Czym jest L4 i kto decyduje o jego skróceniu?
Zwolnienie lekarskie to dokument, oficjalne zaświadczenie lekarskie stwierdzające czasową niezdolność do pracy z powodu choroby – stanowi również podstawę do wypłaty świadczeń chorobowych.
Co jednak w sytuacji, gdy pracownik czuje się zdrowy, a L4 jeszcze trwa? Czy można wrócić do pracy wcześniej? Inicjatywa skrócenia L4 leży po stronie zatrudnionego, który powinien umówić się na wizytę kontrolną. Decyzja o skróceniu zwolnienia i potwierdzeniu zdolności do pracy należy wyłącznie do lekarza.
Jeśli lekarz stwierdzi, że pacjent może wrócić do pracy przed końcem L4, anuluje w systemie PUE ZUS pierwotne e-ZLA i wystawia nowe elektroniczne zwolnienie ze skróconym okresem zwolnienia lekarskiego. Nowy dokument jest automatycznie przesyłany do pracodawcy i ZUS.
Sytuacja jest prosta, gdy zwolnienie nie trwa długo. W takich przypadkach nie trzeba przechodzić pełnej ścieżki badań kontrolnych – ale nadal obowiązują określone formalności.
Jak skrócić okres zwolnienia krótszy niż 30 dni?
Jeśli okres zwolnienia lekarskiego pracownika nie przekracza 30 dni, procedura jest uproszczona. Nie wymaga dodatkowych badań. Wystarczy, że lekarz prowadzący wyda zaświadczenie, że pracownik odzyskał zdolność do wykonywania pracy przed końcem zwolnienia. Na tej podstawie pracodawca może dopuścić zatrudnionego do obowiązków.
Jak przerwać L4, gdy okres zwolnienia lekarskiego jest dłuższy niż 30 dni?
Gdy nieobecność w pracy z powodu choroby trwa nieprzerwanie, przez okres dłuższy niż 30 dni zwolnienia, sytuacja jest bardziej złożona. Samo zaświadczenie od lekarza prowadzącego o odzyskaniu zdrowia jest niewystarczające.
Zgodnie z Kodeksem pracy, pracownik musi przejść kontrolne badania lekarskie, aby ustalić zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
W takim przypadku:
- lekarz wystawi zwolnienie – nowe e-ZLA z krótszym okresem niezdolności;
- na podstawie tego dokumentu pracodawca ma obowiązek wystawić skierowanie na badanie medycyny pracy – koszt tych badań w całości ponosi pracodawca.
Ostatecznie decyduje lekarz medycyny pracy po przeprowadzeniu badań kontrolnych. Jeśli stwierdzi, że zatrudniony jest zdolny do pracy, to jest to podstawą do zakończenia zwolnienia chorobowego.
Niektórzy pracownicy, czując się już lepiej, chcą „po cichu” wrócić ze zwolnienia lekarskiego bez zgody lekarza. Wydaje się to niewinne – ale niesie ze sobą poważne ryzyko.
Konsekwencje pracy na L4 i utrata prawa do zasiłku
Podjęcie pracy na L4 przed formalnym końcem zwolnienia lekarskiego wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla zatrudnionego. Jakimi?
Wykonujący, w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Dotyczy to również wynagrodzenia chorobowego wypłacanego przez pracodawcę.
Zarówno ZUS, jak i pracodawcy zatrudniający powyżej 20 osób, mają prawo do kontroli pracownika w trakcie trwania zwolnienia lekarskiego.
Kontrola ma na celu sprawdzenie, czy pracownik w trakcie zwolnienia nie wykonuje pracy zarobkowej lub nie wykorzystuje go w sposób niezgodny z celem, np. na remont. W razie stwierdzenia nieprawidłowości ZUS wydaje decyzję o utracie prawa do zasiłku, a wypłacone świadczenie podlega zwrotowi.
Konsekwencje niedopełnienia obowiązku przez pracownika
Obowiązek pracownika do poddania się badaniom kontrolnym ma charakter bezwzględny. Odmowa poddania się badaniom rodzi szereg konsekwencji:
- niedopuszczenie do pracy – pracodawca jest zobowiązany do niedopuszczenia pracownika do wykonywania obowiązków. W konsekwencji za okres niewykonywania pracy spowodowany odmową poddania się badaniom pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie;
- kary porządkowe – pracodawca ma prawo zastosować wobec pracownika kary porządkowe, takie jak upomnienie lub nagana;
- rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia – uporczywa lub nieuzasadniona odmowa poddania się badaniom może zostać zakwalifikowana jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Stanowi to podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Rola lekarza orzecznika ZUS – kiedy ZUS może skrócić Twoje zwolnienie?
Lekarz orzecznik ZUS w ramach kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy może formalnie skrócić zwolnienie lekarskie. ZUS może wezwać pracownika na badanie kontrolne, aby zweryfikować, czy stan zdrowia nadal uzasadnia nieobecność w pracy.
Jeśli w trakcie badania lekarz orzecznik ZUS stwierdzi, że pracownik odzyskał zdolność do pracy, może zdecydować o zakończeniu L4. Taka decyzja ma moc wiążącą i skutkuje natychmiastowym obowiązkiem powrotu do pracy, nawet jeśli pierwotne zwolnienie było wystawione na dłuższy okres.
Wystawiane jest wówczas zaświadczenie korygujące, które jest traktowane na równi z zaświadczeniem o zdolności do pracy i jest elektronicznie przesyłane do pracodawcy. Od tego momentu zatrudniony jest zobowiązany stawić się do pracy.
Konsekwencje niedopełnienia obowiązku przez pracodawcę
Obowiązek pracodawcy wynikający z Kodeksu pracy jest sformułowany jako kategoryczny zakaz: „pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego”. O powrocie do pracy po zakończeniu L4, trwającego więcej niż 30 dni, może zdecydować lekarz medycyny pracy. Naruszenie obowiązku badań wiąże się z dotkliwymi sankcjami.
Jaką odpowiedzialność może ponieść pracodawca?
Odpowiedzialność wykroczeniowa – dopuszczenie pracownika do pracy bez ważnego orzeczenia stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika i podlega karze grzywny w wysokości od 1 000 zł do 30 000 zł, nakładanej przez Państwową Inspekcję Pracy.
Odpowiedzialność cywilna jest najpoważniejszym ryzykiem dla pracodawcy. Dopuszczenie do pracy osoby o niezweryfikowanej zdolności do jej wykonywania, może stanowić podstawę do orzeczenia winy pracodawcy w przypadku wystąpienia wypadku przy pracy.
Przykładowo, jeśli zatrudniony cierpiący na nieleczone nadciśnienie (które badania by wykazały) doznaje zawału serca podczas wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, to zaniechanie pracodawcy w skierowaniu go na badania jest bezpośrednio powiązane z wypadkiem. Praca była bowiem „przeciwwskazana ze względu na jego stan zdrowia”.
Wina pracodawcy otwiera drogę do dochodzenia przez zatrudnionego tzw. roszczeń uzupełniających na zasadach ogólnych prawa cywilnego.
Jakie roszczenia może ponieść pracodawca w razie zaniedbań?
Roszczenia mogą obejmować odszkodowanie za szkody niepokryte w pełni przez świadczenia z ZUS, m.in.:
- zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (ból i cierpienie);
- zwrot kosztów dodatkowego leczenia, rehabilitacji czy opieki;
- wyrównanie utraconych przyszłych dochodów w postaci renty.
Naraża to pracodawcę na potencjalnie nieograniczoną odpowiedzialność finansową, znacznie przekraczającą ustawowe kary grzywny.
Urlop wypoczynkowy bezpośrednio po długim L4 – czy potrzebne są badania?
Szczególną sytuacją jest chęć rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po zakończeniu zwolnienia lekarskiego trwającego ponad 30 dni. Zatrudniony może rozpocząć urlop bez uprzedniego wykonania badań u lekarza.
Logika tego wyjątku opiera się na celu badań – mają one potwierdzić zdolność do świadczenia pracy. Ponieważ urlop wypoczynkowy jest okresem powstrzymywania się od pracy, badania nie są konieczne przed jego rozpoczęciem.
Obowiązek ten nie znika, a jedynie zostaje odroczony. Pracodawca musi skierować pracownika na badania pracownicze, a ten musi je wykonać i uzyskać orzeczenie o zdolności do pracy przed faktycznym, fizycznym powrotem na stanowisko po zakończeniu urlopu.
Czy można przerwać zwolnienie lekarskie na opiekę (L4 na dziecko)?
Zwolnienie lekarskie na dziecko lub na opiekę nad innym członkiem rodziny również można skrócić – nie ma obowiązku kierowania osoby korzystającej ze zwolnienia na badania, nawet jeśli opieka trwała dłużej niż 30 dni.
FAQ – skrócenie zwolnienia lekarskiego
Czy pracodawca może nakazać, aby skrócić L4 i wrócić do pracy?
Nie, pracodawca nie ma uprawnień do modyfikowania okresu zwolnienia. Decyzja o zdolności do pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy należy wyłącznie do lekarza.
Jakie są konsekwencje, jeśli pracownik zdecyduje się na podjęcie pracy na L4 bez zgody lekarza?
Podjęcie pracy zarobkowej w trakcie zwolnienia chorobowego jest podstawą do utraty prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub pracodawca może skontrolować ubezpieczonego i zażądać zwrotu wypłaconych środków.
Czy do skrócenia zwolnienia lekarskiego wystarczy rozmowa telefoniczna z lekarzem?
Nie. Aby przerwać zwolnienie lekarskie, konieczna jest wizyta lub teleporada, podczas której lekarz dokona ponownej oceny stanu zdrowia. Na tej podstawie może wystawić nowe zaświadczenie lekarskie (e-ZLA) ze zmienionym okresem L4.
Gdzie znajdę wniosek o skrócenie zwolnienia lekarskiego?
Przepisy nie przewidują sformalizowanego dokumentu takiego jak „wniosek o zmniejszenie długości L4”. Nie istnieje formalny wniosek – by pracownik odzyskał zdolność do pracy, musi odbyć wizytę u lekarza i ponowne badanie.
Kto płaci za badanie kontrolne u lekarza medycyny pracy?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami koszt badań, które są niezbędne, gdy pracownik przebywał na L4 dłużej niż 30 dni, w całości pokrywa pracodawca.
Bibliografia:
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. D. U. 2025 r., poz. 501, Dostęp: https://dziennikustaw.gov.pl/D2025000050101.pdf.
- Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy, ZUS, Warszawa 2022, Dostęp: https://www.zus.pl/documents/10182/0/Kontrola+prawid%C5%82owo%C5%9Bci+wykorzystywania+zwolnie%C5%84+lekarskich.pdf.
- Poznaj e-zwolnienie, Serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia, Dostęp: https://pacjent.gov.pl/e-zwolnienie.
- Wyrok z dnia 3 lipca 2007 r. I UK 35/07, Dostęp: https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia1/I+UK+35-07-1.pdf.
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dokumentacji pracowniczej, Dz.U. 2024 poz. 535, Dostęp: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000535.
