temat trudnych, intymnych objawów. Psychiatra może zalecić zmianę dawki lub rodzaju preparatu, co często pozwala zminimalizować skutki uboczne. W razie niepokojących objawów nie należy samodzielnie odstawiać leków.

Skutki uboczne antydepresantów często mijają po pierwszych tygodniach leczenia, gdy organizm przyzwyczai się do leku.

Wskazania do stosowania leków antydepresyjnych

Choć głównym wskazaniem jest depresja i leczenie zaburzeń depresyjnych, ich zastosowanie w psychiatrii jest znacznie szersze.

Z powodzeniem stosowane są w leczeniu wielu innych zaburzeń psychicznych:

• lękowych (np. lęk uogólniony, napady paniki);
• bólowych (np. fibromialgia, bóle neuropatyczne);
• poznawczych (np. problemy z koncentracją, pamięcią);
• zaburzeń snu i rytmu okołodobowego (często towarzyszą depresji lub zaburzeniom lękowym).

Niektóre antydepresanty są również wykorzystywane w leczeniu schorzeń somatycznych o podłożu neurologicznym lub psychosomatycznym.

FAQ

Leki na depresję a alkohol

Osoby chorujące na depresję powinny unikać alkoholu ze względu na ryzyko niepożądanych reakcji organizmu. Alkohol wpływa tłumiąco na ośrodkowy układ nerwowy, może osłabiać działanie leków przeciwdepresyjnych i nasilać objawy choroby. Takie połączenie zwiększa ryzyko poważnych działań niepożądanych – od nadmiernej senności i zaburzeń koordynacji, po problemy z pamięcią i uszkodzenie wątroby.

Czy antydepresanty uzależniają?

To jeden z najczęstszych mitów dotyczących leków w leczeniu depresji.

Leki na depresję nie powodują uzależnienia psychicznego (tzw. głodu leku). Mogą jednak prowadzić do zależności fizycznej, co objawia się zespołem odstawiennym przy nagłym przerwaniu terapii. Objawy te (np. zawroty głowy, nudności, drażliwość) nie są groźne, ale bywają nieprzyjemne.

Czy można prowadzić pojazdy w trakcie leczenia depresji?

Niektóre leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza po rozpoczęciu przyjmowania leków lub po zmianie dawki, mogą powodować senność, zmęczenie lub zawroty głowy. Dlatego przed podjęciem decyzji o prowadzeniu pojazdu pacjent powinien uważnie obserwować reakcję organizmu i – w razie wątpliwości – skonsultować się z psychiatrą.

Jaki lekarz może przepisać leki na depresję?

Każdy lekarz z prawem wykonywania zawodu może przepisywać leki osobom chorym na depresję. Diagnozowaniem i doborem najskuteczniejszego leku na depresję powinien jednak zajmować się psychiatra – ma specjalistyczną wiedzę związaną z działaniem i skutkami ubocznymi leków.

Bibliografia

1. Milena Osińska, Adam Kazberuk, Katarzyna Celińska-Janowicz, Rafał Zadykowicz, Edyta Rysiak, Depresja – choroba cywilizacyjna XXI wieku, Geriatria 2017; 11: 123-129. – dostęp 02.07.2025.
2. Agnieszka Czerwińska, Tomasz Pawłowski, Zaburzenia funkcji poznawczych w depresji – znaczenie, charakterystyka oraz możliwości leczenia, Psychiatr. Pol. 2020; 54(3): 453–466,
   https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/105415 – dostęp 02.07.2025.
3. Stachowicz K and Sowa-Kućma M, (2022), The treatment of depression — searching for new ideas. Front. Pharmacol. 13:988648. doi: 10.3389/fphar.2022.988648 – dostęp 02.07.2025.
4. Steven Marwaha, Edward Palmer, Trisha Suppes, Emily Cons, Allan H Young, Rachel Upthegrove, Novel and emerging treatments for major depression, Lancet 2023; 401: 141–53, Published Online December 16, 2022, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)02080-3 – dostęp 02.07.2025.
5. Imboden C., Claussen MC., Seifritz E., Gerber M., Physical Activity for the Treatment and Prevention of Depression: A Rapid Review of Meta-Analyses, Dtsch Z Sportmed. 2021; 72: 280-287. doi:10.5960/dzsm.2021.499 – dostęp 02.07.2025.
6. American Psychological Association. (2019). Clinical practice guideline for the treatment of depression across three age cohorts. Retrieved from https://www.apa.org/depression-guideline – dostęp 02.07.2025
7. Pharmindex, https://pharmindex.pl/listalekow#.
8. B. Łoza, Neuropsychiatria. Przegląd Kliniczny, VOL. 7 (NR 4)/2015: 154-162 ISSN 2080-4091. MNiSW 4,0. VOL. 7 (NR 4)/2015. © Medical Education Sp. zo. o., www.neuropsychiatria.net – dostęp 02.07.2025.
9. Sławomir Murawiec, Drogowskazy leczenia lęku i depresji. Zróżnicowane działanie leków wobec objawów depresji, lęku, zaburzeń snu – na przykładzie escitalopramu, duloksetyny, mianseryny, pregabaliny i kwetiapiny, Psychiatria Spersonalizowana 2022; 1(1): 16–23 – dostęp 02.07.2025.
10. B. Łoza, Jaki lek przeciwdepresyjny dla jakiego pacjenta? Praktyczne wskazówki dla klinicystów, Neuropsychiatria. Przegląd Kliniczny Review of Clinical Neuropsychiatry, VOL. 12 (NR 3-4)/2020: 53-59 – dostęp 02.07.2025.