Ból podczas stosunku przy wejściu do pochwy: przyczyny i leczenie

Co to jest dyspareunia?

Dyspareunia to nawracający lub trwały ból narządów płciowych, który pojawia się przed, w trakcie lub po stosunku seksualnym. Dotyczy kobiet w każdym wieku, choć podłoże dyskomfortu podczas stosunku może zmieniać się wraz z etapami życia.

Rodzaje dyspareunii:

• powierzchowna – ból odczuwany jest przy wejściu do pochwy;
• głęboka – zlokalizowana w miednicy mniejszej.

Statystyki wskazują, że ból narządów płciowych podczas stosunku dotyczy od 10% do nawet 20% kobiet w wieku rozrodczym, a jego przewlekły charakter powoduje unikanie intymności i obniżenie jakości życia.

Ważne jest odróżnienie dyspareunii od pochwicy. Pochwica charakteryzuje się mimowolnym skurczem mięśni dna miednicy otaczających wejście pochwy. Wprowadzenie członka jest niemożliwe. W dyspareunii stosunek jest możliwy, lecz bolesny.

Jakie są najczęstsze przyczyny dyspareunii?

Przyczyny dyspareunii są złożone, często nakładają się problemy biologiczne i psychosomatyczne.

• Infekcja – drożdżyce lub bakteryjne zapalenia narządów płciowych powodują stan zapalny śluzówki, który uwrażliwia tkanki na dotyk. Nawet po wyleczeniu infekcji, pamięć bólowa tkanki może powodować dalszy dyskomfort.
• Suchość pochwy (często w wyniku zaburzeń hormonalnych) – spadek poziomu estrogenów prowadzi do ścieńczenia śluzówki. Staje się sucha, blada i podatna na pękanie, co odczuwane jest jako pieczenie i „tarcie papierem ściernym” w trakcie stosunku.
• Zmiany w budowie anatomicznej – np. zwężenie wejścia do pochwy po nieprawidłowym zszyciu krocza po porodzie siłami natury.

Niektóre patologie w obrębie miednicy mniejszej mogą powodować ból podczas głębokiej penetracji, są to m.in.:

• mięśniaki macicy;
• zrosty pooperacyjne;
• zapalenie narządów;
• endometrioza.

Leki i wyroby medyczne zmniejszające ból podczas stosunku

Przykładowe preparaty redukujące ból pochwy podczas stosunku:

• Senshio;
• Intrarosa;
• Cicatridina;
• Neurontin 400;
• Lyrica;
• Ovestin;
• Vagifem;
• Activelle;
• Angeliq;
• Trisequens

Powyższe preparaty to przykłady środków zalecanych przez lekarzy. Lista ma charakter informacyjny i nie obejmuje wszystkich możliwości terapeutycznych.

Jak kobieta odczuwa ból podczas stosunku? Rodzaje bólu

Objawy bólu podczas stosunku mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od źródła problemu.

Powierzchowne dolegliwości bólowe – najczęściej opisywane są jako ostre pieczenie, kłucie, uczucie „cięcia żyletką” lub „polewania rany alkoholem” w momencie dotyku. Pojawiają się natychmiast przy próbie odbycia stosunku waginalnego. Mogą być wywołane także aplikacją tamponu, badaniem ginekologicznym czy nawet jazdą na rowerze. Często towarzyszy mu zaczerwienienie w okolicy sromu.

Problemy mięśniowe – kobiety zgłaszają uczucie „ściany” lub przeszkody uniemożliwiającej wprowadzenie członka. Pojawia się tępy ból, rozpieranie lub skurcz.

Suchość pochwy – dominującym odczuciem jest tarcie i podrażnienie, które może utrzymywać się jeszcze długo po stosunku.

Ból głęboki jest opisywany jako tępe uderzanie w podbrzuszu, które może nasilać się w określonych pozycjach.

Długotrwały ból związany ze stosunkiem seksualnym prowadzi do wtórnych objawów psychologicznych – lęku przed zbliżeniem, spadku libido i unikania intymności.

Co zrobić, jak boli przy stosunku? Diagnostyka bólu

Podstawą ustalenia przyczyn bólu w trakcie stosunku płciowego jest wywiad medyczny. Lekarz może zapytać się o charakter bólu: kiedy się pojawia, czy ból jest od zawsze, czy pojawił się z czasem i o choroby towarzyszące.

Po przeprowadzonym wywiadzie ginekolog ustala, jakie badania diagnostyczne zostaną wykonane:

1. Q-tip test (test bawełnianego wacika) polega on na delikatnym dotykaniu przedsionka pochwy w określonych punktach (zgodnie z tarczą zegara), co pozwala na precyzyjne zmapowanie obszarów nadwrażliwości (allodynii) i odróżnienie wulwodynii od innych schorzeń.
2. Kwestionariusz dolegliwości – pomaga kobiecie precyzyjnie opisać swoje dolegliwości i ich wpływ na psychikę.
3. Badanie narządu rodnego z oceną:

• stanu błony śluzowej – w kierunku zmian tj. atrofia pochwy, stan zapalny, infekcja;
• budowy anatomicznej – obecność zmian patologicznych błony śluzowej macicy czy jajnikach (USG).

Fizjoterapeuta uroginekologiczny przeprowadza ocenę funkcjonalną mięśni dna miednicy, sprawdzając ich napięcie, siłę oraz zdolność do relaksacji. Częstą przyczyną bólu podczas stosunku jest wzmożone napięcie.

Czy konsultacja z lekarzem jest konieczna?

Wiele kobiet zwleka z wizytą u lekarza, uznając ból za „taki urok”. Czasem wstydzą się o nim mówić. Konsultacja jest jednak niezbędna, aby wykluczyć organiczne przyczyny, tj. mięśniaki, infekcje czy zmiany nowotworowe.

Odczuwanie bólu podczas stosunku nie jest normą. Jeśli odczuwasz dyskomfort, który utrudnia lub uniemożliwia współżycie, powinnaś zgłosić się do ginekologa specjalizującego się w wulwodynii lub fizjoterapeuty uroginekologicznego.

Podczas wizyty, nie bój się zadawać pytań. Opowiedz o wszystkich objawach, nawet tych, które wydają Ci się niezwiązane, jak częste oddawanie moczu, ból podbrzusza czy ból kręgosłupa.

Do jakiego lekarza należy się udać z bólem podczas stosunku?

W przypadku dyspareunii zaleca się konsultację u kilku specjalistów, w zależności od podłoża problemu:

• ginekolog – jest lekarzem pierwszego kontaktu;
• fizjoterapeuta uroginekologiczny – ocenia napięcie mięśni;
• seksuolog lub psychoterapeuta – pomaga, gdy ból wywołuje lęk przed zbliżeniem lub wpływa na relację.

Jakie są metody leczenia bólu podczas stosunku przy wejściu do pochwy?

Leczenie dyspareunii jest procesem wielotorowym i zależy od zdiagnozowanej przyczyny. Najskuteczniejszą strategią jest terapia łącząca farmakologię, fizjoterapię i psychoterapię.

W atrofii pochwy stosuje się najczęściej terapie miejscowe:

• preparaty estrogenowe (globulki, kremy) – sprzyjają odbudowie nabłonka, przywróceniu prawidłowego pH i elastyczności;
• środki z kwasem hialuronowym – niwelują suchość pochwy.

W przypadku atrofii stosuje się również nowoczesne zabiegi laserowe, które stymulują produkcję kolagenu.

W pozostałych przypadkach wyróżnia się najczęstsze metody leczenia bólu:

• infekcja – leczenie stanu zapalnego (tj. leki przeciwgrzybiczne lub antybiotyki);
• podłoże neuroproliferacyjne – leki modulujące przewodnictwo nerwowe (np. amitryptylina w maści), a w skrajnych przypadkach usunięcie bolesnej tkanki.

Czy fizjoterapia uroginekologiczna jest skuteczna w bólu pochwy?

Fizjoterapia uroginekologiczna jest metodą pierwszego rzutu w leczeniu bólu związanego z napięciem mięśniowym. Przewlekły ból w obrębie pochwy niemal zawsze prowadzi do obronnego napięcia mięśni dna miednicy.

Podczas terapii manualnej pacjentka uczy się relaksować mięśnie dna miednicy. Stosowane są najczęściej techniki:

• rozluźniania mięśni wewnątrz pochwy;
• terapia punktów spustowych (bolesnych zgrubień w mięśniach);
• mobilizacji powięzi w okolicy sromu, ud i brzucha.

Fizjoterapia obejmuje także naukę autoterapii, w tym masaż krocza i stosowanie rozszerzaczy przy wąskiej pochwie, które pomagają przyzwyczaić tkanki do rozciągania i współżycia.

U kobiet po porodzie wskazany jest masaż blizn, który je uelastycznia i zapobiega zrostom mogącym powodować ból podczas stosunku.

Jaką rolę odgrywa wsparcie psychologiczne i terapia?

Ból przewlekły ma komponent psychologiczny. Złe wspomnienie związane z bólem wywołuje stres, który powoduje skurcz mięśni pochwy i ból. Cierpiące kobiety często wpadają w pętlę lęku i unikania. Zaburzenia psychiczne, tj. stany lękowe, często stanowią przyczynę tej dolegliwości. Terapia poznawczo-behawioralna jest metodą pracy z przyczynami psychologicznymi.

Jak praca nad czynnikami psychologicznymi pomaga pacjentce?

• Identyfikacja i zmiana negatywnych przekonań na temat bólu i seksu.
• Redukcja lęku antycypacyjnego.
• Odbudowa poczucia własnej wartości.

Wsparcie psychologiczne jest stosowane również w leczeniu pochwicy, w której czynniki psychiczne odgrywają główną rolę. Seksuolog może podpowiedzieć techniki nieseksualnej intymności i pomóc zdjąć presję związaną z aktem penetracji.

Czy ból podczas stosunku może wynikać ze sposobu współżycia?

Modyfikacja sposobu współżycia może znacząco poprawić komfort. Wiele pacjentek zauważa, że odpowiednio długa gra wstępna pomaga ich ciału stopniowo się rozluźnić i zwiększyć naturalne nawilżenie, co zmniejsza ryzyko bólu już na początku zbliżenia. Pomocne bywa również eksperymentowanie z pozycjami i wybór takiej, która pozwala uniknąć nieprzyjemnych uczuć związanych z uderzaniem o szyjkę macicy lub zbyt intensywnym rozciąganiem tkanek.

Czasem najlepszym rozwiązaniem jest chwilowa rezygnacja z penetracji na rzecz innych form bliskości, które budują poczucie bezpieczeństwa i przyjemności bez wywoływania bólu. Niekiedy ulgę przynoszą specjalne pierścienie ograniczające głębokość penetracji — szczególnie w przypadku bolesności związanej z endometriozą czy nadwrażliwością macicy.

Ważne są także techniki oddechowe i relaksacyjne stosowane tuż przed zbliżeniem oraz w jego trakcie. Pomagają one obniżyć napięcie mięśni dna miednicy, dzięki czemu ciało może reagować większym rozluźnieniem, a dolegliwości stają się mniej intensywne lub całkowicie ustępują.

Czy komunikacja z partnerem pomaga w leczeniu?

Szczera rozmowa z partnerem jest podstawą udanego leczenia. Ukrywanie bólu prowadzi jedynie do frustracji, oddalenia i nasilenia objawów. Partner często nie jest świadomy, że sprawia ból, lub interpretuje unikanie zbliżeń jako odrzucenie.

Wyjaśnienie, że przyczyna leży w sferze medycznej, a nie w braku uczucia, zdejmuje ciężar winy z obu stron. Otwiera również drogę do wspólnego poszukiwania rozwiązań dla satysfakcji z życia seksualnego.

FAQ

Czy lubrykanty zmniejszają dyskomfort?

Stosowanie lubrykantów na suchość błony śluzowej pochwy powinno być stałym elementem życia intymnego. Produkt powinien mieć osmolalność zbliżoną do naturalnej wydzieliny z pochwy. Najbezpieczniejsze są na bazie wody, wzbogacone o kwas hialuronowy.

Czym różni się wulwodynia od dyspareunii?

Dyspareunia to termin oznaczający ból związany ze współżyciem, podczas gdy wulwodynia to przewlekły ból sromu trwający powyżej 3 miesięcy, bez widocznej przyczyny infekcyjnej czy skórnej. Wulwodynia może być przyczyną bólu podczas współżycia, ale ból ten może wynikać również z innych chorób.

Czy ból podczas stosunku po porodzie jest normalny?

Ból przy pierwszym stosunku po porodzie może się zdarzyć, ale nie powinien być normą ani trwać długo. Część kobiet po pierwszym porodzie siłami natury odczuwa dyskomfort z powodu blizn po nacięciu krocza lub zmian hormonalnych.

Czy menopauza zawsze oznacza bolesny seks?

Nie, menopauza nie musi oznaczać końca satysfakcji z życia seksualnego. Choć spadek estrogenów powoduje suchość i atrofię, stosowanie lokalnej terapii hormonalnej, środków nawilżających oraz kwasu hialuronowego eliminuje te objawy.

Jakie badania powinnam wykonać, jeśli czuję ból podczas stosunku?

Wskazane jest badanie ginekologiczne z oceną pochwy i sromu, Q-tip test w celu zmapowania bólu oraz ocena napięcia mięśni dna miednicy przez fizjoterapeutę. Warto również wykluczyć infekcje pochwy i zapalenie cewki moczowej (zwłaszcza gdy pojawia się ból przy oddawaniu moczu).

Czy tabletki antykoncepcyjne mogą powodować ból?

Tak, u niektórych kobiet antykoncepcja hormonalna może prowadzić do spadku poziomu testosteronu i estrogenów, co skutkuje ścieńczeniem śluzówki i bólem. Odstawienie tabletek lub zmiana metody antykoncepcji często przynosi poprawę.

Bibliografia

1. Patla, G.; Mazur-Bialy, A.I., Humaj-Grysztar, M.; Bonior, J., Chronic Vulvar Pain and Health-Related Quality of Life in Women with Vulvodynia. Life 2023, 13, 328. https://doi.org/10.3390/life13020328.
2. Goldstein I, Komisaruk BR, Pukall CF, Kim NN, Goldstein AT, Goldstein SW, Hartzell-Cushanick R, Kellogg-Spadt S, Kim CW, Jackowich RA, Parish SJ, Patterson A, Peters KM, Pfaus JG. International Society for the Study of Women’s Sexual Health (ISSWSH) Review of Epidemiology and Pathophysiology, and a Consensus Nomenclature and Process of Care for the Management of Persistent Genital Arousal Disorder/Genito-Pelvic Dysesthesia (PGAD/GPD). J Sex Med. 2021 Apr;18(4):665-697. doi: 10.1016/j.jsxm.2021.01.172. Epub 2021 Feb 19. PMID: 33612417.
3. Dubinskaya A, Kohli P, Shoureshi P, Breese C, Scott V, Anger JT, Eilber KS. The Role of Vibrators in Women’s Pelvic Health: An Alluring Tool to Improve Physical, Sexual, and Mental Health. Int Urogynecol J. 2024 May;35(5):1085-1092. doi: 10.1007/s00192-024-05775-7. Epub 2024 Apr 26. PMID: 38668760; PMCID: PMC11150285.
4. Zhang SXJ, MacLeod RGK, Parmar G, Orr NL, Wahl KJ, Noga H, Albert A, Flannigan R, Brotto LA, Yong PJ. Ohnut Versus a Waitlist Control for the Self-management of Endometriosis-Associated Deep Dyspareunia: Protocol for a Pilot Randomized Controlled Trial. JMIR Res Protoc. 2023 Mar 27;12:e39834. doi: 10.2196/39834. PMID: 36972117; PMCID: PMC10131731.
5. Elizabeth Cook, Amanda Yunker, Rachel Lane Walden, Ella Barrett-Chan, Hargun Dhillon, Avonae Gentles, Mahfuza Sreya, William Zhu, Sawsan As-Sanie, Paul J. Yong, Female Dyspareunia and the Relationship to Neurophysiologic Mechanisms: A Scoping Review, Journal of Minimally Invasive Gynecology, 2025, ISSN 1553-4650, https://doi.org/10.1016/j.jmig.2025.07.018.
6. Nisha Marshall, Samantha L Levang, Yang Doris Liu, Heather Noga, Catherine Allaire, Melanie Altas, Shauna Correia, Miriam Driscoll, Kirstie Merkt-Caprile, Ria Nishikawara, Rebecca Weaver, A Fuchsia Howard, Jessica Sutherland, Lori A Brotto, Caroline F Pukall, Paul J Yong, Deep and Superficial Dyspareunia Questionnaire: a patient-reported outcome measure for genito-pelvic dyspareunia, The Journal of Sexual Medicine, Volume 22, Issue 5, May 2025, Pages 767–777, https://doi.org/10.1093/jsxmed/qdaf025.