Wyroby medyczne i leki na wszy
Przykładowe preparaty na wszawicę:
- DimetinoX Activ;
- Pipi Nitolic Prevent Plus;
- Sora Forte;
- Nyda Express;
- Sora MED;
- Nyda Plus;
- Paranit Szampon leczniczy;
- Pipi Nitolic;
- Hedrin Raz.
Jak rozpoznać wszy i gnidy?
Wesz głowowa (Pediculus humanus capitis) to owad bezskrzydły, którego około 30-dniowe życie jest uzależnione od obecności żywiciela. Dorosłe wszy są wielkości ziarna sezamu (2–3 mm). Żywią się krwią, którą pobierają ze skóry głowy kilka razy dziennie. W ciągu swojego życia samice wszy składają od 100 do 300 jaj, zwanych gnidami.
Gnidy są owalne, regularne w kształcie i mają rozmiar zbliżony do ziarna piasku lub łebka szpilki. Mogą mieć biało-brązowe, perłowo-białe lub szare ubarwienie. Pasożyt przytwierdza je do nasady włosa za pomocą silnej substancji klejącej, odpornej na wodę i zwykłe szampony.
Po około 7 dniach wykluwa się z nich nimfa, która po kolejnych 7–10 dniach przekształca się w postać dorosłą. Ten cykl wyznacza schemat leczenia, ponieważ wiele środków działa na żywe wszy, ale nie zawsze w 100% niszczy jaja wszy, co niekiedy wymusza powtarzanie kuracji.
Objawy wszawicy
Objawy wszawicy nie pojawiają się natychmiast. Świąd, będący wynikiem reakcji alergicznej na ślinę wstrzykiwaną podczas ukąszenia, może wystąpić dopiero po kilku tygodniach. Dlatego obecność wszy może pozostać długo niezauważona.
Charakterystyczne jest uczucie łaskotania lub poruszania się czegoś we włosach. Owad jest całkiem szybki – może pokonywać dystans do 33 cm na minutę!
Aby potwierdzić wszawicę, konieczne jest znalezienie żywego osobnika lub jaj. Te, które znajdują się dalej niż 1 cm od skóry głowy, są zazwyczaj puste lub martwe. Jaja położone blisko nasady włosa świadczą o aktywnej chorobie. Symptomem wszawicy są również ślady po ukąszeniach – czerwone grudki na karku i za uszami.
Najskuteczniejszą metodą diagnostyczną jest przeglądanie wilgotnych włosów przy użyciu gęstego grzebyka, co pozwala na wykrycie nawet pojedynczych osobników.
Czynniki ryzyka wszawicy
Wszawica może dotknąć każdego. Wesz głowowa równie chętnie zasiedla włosy czyste, jak i zaniedbane, a regularne mycie głowy zwykłym szamponem nie odstrasza insektów.
Główną przyczyną rozprzestrzeniania się pasożytów jest bezpośredni kontakt typu „głowa do głowy”. Insekt nie potrafi skakać ani latać, jedynie szybko pełza. Dlatego ryzyko wszawicy wzrasta w dużych skupiskach ludzi.
Często dotyka dzieci w grupach przedszkolnych i szkolnych, w przedziale 3–12 lat. Podczas zabawy, przytulania czy nauki często zbliżają do siebie głowy. Dziewczynki są najbardziej podatne ze względu na dłuższe włosy i charakter zabaw.
Czynnikiem ryzyka wszawicy jest również korzystanie ze wspólnych szczotek, gumek do włosów, czapek, kasków, apaszek, pościeli czy ręczników.
Współczesne badania sugerują również, że popularne robienie zdjęć typu „selfie”, podczas którego osoby stykają się głowami, może sprzyjać transmisji pasożytów.
Dorosłe osobniki poza żywicielem giną w ciągu 1–2 dni, są praktycznie bezbronne – słabo widzą i posługują się głównie węchem o zasięgu zaledwie kilku centymetrów. Dlatego zarażenie przez otoczenie (np. oparcie fotela w kinie) jest możliwe, ale mniej prawdopodobne niż przez bezpośredni kontakt.
Leczenie wszawicy – preparaty na wszy i gnidy
Współczesne leczenie wszawicy oparte jest na stosowaniu skutecznych preparatów na wszy, które można podzielić na dwie grupy:
- o działaniu fizykalnym (mechanicznym);
- środki neurotoksyczne działające na układ nerwowy wszy.
Ze względu na narastającą oporność wszy na działanie insektycydów (tj. permetryna), coraz częściej rekomendowane jest stosowanie preparatów silikonowych przeciw wszom. Zwalczanie wszy odbywa się poprzez mechanizm fizycznego blokowania układu oddechowego pasożyta.
Wybór formy – szampon, spray czy płyn – zależy od preferencji pacjenta, długości włosów oraz wieku.
Spraye na wszy
Spray na wszy to jedna z najwygodniejszych form, szczególnie w przypadku długich i gęstych włosów. Pozwala na precyzyjną aplikację preparatu.
Popularne preparaty na wszy oparte na dimetikonie po rozpyleniu szczelnie pokrywają ciało pasożyta. Odcinają dopływ tlenu, prowadzą do uduszenia owadów oraz ich odwodnienia.
Spray należy nałożyć dokładnie na całą długość włosów, pamiętając o miejscach za uszami i na karku, aby równomiernie pokryć cały obszar. Spraye na wszy i gnidy są wydajne i łatwe w użyciu.
Szampony na wszy i gnidy
Szampon na wszy to forma najbardziej intuicyjna dla rodziców. Stosuje się je podobnie do zwykłych szamponów kosmetycznych.
W przypadku stosowania szamponów na wszy zawierających insektycydy istnieje ryzyko, że owad przeżyje zabieg z powodu mutacji genetycznych uodparniających ją na truciznę (oporność typu kdr). Dlatego coraz częściej wybierany jest szampon na wszy i gnidy o działaniu mechanicznym.
Szampony na wszy dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym powinny być dobrane odpowiednio do wieku. Na wszy u dzieci w wieku od 6 ms. do 2 r.ż., a także kobiet w ciąży, rekomendowane jest rozpoczęcie kuracji od lotionu z dimetikonem 4%.
Płyny na wszy
Płyn na wszy to zazwyczaj roztwór o oleistej konsystencji, który wymaga dokładnego wtarcia w skórę głowy i włosy. Wymagają dłuższego czasu ekspozycji na głowie (od 15 minut do nawet kilku godzin) i mogą być trudniejsze do zmycia niż szampony.
Preparaty są bardzo skuteczne w eliminacji wszy i gnid. Szczelnie otaczają pasożyty, które pozostają bezsilne. Nie mogą wytworzyć na nie odporności biologicznej.
Wyczesywanie gnid i wszy
Mechaniczne usuwanie martwych wszy i gnid jest elementem terapii. Nawet w przypadku zastosowania preparatu na wszy i gnidy bez wyczesywania, wśród włosów mogą pozostać żywe jaja. Dlatego warto wyczesać włosy specjalnym grzebieniem na wszy.
Profesjonalne grzebienie posiadają mikronacięcia na zębach, które dodatkowo uszkadzają insekty podczas czesania. Najlepsze są metalowe wersje z długimi, gęsto rozstawionymi zębami (odstęp poniżej 0,2–0,3 mm). Wyczesywanie wszy i gnid powinno odbywać się na mokro, pasmo po paśmie. Dokładne wyczesanie zmniejsza ryzyko ponownej obecności wszy na skórze głowy.
Domowe sposoby zwalczania wszawicy
Wielu pacjentów poszukuje alternatyw dla produktów z apteki, sięgając po domowe sposoby na wszy i gnidy. Warto podchodzić do nich z dużą ostrożnością.
Nakładanie wazeliny ma na celu uduszenie pasożytów. Badania naukowe wskazują na niską skuteczność metody w porównaniu do preparatów medycznych. Dlaczego tak jest? Insekt potrafi zamknąć przetchlinki i przetrwać w tłustym środowisku przez wiele godzin.
Zastosowanie płukanki octowej nie zabija dorosłych osobników, ale może pomóc w odklejaniu gnid – kwas octowy osłabia spoiwo mocujące do włosa. Może ułatwić usunięcie, ale nie zastąpi właściwego leczenia.
W celu eliminacji wszawicy stosuje się urządzenia termiczne (np. Louse Buster), które wykorzystują ciepłe powietrze o kontrolowanych parametrach. Efektem terapii jest odwodnienie i wysuszenie insektów. Skuteczność w eliminowaniu jaj wynosi około 99%.
Elektroniczny grzebień – przenosi niewielkie ładunki elektryczne. Przy kontakcie z insektem następuje porażenie. Nie działa na gnidy. Stosuje się go na suchych włosach. Po zakończeniu zabiegu trzeba włosy wyszczotkować. Zabieg można stosować również zapobiegawczo.
Odradzane jest używanie prostownic do włosów w celu „wypalenia” owadów. Jest to metoda niebezpieczna, grożąca poparzeniem skóry głowy.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Większość przypadków wszawicy można wyleczyć w domu, stosując ogólnodostępne specjalne preparaty na wszy przeznaczone dla dzieci i dorosłych.
Konsultacja lekarska jest wskazana, gdy leczenie wszawicy środkami, które są dostępne w aptece bez recepty, okazuje się nieskuteczne (mimo prawidłowego zastosowania produktów). Może to świadczyć o oporności pasożytów lub błędnej diagnozie (np. pomyleniu z łupieżem).
Wizyta u lekarza jest konieczna również, jeśli:
- na skórze głowy pojawią się rany;
- widoczne są objawy nadkażenia bakteryjnego (ropna wydzielina, silne zaczerwienienie, obrzęk);
- wszawica dotyka dzieci poniżej 2. roku życia, dla których wiele standardowych preparatów może nie być odpowiednich.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią również powinny skonsultować dobór bezpiecznego środka na wszawicę z lekarzem lub farmaceutą.
Zapobieganie nawrotom wszawicy
Po wyleczeniu wszawicy priorytetem jest uniknięcie ponownego zarażenia. Wszawica u dzieci często nawraca, jeśli w środowisku szkolnym wciąż obecne są żywe wszy.
Ważnymi elementami profilaktyki wszawicy są:
- regularna kontrola głowy dziecka (np. raz w tygodniu);
- stosowanie produktów, które odstraszają wszy.
Na rynku dostępne są płyny i spraye, które mogą być stosowane na wszy zapobiegawczo (np. Paranit Care) oraz gumki do włosów nasączone olejkami, które maskują zapach człowieka i zniechęcają do zasiedlenia.
Pościel, ręczniki i czapki używane przez osobę zarażoną w ciągu ostatnich 48 godzin należy wyprać w temperaturze minimum 60°C. Przedmioty, których nie można uprać (np. kask), można zamknąć w szczelnym worku foliowym na 2 tygodnie. Pozbawione żywiciela owady i wylęgające się nimfy zginą z głodu.
Rzeczy, których nie można wyprać, można również czyścić chemicznie lub włożyć do zamrażalnika – insekty zginą w ujemnej temperaturze.
FAQ
Jaki szampon jest najskuteczniejszym środkiem na wszy i gnidy?
Za najskuteczniejszy środek na wszy uważane są obecnie preparaty oparte na silikonach (np. dimetikon), które fizycznie duszą pasożyty i na które insekt nie może się uodpornić. Tradycyjne szampony z permetryną bywają mniej efektywne w usuwaniu wszy z powodu narastającej oporności pasożytów.
Jak skutecznie pozbyć się wszy?
Aby skutecznie zakończyć walkę z wszawicą, należy połączyć zastosowanie sprawdzonego preparatu (spray, płyn lub szampon) z użyciem metalowego grzebienia (w celu usunięcia martwych wszy).
Czy wyczesywanie jest skutecznym sposobem na pozbycie się wszy i gnid?
Dokładne wyczesanie jest cennym uzupełnieniem terapii nawet przy zastosowaniu preparatów na wszy bez wyczesywania. Pozwala usunąć martwe gnidy i pasożyty, których same preparaty mogą nie odkleić od włosa.
Bibliografia
-
Tessema TA, Cavin AL, Gurmu AE, Limenh LW, Bizuneh GK, Adamu BA, Befekadu A, Dagne H, Graz B. Evaluation of the effectiveness of „Shega” natural and self-made solution as compared to permethrin lotion in eliminating head lice in infested Schoolchildren in Gondar area, Ethiopia: a randomized non-inferiority trial. Front Pediatr. 2025 Mar 28;13:1507760. doi: 10.3389/fped.2025.1507760. PMID: 40236663; PMCID: PMC11998915.
- Dudziński Ł, Kubiak T, Weiner M, Czyżewski Ł. Epidemiology of lice among Polish youth — 5-year follow-up based on sales data in stationary pharmacies. Medical Research Journal. 2024;9(4):401–409. doi:10.5603/mrj.101265.
-
Brownell N, Sunantaraporn S, Seatamanoch N, Kumtornrut C, Siriyasatien P. The association between knockdown resistance and treatment outcome of 1% permethrin lotion in head lice infestations in Nonthaburi province, Thailand. Arch Dermatol Res. 2024 Oct 14;316(10):684. doi: 10.1007/s00403-024-03428-9. PMID: 39400720.
-
Brownell N, Sunantaraporn S, Phadungsaksawasdi K, Seatamanoch N, Kongdachalert S, Phumee A, Siriyasatien P. Presence of the knockdown resistance (kdr) mutations in the head lice (Pediculus humanus capitis) collected from primary school children of Thailand. PLoS Negl Trop Dis. 2020 Dec 16;14(12):e0008955. doi: 10.1371/journal.pntd.0008955. PMID: 33326440; PMCID: PMC7743942.
- https://pharmindex.pl/listalekow# [Sora Forte, Sora MED]
- Ulotka informacyjna Hederin RAZ, https://wszawica-hedrin.pl/wp-content/uploads/2018/03/raz.pdf.
- Ulotka informacyjna Pipi Nitolic, https://nitolic.pl/wp-content/uploads/2019/09/NITOLIC-instrukcja-zestaw-50-i-100-ml.pdf.
- Ulotka informacyjna Paranit Szampon leczniczy, https://paranitnawszy.pl/.
- Ulotka informacyjna Nyda Plus, https://www.lwiezdrowie.pl/nyda-plus-spray-przeciw-wszom-i-gnidom-100-ml.pdf?srsltid=AfmBOopLbAc4y yveC64hgJgkBovbxwb9qtiT74PbKovoEWUME0kmloa.
- Ulotka informacyjna Sora MED, https://www.aflofarm.com.pl/media/produkt_zalaczniki/sora-med-ulotka-wR.pdf.
- Ulotka informacyjna Sora Forte, https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/20688/leaflet.
- Ulotka informacyjna Pipi Nitolic Prevent Plus, https://nitolic.pl/wp-content/uploads/2019/09/NITOLIC-prevent-plus-instrukcja-75-i-150-ml.pdf.
- Ulotka informacyjna DimetinoX Activ, https://leki.pl/wyrob-medyczny/dimetinox-active-szampon/?srsltid=AfmBOopnNKSxBeC-UreXhmcDHYSkafwFrCHrsvKcLg6umnlmwc9vKtIu.
