Tabletki na cholesterol na receptę – przegląd leków na obniżenie cholesterolu we krwi

Czym jest cholesterol i z czym wiąże się jego podwyższony poziom?

Cholesterol to substancja, która powstaje w organizmie człowieka (głównie w wątrobie) i uczestniczy w produkcji hormonów steroidowych, kwasów żółciowych i witaminy D. Mimo tego, że jest to związek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania, to nadmiar cholesterolu prowadzi do patologicznych zmian w naczyniach krwionośnych – przyczynia się do rozwoju miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca, udaru mózgu i innych chorób sercowo-naczyniowych.

 Terapia farmakologiczna zaburzeń lipidowych ukierunkowana jest na obniżenie poziomu cholesterolu LDL („zły cholesterol”, który transportuje cholesterol z wątroby do tkanek) oraz – w określonych przypadkach – także trójglicerydów, z równoczesnym wspieraniem wzrostu HDL  („dobrego cholesterolu”, który transportuje cholesterol z tkanek do wątroby).

Dieta, aktywność i leki obniżające cholesterol bez recepty –  co stosować na wysoki cholesterol?

W terapii hipercholesterolemii lekarz może zaproponować leczenie farmakologiczne u dorosłych pacjentów i – w uzasadnionych przypadkach – u dzieci. Decyzja o włączeniu leków i ocena ryzyka skutków podwyższonego cholesterolu we krwi zależy od wyjściowych wartości poszczególnych frakcji, innych czynników ryzyka związanych z układem sercowo-naczyniowym i efektów wcześniejszych interwencji niefarmakologicznych.

Przed rozpoczęciem leczenia z wykorzystaniem preparatów obniżających cholesterol (leków dostępnych na receptę) specjalista może zalecić czasową obserwację parametrów lipidogramu z równoczesną zmianą stylu życia. Na wczesnych etapach zaburzeń związanych z nieprawidłowym poziomem cholesterolu we krwi interwencje dietetyczne i włączenie dodatkowej aktywności fizycznej wykazują bardzo wysoką skuteczność zapobiegania znacznie poważniejszym problemom.

W oficjalnych wytycznych leczenia dyslipidemii w Polsce przedstawiono grafikę piramidy farmakoterapii hipolipemizującej, u której podstawy znajduje się nie tyle stosowanie farmaceutyków, ile właśnie modyfikacja stylu życia – dieta i ruch. 

Pacjenci mogą w największym stopniu wpływać na poziom cholesterolu dzięki zmniejszeniu spożycia nasyconych tłuszczów i cholesterolu, ograniczeniu produktów bogatych w kwasy tłuszczowe trans oraz ogólnej redukcji masy ciała. Wszystkie te interwencje klasyfikuje się w kategorii A (najwyższy poziom wiarygodności dowodów naukowych).

Preparaty obniżające cholesterol bez recepty – suplementy ziołowe na cholesterol

Osoby z umiarkowanym podwyższeniem cholesterolu często sięgają po suplementy na cholesterol – dostępne bez recepty. W tej grupie znajdują się m.in. wyciągi roślinne (np. monakolina K z czerwonego ryżu, sterole roślinne), kwasy omega-3, preparaty ziołowe na cholesterol oraz produkty zawierające błonnik.

Dostępne bez recepty suplementy diety i preparaty roślinne mogą wspomagać modyfikację profilu lipidowego, jednak nie zastępują leczenia farmakologicznego – zwłaszcza u tych pacjentów, u których włączenie leków na receptę jest uzasadnione bardzo dużym ryzykiem wystąpienia udaru mózgu lub zawału serca.

W przypadku zbyt wysokiego poziomu cholesterolu decyzję o rozpoczęciu leczenia powinien podejmować lekarz – na podstawie wyników badań i dokładnej analizy czynników ryzyka. Specjalista powinien ustalać protokół stosowania leków na cholesterol – tych na receptę i bez recepty.

Leki na cholesterol na receptę – jakie typy preparatów stosuje się na podwyższony cholesterol?

Na podwyższony poziom cholesterolu najczęściej przepisuje się statyny (określane „złotym standardem”) – obniżają stężenie cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL (poziom złego cholesterolu). To preparaty pierwszego wyboru u osób z wysokim cholesterolem i u pacjentów po zawale serca czy udarze mózgu.

Poza statynami (dostępnymi wyłącznie na receptę) stosuje się też:

• ezetymib – ogranicza wchłanianie cholesterolu w jelitach,
• fibraty – redukują poziom trójglicerydów i zwiększają stężenie cholesterolu HDL,
• inhibitory PCSK9 – stosowane w zastrzykach, znacznie obniżają poziom cholesterolu LDL nawet u pacjentów z opornością na inne preparaty.

Niektóre leki na cholesterol dostępne są w złożonych formach – łączą substancję z grupy statyn z ezetymibem. Celem jest wzmocnienie efektu terapeutycznego.

U najmłodszych pacjentów podwyższony poziom cholesterolu rzadko kiedy występuje jako konsekwencja nieprawidłowego stylu życia. Niemniej epidemia otyłości na całym świecie powinna skłaniać nas do tego, by uważniej przyglądać się codziennym niezdrowym nawykom i konsekwencjom, które są z nimi związane – także w przypadku dzieci.

• Wskazaniem do terapii z wykorzystaniem leków na obniżenie cholesterolu na receptę u osób poniżej 18. roku życia są najczęściej wrodzone zaburzenia lipidowe. W leczeniu dzieci i młodzieży z rodzinną hipercholesterolemią stosuje się atorwastatynę lub symwastatynę, w wybranych przypadkach rozuwastatynę – w odpowiednich dawkach i pod ścisłą kontrolą specjalisty. U młodych pacjentów nigdy nie należy sięgać po preparaty bez recepty i zawsze w pierwszej kolejności zwracać uwagę na modyfikację stylu życia.

Jakie leki na podwyższony poziom cholesterolu na receptę są dostępne w aptekach?

Dostępne w aptekach leki na receptę wykorzystywane w farmakoterapii hipercholesterolemii różnią się wpływem na organizm, siłą działania na obniżenie poziomu cholesterolu we krwi, profilem bezpieczeństwa i ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych. Nie każdy pacjent będzie odpowiadał tak samo na standardową terapię, dlatego specjaliści zlecają regularne kontrole lipidogramu i na bieżąco modyfikują schemat postępowania.

Statyny – pierwszy wybór w trosce o prawidłowy poziom cholesterolu

Mechanizm działania statyn, jako „złoty standard” leczenia zbyt wysokiego cholesterolu we krwi został pokrótce opisany powyżej. Dla uporządkowania jeszcze raz warto o nim przypomnieć – stosowanie statyn zmniejsza aktywność enzymu HMG-CoA reduktazy, odpowiedzialnego za syntezę cholesterolu w komórkach wątrobowych. W wyniku tego organizm zmniejsza produkcję cholesterolu w organizmie, a jednocześnie zwiększa ekspresję (siłę działania) receptorów LDL – odpowiedzialnych za usuwanie cholesterolu z krwiobiegu.

Statyny są skuteczne w obniżaniu poziomu cholesterolu LDL – nawet o 40-50%, w zależności od dawki i rodzaju preparatu. Najlepsze efekty obserwuje się przy regularnym stosowaniu leków dostępnych na receptę. Farmakoterapia i opieka lekarza specjalisty pozwala na długoterminową regulację poziomu cholesterolu i zmniejszenie ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Niektóre statyny nowej generacji (np. rozuwastatyna) mogą w niewielkim stopniu podnosić poziom HDL, jednak najważniejszy pozostaje efekt redukcji LDL.

Statyny (inhibitory reduktazy HMG-CoA) – przykładowe leki

Atorwastatyna:

• Atoris,
• Sortis,
• Tulip,
• Torvacard.

Rozuwastatyna:

• Crestor,
• Roswera.

Symwastatyna:

• Simvacard.

Pitawastatyna:

• Livazo.

Ezetymib – leki na obniżenie cholesterolu

Ezetymib jest lekiem, który działa niezależnie od wątroby. Substancja wykazuje właściwości, które zmniejszają ilości cholesterolu wchłanianego z przewodu pokarmowego – tego, który pacjent dostarcza wraz z dietą i tego, który jest produkowany w organizmie i wydzielany w postaci żółci. Zablokowanie transportu cholesterolu przez błonę jelitową zmniejsza jego dostępność dla organizmu i zmusza wątrobę do pobierania większej ilości LDL z krwi.

Ezetymib może być stosowany samodzielnie, ale znacznie częściej występuje w połączeniu ze statyną – jako złożony preparat na cholesterol (np. Atozet). Połączenie kilku substancji czynnych działa skuteczniej u tych pacjentów, gdy w przypadku statyn stosowanych pojedynczo nie osiąga się celu terapeutycznego.

Inhibitory wchłaniania cholesterolu – przykładowe leki

Ezetymib:

• Esetin,
• Etibax,
• Ezehron,
• Lipegis,
• Coltowan.

Ezetymib + Atorwastatyna:

• Mizetam,
• Atozet.

Ezetymib + Symwastatyna:

• Inegy,
• Rosuvastatin/Ezetimib Zentiva.

Wysoki poziom cholesterolu – fibraty

Fibraty oddziałują na metabolizm kwasów tłuszczowych. Obniżają stężenie trójglicerydów, które – w nadmiarze – przyczyniają się do powstawania złogów tłuszczowych w ścianach naczyń. Równocześnie powodują korzystny wpływ na poziom cholesterolu frakcji HDL.

Preparaty z tej grupy zaleca się przede wszystkim pacjentom z hipertriglicerydemią i zbyt wysokim stężeniem cholesterolu całkowitego, u których poziom LDL nie jest jedynym problemem. Działanie fibratów wspiera regulację poziomu lipidów we krwi i zmniejsza ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. W przypadku osób z chorobami wątroby tabletki na obniżenie cholesterolu z tej grupy wymagają indywidualnej oceny wskazań i przeciwwskazań.

Fibraty – przykładowe leki

Fenofibrat:

• Lipanthyl,
• Fenofix.

Cyprofibrat:

• Lipanor.

Inhibitory PCSK9 – leki na cholesterol nowej generacji

Leki nowej generacji – inhibitory PCSK9 – to przeciwciała monoklonalne podawane podskórnie raz na 2-4 tygodnie. Ich zadaniem jest zablokowanie białka PCSK9, które w warunkach fizjologicznych „usuwa” receptory LDL z powierzchni hepatocytów (komórek wątroby). Zahamowanie tego procesu zwiększa liczbę receptorów dostępnych do wychwytu cholesterolu LDL i prowadzi do jego szybszego usuwania z krwi.

Inhibitory PCSK9 mogą bardzo skutecznie obniżyć stężenie cholesterolu we krwi  –  w przypadku frakcji LDL odnotowuje się poprawę wyników nawet o 60% względem wartości wyjściowych. Z tego względu są to leki obniżające poziom cholesterolu, które są polecane pacjentom z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, w tym również osobom z rodzinną hipercholesterolemią.

Inhibitory PCSK9 – przykładowe leki

Ewolokumab:

• Repatha.

Alirokumab:

• Praluent.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o stosowanie leków na cholesterol

Czy można przyjmować leki na cholesterol i równocześnie pić alkohol?

Nie jest to zalecane. Alkohol zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby.

Czy leki obniżające poziom cholesterolu we krwi wchodzą w interakcje z innymi preparatami?

Tak. W szczególności statyny mogą wchodzić w interakcje z makrolidami, lekami immunosupresyjnymi oraz – co ważne z perspektywy codziennej diety – z sokiem grejpfrutowym.

Czy można stosować suplementy na cholesterol razem z lekami na receptę?

Tylko po konsultacji z lekarzem. Niektóre suplementy diety mogą wpływać na metabolizm leków i zmieniać ich skuteczność.

Bibliografia

1. Szymański, F. M., Mickiewicz, A., Dzida, G., Gorczyca-Głowacka, I., Kozłowski, D., Widecka, K., … & Filipiak, K. J. (2021). Leczenie dyslipidemii w Polsce—interdyscyplinarne stanowisko grupy ekspertów wsparte przez Sekcję Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. IV Deklaracja Sopocka. Choroby Serca i Naczyń, 18(3), 95-120.
2. Banach, M., Burchardt, P., Chlebus, K., Dobrowolski, P., Dudek, D., Dyrbuś, K., … & Cybulska, B. (2021). Wytyczne PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce, 7(3), 113-122.
3. Pęksa, J. W. (2022). Ezetymib–jeden z kluczowych leków w terapii hipercholesterolemii. Lekarz POZ, 8(4), 309-314.
4. Pęksa, J. (2022). Połączenie atorwastatyny i ezetymibu w terapii hipercholesterolemii. Gabinet Prywatny, 29(03), 5-13.
5. Sosnowska, B., Stępińska, J., Mitkowski, P., Bielecka-Dąbrowa, A., Bobrowska, B., Budzianowski, J., … & Banach, M. (2023). Rekomendacje Ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) na temat diagnostyki i postępowania u pacjentów z podwyższonym stężeniem lipoproteiny (a). Polish Heart Journal (Kardiologia Polska), 81(IV), 120-133.
6. Pęksa, J. W. (2025). Dlaczego warto prowadzić terapię zaburzeń lipidowych, korzystając z rosuwastatyny?. Gabinet Prywatny, 300(2), 30-36.
7. Dąbrowska, P., Żuber, M., & Dacka, M. (2024). Efficacy and Safety of Bempedoic Acid in Lipid Disorder Therapy: A Review of Clinical Trials. Prospects in Pharmaceutical Sciences, 22(3), 120-126.
8. Lis, P., Lis, A., Kaźmierski, W., Jurek, J., Ziomek, M., Kocur, K., … Camlet, K. (2024). Inclisiran – a new solution for the prevention and treatment of atherosclerotic cardiovascular disease. Prospects in Pharmaceutical Sciences, 22(3), 136–141. https://doi.org/10.56782/pps.241.